ฉบับการ์ตูน Ninja Turtle ตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือเล่มไหน?

ปกเล่มนั้นกลายเป็นภาพจำของยุคทองคอมิกส์เลย, ผมยังจำความรู้สึกตื่นเต้นตอนเห็นภาพกัปตันอเมริกากระโดดออกมาจากหน้าปกได้อย่างชัดเจน 'Captain America Comics' เล่มที่ 1 คือที่มาของการปรากฏตัวครั้งแรกของกัปตันอเมริกา โดยวางจำหน่ายครั้งแรกในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1941 ภายใต้สังกัดเดิมที่ชื่อว่า Timely Comics ซึ่งภายหลังกลายเป็นจักรวาลที่เรารู้จักในชื่อใหญ่ขึ้นว่า Marvel เหตุผลที่เล่มนี้โดดเด่นไม่ใช่แค่เพราะเป็นเดบิวต์ของตัวละคร แต่เพราะเป็นผลงานของคู่หูผู้สร้างที่มีชื่อเสียงอย่าง Joe Simon กับ Jack Kirby ซึ่งลงมือออกแบบทั้งเรื่องราวและภาพปกที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของยุคสู้รบ ส่วนเนื้อหาในเล่มก็เปิดตัวด้วยเรื่องสั้นที่แนะนำตัว Steve Rogers ในฐานะหนุ่มผอมแห้งที่กลายเป็นฮีโร่ผ่านโครงการทดลอง ซึ่งกลายเป็นโมเมนต์สำคัญของวัฒนธรรมป็อปในยุคนั้น ผมชอบตรงที่งานชิ้นนี้ผสานความบันเทิงกับการสะท้อนสังคมยุคสงครามอย่างกลมกล่อม ทำให้ไม่เพียงแต่เป็นการ์ตูนฮีโร่ธรรมดา แต่มันยังมีพลังและบริบททางประวัติศาสตร์ที่ทำให้กัปตันอเมริกาโดดเด่นมาตลอดจนถึงวันนี้

ต้นกำเนิดของเรื่องราวนินจาเต่าอยู่ในหนังสือการ์ตูนอิสระขาว-ดำที่สองคนเพื่อนร่วมงานทำขึ้นเองและตีพิมพ์ออกมาเล่มหนึ่งในปี 1984 ผมชอบภาพลักษณ์ตอนนั้นมาก เพราะมันต่างจากการ์ตูนซูเปอร์ฮีโร่ทั่วไป—มืด ดิบ และแสบทรวง นักสร้างคือ Kevin Eastman กับ Peter Laird พิมพ์ออกมาในชื่อ 'Teenage Mutant Ninja Turtles' ในนามสำนักพิมพ์ Mirage Studios การ์ตูนเล่มนั้นตั้งใจจะเล่นมุขกับคอนเซ็ปท์ฮีโร่แบบอเมริกัน ผสมผสานความเป็นนินจาเข้ากับความตลกขบขันแบบแปลกๆ เมื่ออ่านแล้วรู้สึกได้ถึงอิทธิพลจากงานแนวมืดและโทนเรื่องที่ซีเรียสมากกว่าเวอร์ชันการ์ตูนทีวี ภายหลังผลงานนี้ถูกดัดแปลงเป็นการ์ตูนโทรทัศน์ ภาพยนตร์ และสินค้าเป็นล้านชิ้น แต่รากเหง้าจริงๆ มาจากเล่มอิสระเล็กๆ นั้น ซึ่งถ้าดูต้นฉบับจะเข้าใจว่าทำไมโทนเรื่องถึงเคยโหดและเถื่อนอย่างที่เห็นในฉบับแรกๆ

