ต้นดาหลา มีเวอร์ชันหนังสือเสียงให้ฟังหรือไม่?

คำตอบตรงๆคือ การมีเวอร์ชันภาษาไทยของหนังสือเสียง 'พูมา' ขึ้นอยู่กับสองตัวแปรหลัก: ว่าเล่มนั้นเป็นงานแปลจากภาษาต่างประเทศหรือเป็นผลงานที่ตีพิมพ์เป็นภาษาไทยตั้งแต่ต้น และสำนักพิมพ์หรือเจ้าของลิขสิทธิ์เคยออกเสียงบันทึกในรูปแบบออดิโอบุ๊กหรือไม่ จากมุมมองคนชอบฟังหนังสือเสียง ฉันมักเจอกรณีแบบนี้บ่อย ๆ — บางเล่มดังระดับสากลมักมีเวอร์ชันหลายภาษาและถูกปล่อยบนแพลตฟอร์มใหญ่อย่าง Storytel, Audiobook Thailand หรือร้านขาย e-book/หนังสือเสียงในไทยเช่น Meb และ Ookbee แต่ถ้าเป็นหนังสือที่ยังไม่เป็นที่รู้จักมาก หรือเป็นผลงานอิสระ อาจจะไม่มีการแปลเป็นไทยหรือยังไม่มีการบันทึกเสียงในภาษาไทยเลย ฉะนั้นถ้า 'พูมา' เป็นผลงานแปลจากต่างประเทศและมีผู้จัดจำหน่ายสากล โอกาสที่จะมีเวอร์ชันไทยก็มีมากขึ้น แต่ถ้าเป็นชื่อที่เพิ่งออกใหม่หรือเป็นงานเฉพาะกลุ่ม อาจยังไม่มี เมื่อเจอสถานการณ์แบบนี้ ฉันมักตรวจดูสามช่องทางหลักก่อนตัดสินใจ: ตรวจแพลตฟอร์มหนังสือเสียงไทย (เช่นที่กล่าวไปข้างต้น), ดูหน้าพิสูจน์สิทธิของสำนักพิมพ์ที่พิมพ์เล่มนั้นในไทยว่ามีการประกาศเวอร์ชันเสียงหรือไม่, และสุ่มเช็กในห้องสมุดดิจิทัลหรือกลุ่มคนรักหนังสือ เพราะบางครั้งมีการบันทึกเสียงโดยกลุ่มอาสาสมัครหรือมีสิทธิ์เผยแพร่แบบจำกัด ถ้าหาแล้วยังไม่เจอ ก็มีทางเลือกคือรอดูการประกาศจากสำนักพิมพ์หรือทดลองฟังเล่มอื่น ๆ ในแนวเดียวกัน เช่น ถ้าชอบบรรยากาศที่เล่าเรื่องเข้มข้น ฉันมักสลับไปฟัง 'The Kite Runner' เวอร์ชันภาษาไทยที่มีการบันทึกไว้แทน — อย่างน้อยก็ช่วยให้รักษาจังหวะการอ่านและอารมณ์ของเรื่องในช่วงรอข่าวการแปลเสียงของ 'พูมา' ได้

