นักวิจารณ์มองฟูจิคาเสะ อย่างไรในวงการมังงะและอนิเมะ?

งานของฟูจิคาเสะชอบเล่นกับพื้นที่ว่างและความเงียบจนบางทีแทบพูดไม่ได้ว่าเป็นการ์ตูนแบบที่คุ้นเคย ทำให้ฉันต้องหยุดอ่านชั่วคราวเพื่อซึมซับภาพหนึ่งภาพก่อนจะเดินต่อไป นักวาดคนนี้มักใช้เส้นบาง ๆ แต่วางคอนทราสต์ระหว่างรายละเอียดฉากหลังกับหน้าตาตัวละครเพื่อเน้นอารมณ์มากกว่าจะเน้นการเคลื่อนไหวเร็ว ๆ วิธีเล่าเรื่องมักเป็นการค่อย ๆ เปิดเผยชั้นความหมาย ไม่ได้โยนข้อมูลลงมาทั้งหมดในพาเนลแรก แต่ปล่อยให้ผู้อ่านรู้สึกว่ามีบางสิ่งแฝงอยู่หลังบานหน้าต่างหรือใต้ฝนในฉากหนึ่ง—ฉากดาดฟ้าฝนตกที่ไม่มีบทสนทนาแต่แฝงความเปราะบางของตัวละคร นี่คือจุดที่ฉันชอบที่สุด เพราะมันทำให้ฉันรู้สึกมีส่วนร่วมและคิดต่อเองมากกว่าถูกสอนให้รู้ความเป็นมาโดยตรง

ฉันชอบสังเกตเวลาศิลปินที่ชอบไปอยู่ในโปรเจกต์อนิเมะ เพราะมักมีอะไรน่าสนใจซ่อนอยู่มากกว่าที่เห็น พูดตรงๆ ว่าในงานอนิเมะล่าสุด ฟูจิอิ คาเสะไม่ได้รับบทพากย์เป็นตัวละครหลักหรือรองตามเครดิตที่ออกมา แทนที่จะเป็นเสียงพากย์ เขามีส่วนร่วมในฐานะผู้ให้เสียงดนตรีหรือผู้แต่งเพลงประกอบมากกว่า ซึ่งเป็นบทบาทที่เหมาะกับสไตล์ของเขา—ลายเมโลดี้ที่อ่อนละมุน แต่ยังคงความเป็นป๊อปและแจ๊ซแฝงอยู่ ทำให้บรรยากาศของฉากที่ใช้เพลงนั้นมีมิติเพิ่มขึ้น ในฐานะแฟนเพลง ฉันรู้สึกว่าเห็นศิลปินมาอยู่ด้านดนตรีของอนิเมะแล้วอบอุ่นใจกว่าการเห็นเขามาพากย์แบบไม่ถนัด เพราะเสียงดนตรีคือพื้นที่ที่เขาสามารถสื่ออารมณ์ได้เต็มที่ งานเพลงของเขาทำให้ฉากบางฉากซึมลึกกว่าเดิม ซึ่งเป็นการมีส่วนร่วมที่มีคุณค่าสำหรับทั้งแฟนเพลงและแฟนอนิเมะ

'fanboy' ในวงการอนิเมะและมังงะมักถูกใช้เป็นคำสั้น ๆ ที่จับภาพคนที่หลงใหลอย่างสุดโต่งกับผลงานหนึ่งชิ้นหรือแฟรนไชส์หนึ่งเรื่อง แต่ความหมายมันซับซ้อนกว่าคำตำหนิหนึ่งคำมากกว่าที่คนจำนวนมากคิดไว้ ผมเจอการใช้คำนี้ในหลายรูปแบบ บางครั้งมันเป็นการล้อเล่นระหว่างแฟน ๆ อย่างเป็นมิตร เช่น ใครสักคนที่ตามสะสมของจาก 'Neon Genesis Evangelion' ทุกชิ้นก็จะถูกเรียกในเชิงเล่น ๆ ว่าเป็น fanboy ของเรื่องนี้ แต่ในอีกฝั่งหนึ่ง คำนี้ถูกใช้แบบดูถูกเมื่อคนคนนั้นปฏิเสธการวิจารณ์ด้วยเหตุผลหรือแลกเปลี่ยนแบบไม่เปิดกว้าง — โต้เถียงอย่างถึงพริกถึงขิง ปกป้องจุดบกพร่องของเรื่องด้วยเหตุผลบางอย่าง หรือไม่ยอมรับมุมมองของคนอื่น ๆ จากประสบการณ์ ผมคิดว่าจุดที่ทำให้ภาพลบเกิดขึ้นคือพฤติกรรม ไม่ใช่แค่ความรักต่อผลงาน การปิดกั้นผู้อื่น การหัวรุนแรงในโซเชียล หรือการลดทอนผลงานอื่นเพียงเพราะชอบเรื่องของตัวเอง จะทำให้คนถูกติดป้ายว่าเป็น fanboy ได้เร็วกว่าแค่การมีของสะสมหรือการดูซ้ำหลายรอบ ขณะเดียวกัน ความกระตือรือร้นนี้ก็ให้องค์ประกอบบวกเยอะ — ชุมชน แฟนอาร์ต ทฤษฎีแฟน และงานจัดงานแฟนด้อมที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนรักสื่อเดียวกัน สำหรับผม มันเป็นเรื่องของการบาลานซ์ระหว่างความรักกับความเป็นมิตรต่อความคิดเห็นของคนอื่น ๆ มากกว่าแค่ป้ายคำหนึ่งคำ

