จะหาซื้อหนังสือ นาง มัทนะ พาธา ฉบับพิมพ์เก่าได้ที่ไหน?

เคยคิดว่าการตามหาเล่มเก่าของผู้แต่งบางคนเป็นเหมือนล่าสมบัติที่ต้องใช้ทั้งความอดทนและโชคบ้างเล็กน้อย ผมมองเห็นแหล่งชัดเจนที่สุดคือหอสมุดแห่งชาติและห้องสมุดมหาวิทยาลัยที่เก็บฉบับพิมพ์ครั้งแรกไว้เป็นพิเศษ เพราะงานเก่าส่วนใหญ่จะถูกส่งมาฝากหรือถูกเก็บไว้ในคอลเลกชันพิเศษที่ไม่ค่อยโผล่บนชั้นหนังสือทั่วไป การเข้าไปดูเล่มจริงจะช่วยให้รู้ว่ามีฉบับไหนเป็นฉบับพิมพ์ครั้งแรกหรือฉบับตีพิมพ์ซ้ำ และผมมักจะสังเกตปก โคลอฟอน หรือเลขพิมพ์ที่บอกประวัติการพิมพ์อย่างละเอียด อีกทางที่ช่วยได้คือร้านหนังสือมือสองในย่านเก่า ๆ และตลาดนัดหนังสือ วันหนึ่งผมพบเล่มหายากในซอยเล็ก ๆ หลังจากคุยกับเจ้าของร้านสักพัก พวกเขามักเก็บของโดยไม่ประกาศออนไลน์ บางครั้งการเดินดูจริง ๆ และคุยกับคนขายทำให้เจอของดีโดยไม่คาดคิด นอกจากนี้การติดต่อกับผู้ครอบครองลิขสิทธิ์หรือทายาทของผู้แต่งก็เป็นทางเลือกเมื่อเล่มนั้นหายากจริง ๆ — บางครั้งพิมพ์ใหม่หรือเผยแพร่สำเนาดิจิทัลได้ ทำให้ของหายากกลับมาเข้าถึงได้ง่ายขึ้นในระยะยาว

หาเล่มของ 'มัทนะพาธา' จริง ๆ แล้วมีหลายทางให้เลือก ขึ้นอยู่กับว่าต้องการฉบับใหม่ สภาพดี หรือเป็นแบบสะสมมากกว่า เราเองชอบเริ่มต้นจากร้านหนังสือขนาดใหญ่ที่มีสต็อกและระบบสั่งจองได้ เพราะสะดวกและมักมีหลายพิมพ์ให้เลือก ลองเช็กสาขาใกล้บ้านหรือหน้าเว็บของร้านเหล่านั้น เมื่อต้องการฉบับพกพาอ่านทันที มักจะเจอเล่มมาตรฐานที่พิมพ์ซ้ำบ่อย แต่หากตามหาพิมพ์เก่าหรือต้องการปกต้นฉบับ การไปสำรวจร้านหนังสือมือสองกับร้านหนังสือเก่าจะให้ผลดีมากกว่า ประสบการณ์ส่วนตัวที่น่าสนใจคือการตามหาฉบับหายากผ่านกลุ่มคนรักหนังสือบนเฟซบุ๊กและฟอรั่มเฉพาะทาง บางครั้งสมาชิกในกลุ่มยินดีแบ่งปันหรือขายต่อในราคาที่ไม่บ้าคลั่ง นี่เป็นช่องทางที่ดีถ้าพิมพ์ต้องการมีลายเซ็นหรือปกเก่า การสื่อสารกับผู้ขายตรงมักให้ข้อมูลสภาพเล่มและปีพิมพ์ที่ชัดเจนกว่าโพสต์ในตลาดใหญ่ ๆ ถ้าสะดวกกับรูปแบบดิจิทัล แพลตฟอร์มอีบุ๊กและร้านหนังสือออนไลน์ของไทยมักมีสิทธิ์ขายเล่มที่ยังอยู่ในท้องตลาด ซึ่งช่วยได้เมื่อต้องการอ่านทันทีโดยไม่ต้องรอจัดส่งข้ามจังหวัด ส่วนคนที่สนใจสะสมควรตรวจสอบ ISBN และปีพิมพ์ให้รอบคอบ รวมถึงเปรียบเทียบสภาพปกและหน้าก่อนตัดสินใจซื้อ เพราะความต่างเล็ก ๆ ของฉบับพิมพ์สามารถทำให้ราคาต่างกันมากสุดท้ายแล้ว ความสุขจากการได้ถือเล่มที่ชอบในมือก็เป็นเรื่องสำคัญ ไม่ว่าเลือกซื้อจากที่ไหนก็ตาม ขอให้สนุกกับการตามล่าหนังสือนะ

