ดูหนังเรื่องลองของ สร้างจากเรื่องจริงหรือไม่?

บรรยากาศของ 'ลองของ' ให้ความรู้สึกเหมือนหนังสยองขวัญพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นนิยายเล่มหนึ่งที่ถูกยกมาดัดแปลงโดยตรง ผมมองว่างานชิ้นนี้ไม่ได้อ้างอิงจากหนังสือเล่มเดียวหรือเหตุการณ์จริงที่มีการบันทึกชัดเจน แต่หยิบเอาโครงเรื่องและรายละเอียดจากความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ ผีร้าย และการลองของในสังคมไทยมาร้อยเรียงให้เป็นพล็อตภาพยนตร์ การใช้สัญลักษณ์ เช่น เครื่องราง การทำพิธี หรือฉากที่แสดงความหวาดกลัวของชุมชน มักพบในเรื่องเล่าปากต่อปากมากกว่าที่จะมาจากนิยายใดนิยายหนึ่ง สำหรับคนดูที่ชอบสำรวจที่มาของเรื่อง ประเด็นที่น่าสนใจคือหนังนำเสนอความกลัวร่วมสมัยผ่านเลนส์วัฒนธรรมท้องถิ่น คล้ายกับวิธีที่หนังอย่าง 'Shutter' ใช้ภาพถ่ายเป็นจุดเชื่อมกับเรื่องเล่าชาวบ้าน แต่ 'ลองของ' ให้ความสำคัญกับพิธีกรรมและความเชื่อมากกว่าการอ้างอิงงานเขียนชั้นเดียว ผลลัพธ์คือมันรู้สึกทั้งคุ้นเคยและเฉพาะตัวในเวลาเดียวกัน ซึ่งทำให้หนังยังคงมีเสน่ห์แม้ว่าจะไม่มีแหล่งที่มาที่เป็นนิยายหรือคดีจริงชัดเจนก็ตาม

เอาจริงๆแล้วฉันอยากจะชี้แจงให้ชัดก่อนว่า 'Anaconda' ในเวอร์ชันปี 1997 ไม่ได้ดัดแปลงมาจากนิยายเล่มไหนหรืออิงจากเหตุการณ์จริงแบบตรงไปตรงมา หนังเป็นผลงานบทภาพยนตร์ต้นฉบับที่มีคนเขียนบทและพัฒนาคอนเซ็ปต์ขึ้นมาเพื่อหนังจอใหญ่ โดยทีมเขียนที่เกี่ยวข้องคือ Hans Bauer ร่วมกับนักเขียนคนอื่น ๆ และผู้กำกับนำเอาแนวสยองขวัญสัตว์ประหลาดในป่าเขตร้อนมาผสมกับองค์ประกอบผจญภัย ในมุมมองของฉันสิ่งที่หนังทำคือหยิบตำนานและความกลัวเกี่ยวกับงูยักษ์มาขยายจนสุดโต่งเพื่อความตื่นเต้น เช่น ซีนงูรัดเรือและเหตุการณ์ที่ดูเหมือนงูจะกลืนคนทั้งตัว ซึ่งทางชีววิทยาแล้วถือว่าเกินจริงมาก แต่ก็เป็นสไตล์ของหนังครีเจอร์-ฟีเจอร์ที่เน้นความตื่นเต้นมากกว่าความเป็นไปได้ทางวิทยาศาสตร์ ฉันชอบการจัดแสงและบรรยากาศป่าที่ทำให้ความรู้สึกอันตรายชัดเจน แม้จะต้องแลกกับความสมจริงบางอย่างก็ตาม สรุปแบบไม่เป็นทางการ หนังเรื่องนี้จึงควรมองเป็นนิยายภาพยนตร์ที่ดึงแรงบันดาลใจจากตำนานและหนังสัตว์ประหลาดมากกว่าการอิงจากนิยายต้นฉบับหรือเหตุการณ์จริง ตอนดูฉันยังรู้สึกได้ถึงความตั้งใจจะสร้างความระทึกแบบเรียบง่าย แต่ก็ชัดเจนว่าเป้าหมายคือความบันเทิงมากกว่าการให้ข้อมูลทางธรรมชาติ