พอพูดถึงตัวละครชื่อ 'ผักบุ้ง' ฉันมักนึกถึงภาพลายเส้นเรียบ ๆ ที่เคยเห็นในหน้าหนังสือพิมพ์ตอนเด็ก ๆ มาก่อนเลยนะ ช่วงที่มันปรากฏตัวครั้งแรกในความทรงจำของฉันคือซีรีส์สั้นลงหน้าเล็ก ๆ ในหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ซึ่งมักจะแทรกเป็นมุมขำ ๆ ก่อนหน้าหน้าโฆษณา การวางกรอบมุกและการเล่นคาแรกเตอร์แบบง่าย ๆ ทำให้ตัวละครนี้โดดเด่นแม้จะไม่ได้เป็นเรื่องยาวต่อเนื่องเหมือนมังงะหรือการ์ตูนรวมเล่มก็ตาม ฉากที่ฉันจำได้คือการเปิดตัวที่ไม่ได้อลังการอะไร แต่มีมุกเกี่ยวกับครอบครัวและชีวิตประจำวัน ทำให้คนอ่านทั่วไปเข้าถึงได้ง่าย หลังจากนั้นตัวละคร 'ผักบุ้ง' เริ่มถูกดึงไปปรากฏอีกในรวมเล่มการ์ตูนท้องถิ่นและคอลัมน์สั้น ๆ ของแมกกาซีนเด็ก ทำให้คนทั่วไปที่ไม่ได้ติดตามหนังสือพิมพ์ก็ได้รู้จัก จังหวะการเขียนมุขที่กระชับกับภาพประกอบโทนอ่อนนี่แหละเป็นเหตุผลที่ทำให้หลายคนจำตัวละครได้แม้จะไม่ได้ตามเป็นตอน ๆ มุมมองแบบแฟนรุ่นเก่าอย่างฉันมองว่าแหล่งกำเนิดของตัวละครที่ดูจะตั้งต้นจากสื่อสิ่งพิมพ์เป็นตัวชี้สำคัญ ถ้ามองย้อนไป เหตุผลที่หลายคนอาจงงว่าปรากฏตัวครั้งแรกในเล่มไหนกันแน่ ก็เพราะมีการหยิบมาใช้ซ้ำทั้งในหนังสือพิมพ์ รายการรวมเล่ม และแมกกาซีน ทำให้การอ้างอิงแบบชัดเจนเป็นเล่มเดียวจึงยากหน่อย แต่ถาใครอยากค้นจริง ๆ ให้วางใจว่าเริ่มต้นมองจากหน้าหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ของยุคก่อนก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี พูดแบบไม่เป็นทางการคือ มันเป็นตัวละครที่เกิดจากสื่อใกล้ตัวและค่อย ๆ ขยับไปยังแพลตฟอร์มอื่น ๆ มากกว่าจะโผล่มาจากเล่มรวมเล่มที่มีชื่อเป็นทางการ จบด้วยภาพจำของฉันที่ยังเห็นรอยยิ้มของ 'ผักบุ้ง' ในหน้ากระดาษนั้นเสมอ

ในจักรวาลมาร์เวล ตัวละครที่กลายเป็น 'Adam Warlock' ปรากฏตัวครั้งแรกในฐานะปริศนาตัวหนึ่งชื่อว่า 'Him' ในเล่ม 'Fantastic Four' ฉบับที่ 66 (พ.ศ. 2510 / 1967). นัยสำคัญของการปรากฏตัวครั้งนั้นไม่ได้อยู่ที่ชื่อ แต่เป็นภาพลักษณ์และความรู้สึกแปลกใหม่ที่ตัวละครส่งมาให้ผู้อ่าน—รูปลักษณ์ลึกลับและพลังที่ดูเกินธรรมดาทำให้ผมติดตามต่อทันที หลังจากการปรากฏตัวนั้น 'Him' ปรากฏอีกครั้งในฉบับถัดไปและค่อย ๆ ถูกสานต่อโดยนักเขียนและนักวาดคนอื่นจนมีพัฒนาการเป็นตัวละครที่ซับซ้อนมากขึ้น การเดินทางจาก 'Him' ไปสู่ชื่อ 'Adam Warlock' เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 1970 เมื่อทีมผู้สร้างคนใหม่เริ่มขยายประวัติและมิติของตัวละคร ผมชอบว่าวิธีการสร้างตัวตนของเขาไม่ได้เป็นการตั้งชื่อเฉย ๆ แต่เป็นการเติมความหมายทางปรัชญาและมิติของนิสัยลงไป ซึ่งทำให้เขาได้กลายเป็นหนึ่งในตัวละครที่มีวิวัฒนาการทางเรื่องเล่าอย่างน่าสนใจในคอมิกส์มาร์เวล ผลงานจากยุคแรก ๆ เหล่านี้คือจุดเริ่มต้นที่ชัดเจนสำหรับการผจญภัยและการปะทะทางปรัชญาที่ตามมา