บอกตามตรงว่าการตามหาฉบับพิมพ์เก่าของ 'ว่านวันวาน' มันให้ความรู้สึกเหมือนล่าสมบัติเล็กๆ ที่ทำให้ตื่นเต้นทุกครั้ง เมื่อเริ่มจริงจัง ฉันมักจะเริ่มจากการเช็กคลังหนังสือเก่าและห้องสมุดกลางของท้องถิ่นก่อน เพราะหลายครั้งสำเนาเก่าถูกเก็บไว้ในคอลเล็กชันพิเศษหรือหอสมุดของมหาวิทยาลัยที่ไม่ได้เอาออกมาขาย ถ้ามีหมายเลข ISBN หรือปีพิมพ์บนปก จะช่วยให้ค้นหาแม่นขึ้น เสริมด้วยการสืบเสาะตามร้านหนังสือมือสองที่มีชั้นวางเก่าๆ และงานตลาดนัดหนังสือเก่า อีกวิธีที่ฉันชอบคือติดตามกลุ่มแลกเปลี่ยนและเพจซื้อขายบนโซเชียลมีเดีย รวมถึงตั้งแจ้งเตือนในเว็บตลาดออนไลน์ต่างๆ ก่อนติดต่อผู้ขาย ขอรูปเต็มปก ภายในหน้าอนุทิน และถามสภาพกระดาษอย่างชัดเจน แล้วต่อรองเรื่องราคาและค่าจัดส่งอย่างเป็นมิตร เหมือนครั้งหนึ่งที่เจอฉบับหายากของ 'สี่แผ่นดิน' ในร้านเล็กๆ ที่เจ้าของบอกว่ามีมาแต่ของจากบ้านเก่า — ความพอใจตอนได้ถือเล่มนั้นยังคงติดใจเสมอ

ร้านหนังสือใหญ่ในห้างมักเป็นจุดเริ่มที่ดีเมื่ออยากได้เล่มปกใหม่ของ 'นวลนาง' เพราะที่นั่นมักมีชั้นวางนิยายสมัยนิยมพร้อมบริการสั่งจองล่วงหน้าได้ เราเคยพบบ่อยว่า 'นายอินทร์' และ SE-ED มีสต็อกพิมพ์ใหม่ค่อนข้างรวดเร็ว ส่วน Kinokuniya มักจะได้เล่มพิเศษหรือฉบับนำเข้าที่หน้าปกทำสวยกว่า ใครชอบจับเล่มก่อนซื้อควรไปเดินดูจริง ถึงจะต้องแลกกับเวลาแต่ได้ความมั่นใจมากกว่า อีกทางเลือกหนึ่งคือเช็กที่หน้าเว็บไซต์สำนักพิมพ์โดยตรงหรือช่องทางโซเชียลของผู้เขียน เผื่อมีการเปิดพรีออเดอร์หรือจำหน่ายเวอร์ชันลิมิเต็ด ถ้าชอบสะสมแบบพิเศษ การตามงานหนังสือใหญ่ ๆ ก็ได้โอกาสพบแผงที่ยังมีสำรองและอาจมีแถมเล็ก ๆ น้อย ๆ เหมือนตอนที่ฉันสะสมชุดแถมของ 'เจ้าชายน้อย' เสมอ

เดินเข้าไปในร้านหนังสือใหญ่ๆอย่าง kinokuniya หรือ SE-ED ดูสิครับ หนังสือแนวนี้มักจะวางโชว์เด่นๆอยู่แล้ว อย่าง 'มัทนะพาธา' นี่เป็นวรรณกรรมคลาสสิคที่หลายคนตามหาจนต้องพิมพ์ซ้ำหลายรอบ ลองถามพนักงานตรงเคาน์เตอร์ก็ได้นะ ถ้าไม่เจอเล่มที่ต้องการ เพราะบางทีอาจถูกเก็บไว้ในส่วนวรรณกรรมไทย หรือจัดอยู่ในหมวดนิทาน/ตำนาน อย่าลืมว่าเวอร์ชันแปลก็อาจมีวางขายต่างหาก ถ้าสนใจอ่านภาษาอังกฤษหรือภาษาที่สาม

