ดอกวันพ่อ มีประวัติความเป็นมาอย่างไรในประเทศไทย?

ในเช้าวันที่ 5 ธันวาคม ฉันมักจะเห็นผู้คนสวมเสื้อสีเหลืองและพกดอกไม้ไปวางหน้ารูปพ่อหรือพระบรมฉายาลักษณ์ที่ศาลากลาง ความเป็นมาของวันพ่อนั้นเกี่ยวข้องกับการยกย่องพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ซึ่งประชาชนมองท่านเสมือนบิดาของชาติ จึงกำหนดวันเกิดของพระองค์ให้เป็นวันพ่อแห่งชาติในประเทศไทย

ในทางปฏิบัติไม่มีดอกไม้ที่เป็นสัญลักษณ์อย่างเป็นทางการเหมือนดอกมะลิสำหรับวันแม่ แต่ผู้คนมักเลือกดอกไม้โทนสีเหลืองหรือทองเพื่อสื่อถึงความจงรักภักดี บางบ้านเลือกดอกไม้แห้งหรือดอกไม้สดเรียบง่ายและมอบการ์ดแทนคำบอกรักและขอบคุณ ความเรียบง่ายแบบนี้แหละที่ทำให้วันพ่อในไทยอบอุ่นและมีความหมายไม่แพ้วันสำคัญอื่น ๆ

เราเคยเห็นพิธีการทางราชการที่ยิ่งใหญ่ในวันพ่อแห่งชาติ ซึ่งต่างจากวันพ่อสากลที่มักเป็นวันที่ให้ความสำคัญกับกิจกรรมครอบครัวเป็นหลัก ประวัติความเป็นมาสำคัญคือการยึดเอาวันพระราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 มาเป็นวันพ่อของชาติ ทั้งนี้เพื่อให้ประชาชนมีวันแห่งการรำลึกและแสดงความกตัญญูต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในฐานะผู้นำสูงสุด

ลักษณะการจัดงานมีทั้งระดับรัฐ เช่น พิธีวางพานพุ่มและถวายราชสักการะ และระดับชุมชน เช่น กิจกรรมโรงเรียนที่สอนเด็ก ๆ ให้รู้จักความสำคัญของพ่อในครอบครัว ด้านสัญลักษณ์ ผู้คนมักเน้นสีเหลืองซึ่งมีความหมายพิเศษในบริบทของสถาบันพระมหากษัตริย์ บ้างก็ใช้ดอกไม้สีเหลืองสำหรับวางหน้าโต๊ะบูชาหรือมอบให้พ่อในบ้าน ถึงแม้จะไม่มีดอกไม้เฉพาะเจาะจงที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ เหตุผลเชิงวัฒนธรรมและความจงรักภักดีทำให้สีและการถวายเป็นสิ่งสำคัญ

มุมมองนี้จึงทำให้วันพ่อในไทยมีความพิเศษแบบราชการผสมกับความอบอุ่นแบบครอบครัว ไม่ใช่เพียงพิธีอย่างเดียวและไม่ใช่องค์ประกอบครอบครัวเพียงอย่างเดียวด้วยกัน

ดิฉันชอบนึกถึงภาพงานเฉลิมฉลองในโรงเรียนที่มีการร้องเพลงชาติและยืนตรงเคารพพระบรมฉายาลักษณ์ในเช้าวันที่ 5 ธันวาคม เสมอ

ความเป็นมาของ 'วันพ่อ' ในไทยผูกแน่นกับพระราชประวัติของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ซึ่งประชาชนถือเอาวันพระราชสมภพของพระองค์เป็นวันพ่อแห่งชาติ ความคิดนี้เกิดจากความเคารพนับถือพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในฐานะพระราชบิดาแห่งแผ่นดิน การจัดงานในระดับชาติ จึงรวมทั้งพิธีวางพานพุ่ม การถวายราชสักการะ และกิจกรรมรำลึกที่โรงเรียนและหน่วยงานต่าง ๆ

ผมเห็นการสื่อสารและวัฒนธรรมในครอบครัวข้ามรุ่นชัดเจนในวันนั้น: คนใส่เสื้อสีเหลืองเพื่อแสดงความจงรักภักดี หลายบ้านจะพาเด็ก ๆ ไปกราบรูปพ่อในบ้านหรือไปถวายพานพุ่มหน้าพระบรมฉายาลักษณ์ บางคนมอบของขวัญหรือ์การ์ดเรียบง่ายเพื่อบอกคำขอบคุณ แม้จะไม่มีดอกไม้ที่เป็นเครื่องหมายอย่างเป็นทางการเทียบเท่าดอกมะลิของวันแม่ แต่สีเหลืองและดอกไม้โทนเหลืองมักถูกเลือกใช้เพราะสื่อถึงพระมหากษัตริย์และความจงรักภักดี

เรื่องเล็ก ๆ เหล่านี้แสดงให้เห็นว่าภูมิปัญญาทางพิธีและความสัมพันธ์ส่วนตัวผสมผสานกันได้แนบเนียนในสังคมไทย วันพ่อจึงไม่ได้เป็นแค่วันที่กำหนดบนปฏิทิน แต่เป็นวันที่ความเคารพ ความรัก และการระลึกถึงมารวมกันอย่างอบอุ่น