แปลกใจเสมอที่นิทานสั้นๆ อย่าง 'กระต่ายกับเต่า' กลายเป็นเรื่องที่ถูกพิมพ์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในหลายยุคหลายภาษา จังหวะของเรื่องมันเรียบง่ายแต่น่าจดจำจนแทบจะไม่มีต้นฉบับเดียวที่เราจะชี้ชัดได้ว่าเป็น 'ฉบับแรก' ในความหมายของโลกตะวันตก เรื่องนี้มาจากชุดนิทานที่รู้จักกันในชื่อ 'เอโซป' ซึ่งมีต้นกำเนิดเป็นปากต่อปากตั้งแต่สมัยกรีกโบราณ และถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรกๆ ในภาษากรีกและละตินโดยนักเล่าและนักประพันธ์ต่างๆ ในสมัยโบราณต่อเนื่องมาเป็นศตวรรษ หลักฐานเก่าแก่ที่เก็บไว้ในคัมภีร์และคอลเล็กชันโบราณทำให้เห็นว่าพล็อตพื้นฐานของการแข่งขันระหว่างผู้ชมคนหนึ่งที่เร็วและผู้ชมอีกคนที่ช้าปรากฏอยู่ในบันทึกตั้งแต่ก่อนคริสตกาลหรือราวศตวรรษแรกหลังคริสตกาล เมื่อพูดถึงการพิมพ์แบบที่เป็นหนังสือจริงๆ การตีพิมพ์คอลเล็กชันนิทานของเอโซปเริ่มเกิดขึ้นหลังการประดิษฐ์การพิมพ์ด้วยแท่นในยุโรป ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15–16 เป็นต้นมา มีฉบับต่างๆ ปรากฏในหลายภาษา แต่ละฉบับมักมีผู้แปลหรือผู้เรียบเรียงต่างกัน ทำให้อาจารย์หรือสำนักพิมพ์หลายแห่งอ้างว่าของตนเป็นฉบับแรกในภาษาของตนได้อย่างถูกต้องในระดับท้องถิ่น ดังนั้นการตอบว่าฉบับแรกวางขายเมื่อไหร่จึงต้องระบุให้ชัดว่าหมายถึงฉบับภาษาไหนหรือในภูมิภาคใด หากหมายถึงฉบับดั้งเดิมของนิทานในรูปแบบลายลักษณ์อักษร ฉบับเขียนที่เก่าแก่สุดคงย้อนไปได้หลายร้อยปี แต่ถ้าหมายถึงฉบับพิมพ์เป็นหนังสือเล่มแรกของคอลเล็กชันเอโซปที่แพร่หลาย ก็ต้องมองไปยังงานพิมพ์ในยุคเรอเนสซองซ์ ส่วนในบริบทภาษาไทย เรื่องราวของ 'กระต่ายกับเต่า' ถูกแปลและตีพิมพ์หลายครั้งในรูปแบบหนังสือเด็ก หนังสือเรียน และหนังสือรวมเรื่องสั้น ตั้งแต่ช่วงปลายสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ที่มีการนำหนังสือตะวันตกเข้ามาจัดพิมพ์ในไทยเป็นต้นมา แต่การจะชี้ชัดว่าฉบับภาษาไทยฉบับแรกออกวางขายเมื่อไหร่ก็ต้องระบุชื่อผู้แปลหรือสำนักพิมพ์ที่ชัดเจน เพราะมีหลายกรณีที่เรื่องนี้ปรากฏเป็นส่วนหนึ่งของหนังสือรวมเรื่องมาก่อนจะมีการทำเป็นหนังสือภาพแยกเล่ม นับเป็นเสน่ห์ของนิทานคลาสสิกที่มันเดินทางไปได้ทุกยุคทุกภาษา และยังให้บทเรียนเล็กๆ ที่ใช้ได้จริงอยู่เสมอ