เราอยากเล่าเรื่องความต่างที่ชัดเจนที่สุดก่อนเลย: เวอร์ชันหนังสือเสียงของ 'ต้นกาหลง' ให้ชีวิตแก่บทบรรยายด้วยโทนเสียงและโครงจังหวะที่ต่างจากต้นฉบับกระดาษอย่างเห็นได้ชัด เสียงพากย์จะเน้นอารมณ์ของฉากมากกว่าการรักษารายละเอียดทุกบรรทัด ทำให้ฉากสารภาพรักกลางสวนซึ่งบนหน้ากระดาษเต็มไปด้วยบรรยายภาพและความคิดภายใน กลายเป็นการโต้ตอบที่กระชับและมีน้ำหนักอารมณ์มากขึ้น การเว้นจังหวะ การเน้นวลี และการขึ้นเสียงของนักพากย์ใส่ความรู้สึกเข้าไปจนบางประโยคที่อ่านช้า ๆ ในหนังสือกลับกลายเป็นช็อตอารมณ์ที่ชัดเจนในหนังสือเสียง นอกจากนั้น หนังสือเสียงมักตัดหรือย่อบางพาร์ตที่เป็นการบรรยายยาว ๆ เพื่อรักษาความต่อเนื่องทางเสียง ซึ่งหมายความว่าส่วนของบรรยายภาพเชิงภูมิศาสตร์หรือการอธิบายประวัติศาสตร์ยิบย่อยอาจหายไปหรือถูกย่อรวม เป็นผลให้ผู้ฟังได้ประสบการณ์ที่เข้มข้นและรวดเร็วกว่า แต่แลกมาด้วยรายละเอียดปลีกย่อยบางอย่างที่ต้นฉบับยังเก็บเอาไว้ สุดท้ายแล้วฉันมองว่าหนังสือเสียงทำให้ 'ต้นกาหลง' ใกล้ชิดและเป็นภาพมากขึ้น เพียงแต่คนรักรายละเอียดเชิงบรรยายอาจรู้สึกว่าขาดอะไรบางอย่างไป

พอพูดถึง 'คิดถึงวิทยาเต็มเรื่อง' ใครหลายคนก็คงอยากรู้ว่ามีเวอร์ชันหนังสือเสียงไหม—เอาจริงๆ ตอนนี้ยังไม่พบว่ามีการออกหนังสือเสียงแบบเป็นทางการที่จัดจำหน่ายผ่านช่องทางหลักของสำนักพิมพ์หรือร้านหนังสือดิจิทัลใหญ่ๆ ในมุมของคนอ่านที่ติดตามงานวรรณกรรมในบ้านเรา เหตุผลที่งานบางเรื่องยังไม่ได้เป็นหนังสือเสียงมักมาจากปัจจัยเรื่องความนิยมในตลาดและต้นทุนการผลิต แม้ว่าเสียงอ่านจะช่วยให้ผลงานเข้าถึงคนที่ไม่สะดวกอ่านตัวหนังสือ แต่การลงทุนด้านนักพากย์ การตัดต่อ และลิขสิทธิ์ก็เป็นสิ่งที่สำนักพิมพ์ต้องคิดหนัก ฉะนั้นถ้าเป็นนิยายหรืองานเขียนที่ยังคงเป็นวงแคบ ก็มีโอกาสที่จะยังไม่มีเวอร์ชันนี้ ในทางกลับกัน พบว่ามีคนทำการอ่านแบบแฟนเมดหรือคลิปอ่านตอนลงในแพลตฟอร์มวิดีโอและเสียง ซึ่งให้ความรู้สึกเหมือนหนังสือเสียงแต่ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์ทางการ จึงขึ้นกับความต้องการของผู้ฟังว่าจะรับฟังในรูปแบบไหน สำหรับคนที่ชอบฟังมากกว่านั่งอ่าน การมีเวอร์ชันทางการคงช่วยยกระดับความสมบูรณ์ของงานอยู่ดี และหวังว่าในอนาคตถ้าเรื่องนี้ได้รับความนิยมเพิ่ม ก็อาจมีการทำหนังสือเสียงอย่างเป็นทางการในท้ายที่สุด