เมื่อคิดจะตามหาเล่มเก่าอย่าง 'ปางเสน่หา' ฉันมักเริ่มจากทางเก่า ๆ ที่ทำให้ได้กลิ่นกระดาษและฝุ่นหนังสือก่อนเลย — ร้านหนังสือมือสองที่มีชั้นวางแน่น ๆ เป็นสถานที่โปรดสุด ๆ เพราะบ่อยครั้งเจ้าของร้านจะเก็บเล่มหายากไว้หลังเคาน์เตอร์หรือมีไฟล์บันทึกรายชื่อเล่มที่ไม่ได้วางโชว์ การเดินไล่ตามร้านแบบนี้เคยทำให้ฉันได้ของดีมาแล้วหลายครั้ง อย่างครั้งหนึ่งฉันได้เจอสำเนาเก่าของ 'The Great Gatsby' ในสภาพเหลืองกรอบแต่มีปกต้นฉบับ ซึ่งทำให้รู้ว่าการไล่ของแบบมือเปล่าและใจไม่รีบร้อนให้รางวัลบ่อยพอควร นอกจากร้านแล้ว หอสมุดใหญ่หรือหอจดหมายเหตุของมหาวิทยาลัยก็เป็นอีกช่องทางที่มักมีฉบับเก็บรักษาหรือสำเนาหายากให้เช็คดูได้ แม้จะไม่ใช่ช่องทางซื้อขายตรง ๆ แต่บางครั้งมีประกาศขายทอดตลาดหรือออกสู่สาธารณะเมื่อมีการคัดแยก ถ้าต้องการซื้อจริง ๆ ให้ตามประกาศในตลาดออนไลน์ของผู้ขายมือสองที่เชื่อถือได้ และตั้งใจดูรูปปกและสันหนังสือให้ชัดเจน สภาพกระดาษและปกสำคัญมากสำหรับเล่มเก่าที่มีคุณค่าทางสะสม อย่าลืมถามวันพิมพ์และสำนักพิมพ์เก่า ๆ เพราะบางครั้งชื่อพิมพ์เก่า ๆ ทำให้ความต้องการสูงขึ้น สรุปคือการผสมระหว่างการตระเวนร้านจริง ๆ กับการสอดส่องประกาศมือสองออนไลน์ จะเพิ่มโอกาสเจอ 'ปางเสน่หา' ฉบับพิมพ์เก่าที่ถูกใจได้มากขึ้น — และความสุขของการได้จับเล่มเก่าที่ค้นหาเป็นเรื่องที่ยังทำให้ฉันยิ้มได้ทุกครั้ง

พอพูดถึง 'นางมัทนะพาธา' ฉันจะนึกถึงกลิ่นอายวรรณคดีโบราณที่เต็มไปด้วยสัญลักษณ์และภาพเล่าเรื่องที่ละเอียดอ่อน แม้ว่าฉบับภาษาไทยจะได้รับการบันทึกและตีพิมพ์ในหลายรูปแบบ แต่ฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาต่างประเทศอื่นๆ มักไม่แพร่หลายเหมือนวรรณคดีระดับชาติของบางประเทศอื่นๆ จากมุมมองของคนที่ชอบสะสมงานแปลเก่าๆ ฉันเห็นว่ามีความเป็นไปได้สองทาง: บางครั้งนักวิชาการหรือนักแปลอิสระจะแปลบทตอนสำคัญแล้วนำไปลงในบทความวิชาการหรือรวมอยู่ในหนังสือรวมเรื่องเล่าประจำภูมิภาค ส่วนอีกทางคือมีการแปลเป็นภาษาอื่นแบบย่อหรือในรูปแบบสรุปสำหรับหนังสือเรียนวรรณคดีไทยสำหรับชาวต่างชาติ ทั้งนี้ถ้าหวังว่าจะพบเล่มฉบับแปลเต็มๆ ในร้านหนังสือสากลเลย โอกาสจะน้อยกว่าการค้นพบในวิทยานิพนธ์ มหาวิทยาลัย หรือคอลเล็กชันเฉพาะทางของห้องสมุดใหญ่ๆ แต่สำหรับแฟนๆ ที่อยากสัมผัสเนื้อหา แปลย่อยๆ และบทวิเคราะห์ที่มีคุณภาพก็มีอยู่พอสมควร ให้ความรู้สึกว่าเรื่องยังมีคนสนใจอยู่ไม่สูญหายไปไหน