เมื่อมองจากมุมของคนสะสมเล่มการ์ตูนเก่า ๆ ผมต้องบอกว่าสถานะการตีพิมพ์ครั้งแรกของ 'นาจา' มักถูกพูดถึงแบบกระจัดกระจาย ไม่มีบันทึกเดียวที่ทุกคนอ้างอิงเหมือนงานสำนักพิมพ์ใหญ่บางเล่ม จากที่เก็บรวบรวมและเปิดสแกนปกแล้ว งานบางชุดของผู้วาดรายนี้ปรากฏครั้งแรกในรูปแบบหนังสือรวมเล่มของสำนักพิมพ์อิสระก่อนจะถูกนำไปตีพิมพ์ซ้ำในนิตยสารรายเดือน ส่วนรายละเอียดเช่นปีที่แน่นอนหรือฉบับแรกสุดมักปรากฏอยู่บนหน้าปกหลังหรือหน้าคำประกาศของหนังสือ ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญสำหรับนักสะสม ในบางกรณีฉบับที่ออกครั้งแรกอาจเป็นฉบับแจกหรือพิมพ์จำนวนจำกัด ทำให้ข้อมูลกระจัดกระจายไปตามร้านหนังสือเก่าและคอลเล็กชันส่วนบุคคล สิ่งที่ทำให้ผมสนุกกับการตามหาข้อมูลแบบนี้คือการได้เปิดดูปกต้นฉบับ เปรียบเทียบเลขพิมพ์ และเห็นว่าผลงานที่เคยอ่านตอนเด็ก ๆ นั้นมีประวัติการเผยแพราที่ยาวและซับซ้อนกว่าที่คิด มันให้ความรู้สึกเหมือนได้เล่าเรื่องราวของการ์ตูนที่รักผ่านชิ้นประวัติศาสตร์เล็ก ๆ ชิ้นหนึ่ง

แปลกตรงที่ตัวละครเล็กๆ อย่างพิกเล็ตกลับสร้างความประทับใจได้ลึกซึ้งกว่าขนาดตัวของมันมาก พิกเล็ตปรากฏครั้งแรกในหนังสือเล่มต้นฉบับของ เอ.เอ. มิลน์ ที่มีชื่อว่า 'Winnie-the-Pooh' ซึ่งตีพิมพ์เมื่อปี 1926 ฉากและบทสนทนาในเล่มนั้นเป็นต้นกำเนิดของบุคลิกขี้กลัวแต่กล้าหาญในทางของพิกเล็ต ภาพประกอบของ อี. เอช. เชพเบิร์ด ช่วยเติมชีวิตให้ตัวละครตัวเล็กๆ นี้จนกลายเป็นภาพจำ ไม่ใช่แค่ตัวหนังสือเท่านั้น ตอนอ่านฉันชอบพลิกดูภาพประกอบซ้ำไปมา เพราะมันแสดงให้เห็นรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ของพิกเล็ต — มือสั่น เบ้าตา กล้ามเนื้อเล็กๆ ที่บอกถึงความกลัวและมิตรภาพพร้อมกัน การรู้ว่าพิกเล็ตเริ่มจากหน้ากระดาษใน 'Winnie-the-Pooh' ทำให้เวลาดูการ์ตูนหรือของเล่นกลับมีมิติทางประวัติศาสตร์ขึ้นมาอีกแบบ