ยากจะเชื่อว่าการตามหาหนังสือเสียงบางเล่มจะพาให้ผมรู้จักแพลตฟอร์มต่างๆ เยอะขึ้นไปด้วย ถ้าพูดถึงแหล่งที่มาที่ผมเจอบ่อยที่สุดสำหรับหนังสือเสียงภาษาไทย ก็เริ่มจากเว็บไซต์ของสำนักพิมพ์โดยตรงก่อน — เจ้าของผลงานมักประกาศการเปิดตัวหรือวางจำหน่ายบนหน้าเพจหรือช่องทางขายของตัวเอง แล้วก็มีร้านหนังสือออนไลน์ใหญ่ๆ ที่มักจะมีทั้งหนังสือแยกแบบ eBook และบางครั้งเป็น audiobook ด้วย เช่นร้านค้าดิจิทัลที่คนไทยคุ้นเคย นอกจากนี้แพลตฟอร์มสากลอย่าง 'Audible' หรือ 'Google Play Books' กับ 'Apple Books' ก็อาจมีเวอร์ชันไทยให้เลือก แต่ปริมาณจะไม่เท่าภาษาอังกฤษเสมอไป ถ้าหาแล้วไม่พบ ผมมักจะเช็ก YouTube กับ Spotify เผื่อมีการเผยแพร่อย่างเป็นทางการหรือคลิปตัวอย่าง ส่วนกลุ่มเฟซบุ๊กหรือทวิตเตอร์ของแฟนคลับก็มีประโยชน์เพราะบางครั้งมีคนแจ้งข่าวการอัปโหลดหรือโปรโมชันของหนังสือเสียง เรื่องนี้เตือนให้รู้ว่าไม่ใช่ทุกแหล่งจะถูกต้องตามลิขสิทธิ์ ดังนั้นถ้าชอบจริงๆ การซื้อจากแหล่งที่เป็นทางการหรือการติดต่อนักเขียน/สำนักพิมพ์เพื่อสอบถามเป็นวิธีที่ทำให้เราสบายใจได้มากกว่า ผมมักจบด้วยการบันทึกลิงก์ที่หาเจอไว้ แล้วเก็บไว้ในรายการฟังประจำของตัวเอง

อย่างตรงไปตรงมา ความเป็นไปได้ที่หนังสือชีวประวัติชื่อ 'ปลาหมึก' จะมีเวอร์ชันหนังสือเสียงขึ้นกับว่าต้นฉบับมาจากสำนักพิมพ์ไหน กับความนิยมของงานชิ้นนั้นเท่าไร บางเล่มที่มีฐานผู้อ่านกว้างหรือเป็นผลงานของผู้เขียนที่มีชื่อเสียง มักจะได้รับการลงทุนทำเวอร์ชันเสียงเพราะคุ้มค่าทางการตลาด ขณะที่หนังสือที่ออกโดยสำนักพิมพ์ขนาดเล็กหรือเป็นงานตีพิมพ์อิสระ บางทีก็อาจยังไม่มีการทำหนังสือเสียง ผมเห็นแนวทางการออกแบบหนังสือเสียงในชีวประวัติหลายแบบ: บางฉบับใช้ผู้อ่านคนเดียวและตัดต่อให้ลื่นไหลเหมือนเล่าเรื่อง บางฉบับมีการใช้เสียงพากย์หลายเสียงเพื่อให้ตัวละครมีมิติ หรือมีส่วนเสริมอย่างบันทึกเสียงต้นฉบับ ภาพประกอบเสียง หรือดนตรีประกอบ ซึ่งทั้งหมดนี้ขึ้นกับงบประมาณและการตัดสินใจของสำนักพิมพ์ ตัวอย่างที่เห็นชัดคืองานระดับสากลอย่าง 'Becoming' ที่มีเวอร์ชันหนังสือเสียงที่จัดทำอย่างละเอียด มีผู้อ่านที่เป็นเจ้าของเรื่องช่วยเล่า ทำให้มิติของชีวประวัติชัดเจนและสะกดผู้ฟังได้ดี จากมุมมองคนฟัง ผมมักสังเกตสัญญาณบอกว่าเล่มหนึ่งมีเวอร์ชันเสียงหรือไม่ อย่างเช่นมีประกาศบนหน้าปกว่ามีเวอร์ชันเสียง ระบุผู้ผลิตเสียง หรือเห็นรายการในร้านหนังสือออนไลน์และแพลตฟอร์มบริการฟังหนังสือเสียง การมีเวอร์ชันเสียงยังช่วยให้ผมเข้าถึงเรื่องเล่าแบบใหม่ได้ เช่นการฟังช่วงสัมภาษณ์จริงหรือเสียงบรรยายที่มีน้ำเสียงใกล้เคียงกับผู้เล่า ทำให้รายละเอียดชีวประวัติเข้าถึงง่ายขึ้นและมีความเป็นส่วนตัวมากกว่าอ่านหน้าเดียวกันบนกระดาษ ปลายทางที่ผมชอบคือถ้าเจอเวอร์ชันเสียงที่แสดงความตั้งใจในการผลิต จะให้ประสบการณ์ที่ต่างออกไปและมักฟังซ้ำอยู่หลายครั้ง