ปกติแล้วฉันมองหาหนทางที่ถูกลิขสิทธิ์ก่อนเสมอ เมื่อนึกถึงหนังไทยอย่าง 'ลองของ' ทางเลือกยอดนิยมที่ผู้ชมมักพบเจอได้แก่บริการสตรีมมิ่งเชิงพาณิชย์หรือร้านขายภาพยนตร์ดิจิทัลที่ขาย/ให้เช่าเป็นรายเรื่อง จากประสบการณ์ของฉัน บริการใหญ่ ๆ อย่าง 'Netflix' หรือร้านขายภาพยนตร์ดิจิทัลอย่าง 'Google Play Movies' และ 'Apple TV' มักมีสต็อกหนังไทยสลับเปลี่ยนตามสัญญาลิขสิทธิ์ ถ้าไม่เจอในนั้น ให้ลองดูที่ช่องทางของผู้จัดจำหน่ายของหนังเรื่องนั้นหรือเพจเฟซบุ๊กอย่างเป็นทางการ เพราะหลายครั้งผู้จัดจะปล่อยหนังเก่าให้เช่าดิจิทัล หรือลงขายแบบ VOD ในแพลตฟอร์มเฉพาะ อีกทางที่ไม่ควรมองข้ามคือการเช็คร้านเช่าวิดีโอดิจิทัลของไทย เช่น บริการของค่ายหนังหรือร้านขายดีวีดีที่ยังขายแผ่นอยู่ ถ้าชอบสะสมแผ่นจริง ๆ แผ่นดีวีดีหรือบลูเรย์บางรุ่นมีจำหน่ายในร้านหนังคลาสสิกหรือเว็บประมูลออนไลน์ ซึ่งเป็นวิธีที่ให้คุณได้ความชัดและคอลเล็กชันส่วนตัวเหมือนตอนที่ผมสะสมแผ่น 'ชัตเตอร์' สมัยก่อน สุดท้ายถ้าเจอแค่ในแพลตฟอร์มต่างประเทศ ตรวจสอบว่ามีลิขสิทธิ์ถูกต้องก่อนรับชม เพื่อสนับสนุนผู้สร้างหนังไทยต่อไป

เล่าแบบตรงๆเลยว่า 'สาระแนสิบล้อเต็มเรื่อง' ถูกเล่าในเชิงบันเทิงมากกว่าจะเป็นนิทานเหตุการณ์จริงแบบเป๊ะๆ ผมมองว่าหนังเรื่องนี้ใช้ชีวิตจริงของคนขับสิบล้อเป็นแรงบันดาลใจ ไม่ได้ยึดเหตุการณ์เดียวหรือบุคคลจริงๆ มาเล่าตรงๆ ตัวละครหลายตัวเป็นการผสมรวมของลักษณะคนที่ผู้สร้างเคยเจอหรือได้ยินมา ฉากที่ชวนหัวเราะหรือดราม่าหนักๆ มักถูกปรุงแต่งให้เข้มข้นขึ้นเพื่อความบันเทิง ซึ่งเป็นนิสัยของหนังที่ต้องการดึงอารมณ์คนดูมากกว่าจะบันทึกข้อเท็จจริงอย่างละเอียด เมื่อเทียบกับหนังที่อ้างว่า 'จากเรื่องจริง' อย่าง 'Taxi Driver' ที่ถึงจะได้แรงบันดาลใจจากสภาพสังคมจริง แต่ก็มีการแต่งเติมตัวละครและเหตุการณ์มาก หนังนี้มีความใกล้เคียงกันในแง่การเอาบรรยากาศและปัญหาจากโลกจริงมาเป็นฐาน แล้วสร้างเรื่องราวใหม่ ฉะนั้นถาความจริงคาดหวังคำตอบแบบตรงๆ ว่าเป็นบันทึกเหตุการณ์เดียว ไม่ใช่ แต่ถ้าคาดหวังความรู้สึกหรือภาพรวมของชีวิตสิบล้อ หนังทำได้ดีและให้มุมมองที่เข้าใจง่ายและน่าจดจำ