มองย้อนกลับไปยุคทองของหนังสือการ์ตูน ผมมักจะชอบหยิบฉบับเก่าๆ มาดูเสมอและเรื่องของโทนี่ สตาร์กก็เริ่มจากที่นั่น—การปรากฏตัวครั้งแรกของเขาอยู่ในเล่ม 'Tales of Suspense' #39 ซึ่งตีพิมพ์มีนาคม 1963 นี่ไม่ใช่แค่การเปิดตัวฮีโร่เหล็กเท่านั้น แต่มันเป็นจุดเริ่มต้นของบุคลิกที่ซับซ้อนทั้งมิตรภาพ ความทะเยอทะยาน และปมภายในที่ตามเขามาตลอด การ์ตูนเล่มนั้นถูกเขียนและออกแบบโดยทีมคนจากยุคทองของมาร์เวล โดยมักให้เครดิตกับสแตน ลี ร่วมกับลาร์รี ลีเบอร์ และดอน เฮค สำหรับภาพและองค์ประกอบการออกแบบ ซึ่งทำให้ตัวละครดูทันสมัยในยุคนั้น ฉากที่โทนี่ถูกจับและสร้างชุดเกราะครั้งแรกถือเป็นฉากขายความคิดของตัวละครได้ดี ความเรียบง่ายของเนื้อเรื่องต้นฉบับกลับกลายเป็นไอคอนที่ถูกหยิบยกมาเล่าใหม่ในหลายรูปแบบ เมื่ออ่านฉบับดั้งเดิม ฉันรู้สึกถึงความต่างระหว่างแนวเล่าเรื่องยุค 60 กับงานปัจจุบัน แต่แก่นหลักอย่างการเป็นอัจฉริยะที่มีบ่วงกรรมยังคงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นฉบับเก่าหรือฉบับรีบูต ความสำคัญของ 'Tales of Suspense' #39 จึงยังคงยืนหยัดเป็นจุดเริ่มต้นที่ชัดเจนของ 'Iron Man'

นึกไม่ถึงเลยว่าการค้นหาเรื่องราวเก่าๆ จะพาเราไปเจอจุดเริ่มต้นที่ชัดเจนขนาดนี้ — แคทวูแมนโผล่มาครั้งแรกในเล่ม 'Batman' ฉบับที่ 1 (ฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ.1940) ในตอนสั้นที่มีชื่อว่า 'The Cat' ซึ่งเป็นจุดเริ่มของการเป็นทั้งคู่แข่งและรักร่วมของแบตแมน มุมมองส่วนตัวของคนที่โตมากับหนังสือเก่าพิมพ์ล้วนเห็นว่าการเปิดตัวครั้งนั้นไม่ได้มาในชุดคอสตูมแบบที่เราคุ้น แต่เป็นการแนะนำตัวละครหญิงที่มีเสน่ห์ ร้าย และมีแรงจูงใจของตัวเอง ผู้เขียนบิล ฟิงเกอร์และบ็อบ เคนมีส่วนในการสร้างเส้นทางให้เธอกลายเป็นตัวละครที่ซับซ้อน พอเธอปรากฏครั้งแรกก็ทิ้งความประทับใจว่าไม่ใช่แค่ผู้ร้ายธรรมดา แต่เป็นคนที่แบตแมนต้องคิดตาม อ่านย้อนหลังแล้วรู้สึกว่าเหตุการณ์ในเล่มนั้นเป็นตัวจุดชนวนความสัมพันธ์ระหว่างฮีโร่กับตัวร้ายที่ซับซ้อน ซึ่งต่อมาได้ถูกดัดแปลงและขยายความในงานยุคใหม่ เช่นการตีความใน 'Batman: Year One' ที่ทำให้แก่นเรื่องชัดเจนขึ้น แต่รากฐานจริงๆ ยังคงอยู่ที่ 'Batman' #1 — นี่แหละคือจุดตั้งต้นของแคทวูแมนยุคคลาสสิก