นี่เป็นฉบับที่ผมชอบเก็บลิงก์ไว้เวลาอยากอ่าน 'นางมัทนะพาธา' แบบฉบับแสดงข้อความต้นฉบับ: วิกิซอร์สภาษาไทยมีสำเนาและบทความที่สแกนมาจากหนังสือเก่า ๆ ทำให้อ่านได้ฟรีและสะดวกมาก การเรียงหน้าแม้จะเรียบ ๆ แต่ค้นคำง่ายและสามารถดาวน์โหลดเป็นไฟล์ได้ด้วย ส่วนใหญ่แล้วถ้าต้องการเวอร์ชันที่อ่านง่ายกว่าและมีหมายเหตุประกอบ จะไปหาฉบับดิจิทัลของสำนักพิมพ์ที่เอามาจัดพิมพ์ใหม่บนหน้าเพจของวิกิซอร์สหรือหน้าลิงก์อ้างอิง เพราะมักจะมีลิงก์ไปสู่บทความวิชาการหรือการแปลคำศัพท์ประกอบให้ เวลาอ่านฉบับวิกิซอร์ส ผมชอบหยุดอ่านฉากเปิดเรื่องที่บรรยายโทนและภาษาซึ่งให้ความรู้สึกเหมือนกำลังนั่งฟังคนเล่าเรื่องในงานวรรณกรรมโบราณ นี่แหละความเพลิดเพลินแบบหนึ่งที่หาได้จากฉบับออนไลน์ฟรี

บอกตรงๆว่า การตามหาเล่มพิมพ์เก่าอย่าง 'นวล นาง' ปี 2538 มันเหมือนการล่าขุมทรัพย์เล็กๆ ที่สนุกและมีเสน่ห์, ฉันชอบผสมผสานช่องทางหลายอย่างพร้อมกันเพื่อเพิ่มโอกาสเจอฉบับที่ต้องการทั้งในสภาพดีและราคาย่อมเยา การเริ่มจากคิดไว้ก่อนว่าอยากได้สภาพแบบไหน (ปกสวย มีใบเสร็จเก่า หรือยอมรับรอยถลอกได้) จะช่วยให้เลือกแหล่งซื้อได้ตรงจุดขึ้น เช่น ถ้าต้องการฉบับสมบูรณ์ก็ควรเน้นร้านมือสองที่ดูแลหนังสือดีและให้รายละเอียดชัดเจน ช่องทางออนไลน์ที่ควรเช็กมีหลากหลาย ทั้งตลาดซื้อขายทั่วไปอย่าง Shopee, Lazada และ Kaidee ที่มักมีร้านหนังสือมือสองหรือผู้สะสมลงประกาศ ขณะที่แพลตฟอร์มต่างประเทศเช่น eBay หรือ Amazon อาจมีของหายากจากผู้ขายนอกประเทศบ้าง แต่ต้องระวังค่าส่งและภาษีนำเข้า กลุ่มเฟซบุ๊กเฉพาะทางที่คนรักหนังสือเก่ารวมตัวกันเป็นแหล่งทอง เพราะผู้ขายมักโพสต์รูปและรายละเอียดสภาพหนังสือไว้ชัดเจน การติดตามเพจร้านหนังสือมือสองและตั้งแจ้งเตือนถ้าแพลตฟอร์มให้ฟีเจอร์นั้นได้ จะช่วยให้ไม่พลาดของที่ลงใหม่ ร้านหนังสือมือสองแบบออฟไลน์และตลาดนัดหนังสือยังมีเสน่ห์โดยเฉพาะเมื่ออยากตรวจสภาพจริงด้วยมือ ย่านที่มีร้านหนังสือเก่าแถวใจกลางเมืองหรือย่านมหาวิทยาลัยมักมีสต็อกเก่าเก็บไว้หลายปี บางร้านอาจเก็บเล่มที่หายากไว้ในคลังและไม่ได้ลงขายออนไลน์โดยตรง การไปเดินเลือกด้วยตัวเองเปิดโอกาสต่อรองราคาได้และเห็นสภาพจริง ส่วนงานหนังสือมือสองหรือบูธของนักสะสมในงานสัปดาห์หนังสือบางงานก็อาจมีฉบับปีเก่าๆ ออกมาให้เก็บสะสม ห้องสมุดสาธารณะ ห้องสมุดมหาวิทยาลัย หรือหอสมุดแห่งชาติก็เป็นอีกทางเลือกที่ดีถ้าจุดประสงค์คืออ่านหรือยืนยันข้อมูลว่ามีฉบับพิมพ์ปี 2538 จริง แม้จะไม่สามารถเป็นเจ้าของได้ทันที แต่การตรวจสอบจากห้องสมุดช่วยยืนยันปีพิมพ์ ฉบับพิมพ์ และบางแห่งอนุญาตให้ถ่ายสำเนาสำหรับการศึกษาได้ นอกจากนี้การติดต่อสำนักพิมพ์เดิมหรือผู้จัดจำหน่ายเก่าๆ อาจนำไปสู่การค้นพบสต็อกเก่าหรือข้อมูลว่ามีการพิมพ์ซ้ำเมื่อใด ซึ่งเป็นประโยชน์ในการตัดสินใจซื้อ โดยรวมแล้ว วิธีที่ได้ผลที่สุดคือใช้ทั้งช่องทางออนไลน์และการไปเจอของจริงควบคู่กัน ยิ่งอดทนยิ่งมีโอกาสเจอฉบับที่ถูกใจในสภาพดีหรือราคาที่สมเหตุสมผล ความตื่นเต้นยามเจอปกเก่าที่คุ้นตาหรือข้อคิดเห็นในหน้าเย็บเล่มที่หายไปแล้ว ทำให้การสะสมหนังสือเป็นเรื่องสนุกและคุ้มค่าเสมอ