ฉันชอบความชวนขนลุกที่หนัง 'คอนจูริ่ง' มอบให้ แต่ก็ยังชอบแกะเรื่องจริงกับการดัดแปลงออกจากกันด้วยสายตาวิพากษ์วิจารณ์ของคนดู หนังเรื่องนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากคดีที่เอ็ดและโลเรน วอเรนอ้างว่าตรวจสอบให้กับครอบครัวแพร์รอนในรัฐโรดไอแลนด์ในช่วงทศวรรษ 1970 — นี่คือแก่นของคำว่า "สร้างจากเรื่องจริง" ในกรณีของภาพยนตร์: เหตุการณ์ต้นแบบมีอยู่ในบันทึกของวอร์เรน แต่ภาพยนตร์ย่อมขยาย เพิ่มสีสัน สร้างฉากที่ออกแบบมาเพื่อทำให้คนดูตื่นเต้น เช่น การผลักดันอุปกรณ์ให้บินหรือฉากสยองที่ริยากรณ์กว่าคำเล่าเดิม ในมุมมองของฉัน ความจริงเชิงประจักษ์กับความจริงทางภาพยนตร์คือสองสิ่งต่างกัน การยอมรับว่ามีเหตุการณ์ประหลาดเกิดขึ้นรอบบ้านแพร์รอนไม่ได้หมายความว่าทุกฉากในหนังเป็นพยานหลักฐาน บางฉากถูกประดิษฐ์ขึ้นเพื่อเล่าเรื่องอย่างมีพลัง แต่การรู้ว่าเรื่องมาจากคำเล่าของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจริง ๆ ทำให้ดูน่าหวาดหวั่นขึ้น — แต่อย่าลืมว่าควรแยกแยะระหว่างคำเล่า คำฟ้อง หรือบันทึกการสัมภาษณ์ กับการบอกเล่าเชิงบทภาพยนตร์

มีหนังบน Netflix เรื่องหนึ่งที่พอพูดถึงแล้วใจยังอุ่นอยู่เสมอ นั่นคือ 'The Boy Who Harnessed the Wind' ซึ่งดัดแปลงจากชีวิตจริงของ William Kamkwamba เราเห็นภาพเด็กคนหนึ่งที่ใช้ความอยากรู้อยากเห็น บวกกับความไม่ยอมแพ้ สร้างกังหันลมจากของเหลือใช้เพื่อช่วยชุมชนให้รอดพ้นจากความอดอยาก ภาพถ่ายการทดลองที่ล้มเหลว สัมพันธภาพกับครอบครัว และแรงกระตุ้นจากหนังสือเป็นสิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เรื่องราวความสำเร็จ แต่นำเสนอชั้นของความเป็นมนุษย์ที่อบอุ่น หนังไม่เน้นฉากยิ่งใหญ่ แต่ให้ความรู้สึกใกล้ชิด เหมาะกับคนที่อยากได้แรงบันดาลใจแบบเรียบง่ายแต่ทรงพลัง ดูแล้วจะได้ทั้งไอเดียและกำลังใจว่า "ความคิดเล็ก ๆ" หากไม่ยอมแพ้ ก็เปลี่ยนโลกของคนรอบตัวได้จริง ๆ