ตั้งแต่ได้ยินชื่อ 'ต้นไม้ของพ่อ' ครั้งแรก ฉันเองก็อยากรู้ว่ามีเวอร์ชันหนังสือเสียงหรือพากย์ให้ฟังไหม และจากประสบการณ์ส่วนตัวกับงานหนังสือไทยหลายๆ เรื่อง คำตอบมักไม่ได้ตายตัว ส่วนใหญ่แล้วถ้าหนังสือมีคนอ่านเป็นหนังสือเสียง มักจะมาจากสำนักพิมพ์หรือแพลตฟอร์มหนังสือเสียงหลัก ๆ ซึ่งรูปแบบก็มีตั้งแต่การอ่านเรียบ ๆ ไปจนถึงการตีความเหมือนละครวิทยุ ถ้าเวอร์ชันพากย์หมายถึงการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือแอนิเมชัน แล้วมีการพากย์เสียง กรณีนั้นจะขึ้นกับว่าเรื่องได้ถูกนำไปสร้างหรือไม่ วิธีคิดแบบฉันคือมองสองทาง: ถ้าอยากฟังแบบอ่านจริง ๆ ให้เช็กร้านหนังสือออนไลน์หรือห้องสมุดดิจิทัล ส่วนถ้าอยากได้บรรยากาศแบบละคร ให้มองหาชื่อเรื่องที่ถูกแปลงเป็นสื่ออื่น บางครั้งผู้สร้างจะปล่อยตัวอย่างเสียงบน YouTube หรือโซเชียลมีเดีย ทำให้ได้รสสัมผัสที่ต่างไปจากการอ่านเอง

เรื่องนี้ค่อนข้างน่าสนใจเพราะชื่อเรื่องมักทำให้คนสงสัยว่ามีเวอร์ชันอ่านให้ฟังหรือเปล่า หลายเล่มของฮารุกิ มุราคามิมีฉบับหนังสือเสียงออกมา ทั้งฉบับภาษาญี่ปุ่นและฉบับแปลภาษาอังกฤษ ซึ่ง 'Norwegian Wood' ก็เป็นหนึ่งในชื่อที่พบฉบับอ่านเสียงได้บ่อย ๆ ในตลาดต่างประเทศ ฉันชอบฟังเวอร์ชันภาษาอังกฤษบนการเดินทางไกลเพราะนักพากย์เขาถ่ายทอดจังหวะเศร้า ๆ ได้สำทับ บางครั้งเวอร์ชันภาษาญี่ปุ่นให้ความรู้สึกใกล้เคียงต้นฉบับมากกว่า แต่ก็ขึ้นกับรสนิยมคนฟังและการแปลด้วย ถ้ามองในแง่การเข้าถึง ฉบับภาษาไทยของมุราคามินั้นยังมีไม่ครบทุกเล่มเท่าไหร่ ดังนั้นถาต้องการฟังเป็นไทยอาจจะหาได้ยาก แต่ถายอมรับเวอร์ชันอังกฤษหรือญี่ปุ่น โอกาสเจอหนังสือเสียงมีสูงและคุณภาพการผลิตมักดีพอสมควร เพราะงานยาวของมุราคามิต้องการการพากย์ที่ต่อเนื่องและคงโทนเรื่องให้ได้อย่างสม่ำเสมอ