ดิฉันชอบนั่งจิบน้ำชาแล้วนึกถึงเรื่องเล่าเก่า ๆ ที่ยังมีชีวิตในหน้ากระดาษ — อย่าง 'มัทนะพาธา' ที่มักถูกพูดถึงในวงวรรณคดีไทยคลาสสิก ต้นเรื่องของ 'มัทนะพาธา' ไม่ได้มีผู้แต่งที่เป็นชื่อคุ้นหูเหมือนนักประพันธ์ยุคใหม่ ๆ แต่โดยรวมจะถือว่าเป็นงานวรรณกรรมพื้นบ้าน/วรรณกรรมในราชสำนัก ที่ถูกถ่ายทอดเป็นคำกลอนและนิทานปากเปล่าในสมัยก่อน ใครจะเรียกผู้เขียนว่าเป็นกวีแผ่นดินหรือกลุ่มกวีในราชสำนักก็มีเหตุผลรองรับ เพราะสำนวนและโครงเรื่องสะท้อนความคิดแบบวรรณกรรมโบราณมากกว่าลายเซ็นของบุคคลเดียว ในมุมที่ฉันติดตามงานวรรณคดี โครงการการศึกษาวรรณกรรมไทยมักนำ 'มัทนะพาธา' มาทำฉบับเรียบเรียงใหม่ พิมพ์ซ้ำ หรือจัดทำคำอธิบายประกอบให้คนรุ่นหลังอ่านง่ายขึ้น ฉบับพิมพ์ใหม่มีทั้งที่เป็นการถอดคำกลอนมาเป็นภาษาไทยร่วมสมัยและฉบับที่มีคำอธิบายเชิงประวัติศาสตร์สำหรับนักศึกษา เหล่านี้ทำให้เรื่องเล่ายังคงเข้าถึงผู้อ่านสมัยใหม่ได้โดยไม่ทำลายแก่นเดิมของงาน การอ่านฉบับต่าง ๆ ทำให้ฉันเห็นคุณค่าของการอนุรักษ์งานโบราณมากขึ้น — ไม่จำเป็นต้องรู้ชื่อผู้แต่งเสมอไป แต่การมีฉบับแปลหรือพิมพ์ใหม่ที่ตั้งใจรักษาบริบท จะช่วยให้เรื่องราวอย่าง 'มัทนะพาธา' ยังเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้และความเพลิดเพลินได้ต่อไป