ยิ่งพูดถึงหนัง 'ลองของ' ก็ยิ่งนึกถึงบรรยากาศตึงเครียดที่ค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นตั้งแต่ฉากเปิดเรื่อง ฉันรู้สึกว่าหนังเดินเรื่องด้วยจังหวะที่ไม่รีบเร่ง แต่ค่อย ๆ บิดให้คนดูรู้สึกไม่สบายตัวทีละน้อย โครงเรื่องสั้น ๆ คือกลุ่มตัวละครหลักถูกดึงเข้าไปข้องเกี่ยวกับพิธีกรรมหรือการทดลองบางอย่างที่เกี่ยวกับความเชื่อพื้นบ้าน ผลลัพธ์ไม่ได้เป็นแค่ผีปรากฏตัวแบบหวือหวา แต่เป็นการเปิดประเด็นความผิดพลาดในความสัมพันธ์ระหว่างตัวละคร ระหว่างอดีตกับปัจจุบัน และระหว่างความเชื่อกับเหตุผล จุดเด่นของหนังคือการใช้รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นเสียงตามบ้าน เงาในกรอบรูป หรือของใช้ที่ขยับเอง มาสร้างความกดดันมากกว่าใช้ฉากกระโดดหลอกตาเพียงอย่างเดียว ตัวละครหลักในมุมของฉันเป็นกลุ่มที่ชัดเจนในเชิงสไตล์: มีตัวละครเอกซึ่งเป็นคนธรรมดาที่ถูกลากเข้าไปและต้องเผชิญกับความจริง, เพื่อนสนิทที่เป็นผู้สงสัยและพยายามหาคำอธิบายเชิงเหตุผล, คนที่มีความเชื่อแรง ๆ หรือมีความผูกพันกับเรื่องลี้ลับซึ่งมักเป็นจุดเริ่มต้นของการกระทำ และตัวละครสูงอายุหรือหมอผีที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรม หนังยังมีองค์ประกอบของความสัมพันธ์ส่วนตัวเป็นแรงขับเคลื่อน ทำให้ฉากผีมีน้ำหนักทางอารมณ์มากกว่าการตกใจล้วน ๆ ฉันชอบวิธีที่หนังเลือกเว้นจังหวะ เพื่อให้ความหวาดกลัวค่อย ๆ แทรกซึมเข้ามา เหมือนอย่างที่ 'Shutter' ทำกับบรรยากาศ แต่ 'ลองของ' มีสำเนียงพื้นบ้านและความสัมพันธ์เชิงมนุษย์ที่เด่นชัดกว่า

หลายเรื่องที่เล่าเรื่องหมาจากชีวิตจริงมักจะทำให้น้ำตาไหลได้ง่าย แม้ว่าจะดูซ้ำกี่ครั้งก็ตาม ฉันชอบหนังแนวนี้เพราะมันผสมทั้งความเรียบง่ายของความผูกพันและความจริงที่กระทบใจได้อย่างแรง ตัวอย่างที่ต้องพูดถึงเลยคือ 'Hachi: A Dog\'s Tale' ฉากที่เจ้าหมาตัวหนึ่งยังคงรอเจ้านายที่สถานีรถไฟเป็นภาพที่ฝังใจตลอด ฉากเหล่านั้นไม่ต้องพูดเยอะแต่พลังอารมณ์มันมาเต็ม เพราะเรื่องจริงของฮาจิโกะเองสอนเรื่องความจงรักภักดีอย่างชัดเจน อีกเรื่องหนึ่งคือ 'Marley & Me' ที่นำเสนอการเติบโตของครอบครัวผ่านมุมมองของสุนัขซน ๆ ฉากสุดท้ายที่ต้องบอกลา มันไม่ได้เศร้าเพราะฟอร์แมตแต่เศร้าเพราะความคุ้นเคยที่ถูกพรากไปจริง ๆ ยังมี 'My Dog Skip' ที่เล่าการเติบโตของเด็กชายกับสุนัขเพื่อนซี้ในชนบท ทำให้เห็นว่าหมาบางตัวไม่ได้เป็นแค่สัตว์เลี้ยง แต่เป็นสะพานที่ช่วยให้เด็กเรียนรู้การเป็นผู้ใหญ่ ฉันชอบวิธีเล่าเรื่องของหนังพวกนี้ที่ไม่พยายามทำให้ยิ่งใหญ่เกินจริง แต่เลือกจะเน้นความธรรมดาที่ซาบซึ้ง การดูหนังเหล่านี้จึงเหมือนอ่านบันทึกความทรงจำของคนธรรมดา ที่ทำให้หัวใจอุ่นขึ้นแบบเงียบ ๆ