ตรงกันข้ามกับภาพลักษณ์ตลกผิวเผินของคำว่า 'โกะเกะ' ในวัฒนธรรมสมัยนิยม ผมมองว่านักวิจารณ์ทางวรรณกรรมมักจะอ่านมันในมุมที่ลึกกว่าแค่บทตลกหรือบทโง่เพื่อความบันเทิง หลายคนชี้ว่า 'โกะเกะ' คือเครื่องมือเชิงวาทกรรมที่ทำหน้าที่สะท้อนความจริงทางสังคมและจริยธรรม ผ่านการทำให้ตัวละครดูประหลาดหรือไม่เข้าท่า แต่ความประหลาดนั้นกลับเปิดพื้นที่ให้ผู้อ่านมองเห็นความจริงในมิติใหม่ นักวิจารณ์มักยกตัวอย่างการอ่านแบบนี้กับตัวละครที่เป็นผู้หลงผิดอย่างใน 'Don Quixote' ซึ่งการประพฤติของเขาที่ดูเพี้ยนทำให้ประเด็นเรื่องอุดมคติและความจริงของสังคมถูกตั้งคำถาม ผมเองมักชอบการวิเคราะห์ที่ไม่ตัดความตลกออกจากความเศร้า เพราะในหลายกรณีโง่เง่าหรือการเล่นเป็น 'โกะเกะ' กลับกลายเป็นหน้ากากที่ช่วยให้ตัวละครพูดความจริงที่คนอื่นกลัวจะพูด นักวิจารณ์บางท่านถึงกับบอกว่านี่คือเทคนิคการเล่าเรื่องแบบย้อนแย้ง ที่ใช้ความกล้าในการทำให้ผู้อ่านหัวเราะก่อนจะฉุดเขาไปสู่ความเข้าใจใหม่ — ผมคิดว่านั่นเป็นการอ่านที่ทั้งฉลาดและอบอุ่นต่อความขัดแย้งในมนุษย์

แฟนๆ พูดถึงเรื่องนี้กันเยอะจนกลายเป็นหัวข้อถกเถียงที่สนุกมาก การอ่านฉากของโทจิในมังงะ 'Jujutsu Kaisen' ให้ความรู้สึกดิบและกระชับ—เส้นขาว-ดำกับการตัดภาพแบบคม ๆ ทิ้งพื้นที่ให้จินตนาการเติมเสียงฝีเท้า แรงปะทะ และความเงียบระหว่างช็อต ส่วนเวอร์ชันอนิเมะกลับใช้เวลาในการขยายจังหวะ สอดแทรกซาวด์แทร็ก และให้เสียงนักพากย์ใส่อารมณ์จนบางฉากรู้สึกหนักขึ้นกว่าต้นฉบับ นักวิจารณ์มักยกตัวอย่างการต่อสู้ระหว่างโทจิกับตัวละครหลักคนอื่น ๆ ว่ามังงะจะเน้นมุมมองเชิงกราฟิก—แผงภาพที่ทำให้รู้สึกถึงความเร็วและการตัดต่อ—ขณะที่อนิเมะเลือกใช้การเคลื่อนไหวกล้อง กราฟิกการ์ดวางมุมช็อต และคีย์เฟรมเพื่อสร้างความรู้สึกเป็นภาพยนตร์แอ็กชัน ผมมองว่าแง่มุมที่ทำให้ความต่างชัดเจนคือการใส่น้ำหนักทางอารมณ์ แทนที่จะปล่อยให้ผู้อ่านตีความเพียงอย่างเดียว อนิเมะมักเติมฉากขยายบรรยากาศเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นจังหวะที่โทจิหันมามองหรือให้เพลงคลอ ซึ่งเพิ่มความสงสารหรือความน่ากลัวตามเจตนาผู้สร้าง นักวิจารณ์บางคนชื่นชมการเติมรายละเอียดเหล่านี้เพราะช่วยให้คนดูเข้าใจแรงจูงใจของตัวละครได้มากขึ้น แต่ก็มีเสียงเตือนว่าเมื่อเพิ่มมากเกินไปอาจลดความกรอบเปลือยและความลึกลับที่มังงะตั้งใจสื่อไว้ ท้ายที่สุดแล้ว ทั้งสองเวอร์ชันให้ประสบการณ์ที่ต่างกันและเติมเต็มกันในแบบของตัวเอง ผมยังชอบกลับไปอ่านฉากเดิมในมังงะหลังดูอนิเมะเพื่อจับความต่างเล็ก ๆ น้อย ๆ อยู่เสมอ และมองว่านั่นเป็นเสน่ห์ของการอ่าน-ชมที่ทำให้เรื่องราวยังคงมีชีวิตในสองรูปแบบ

ย้อนกลับไปก่อนที่อินเทอร์เน็ตจะทำให้คำสั้น ๆ แพร่หลายอย่างรวดเร็ว มันเริ่มจากการยืมภาพและชื่อจากนิยายที่เป็นตำนานอย่าง 'Lolita' ของวลาดีเมียร์ นาโบคอฟ แล้วคนญี่ปุ่นเอาคำว่า 'ロリータ' มาใช้ในบริบทของความรู้สึกที่มีต่อความสดใสแบบเด็กน้อยและความงามอ่อนหวาน เมื่อคำว่า 'Lolita complex' ถูกย่อเป็น 'ロリコン' ซึ่งในภาษาอังกฤษกลายเป็น 'lolicon' ความหมายก็แบ่งออกเป็นหลายชั้น ทั้งการชื่นชมความน่ารักของตัวละครเด็กน้อยในงานศิลป์ ไปจนถึงการผลิตงานที่มีโทนทางเพศ ซึ่งนำไปสู่การถกเถียงในสาธารณะในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ถึงต้น 1980s เกี่ยวกับขอบเขตของศิลปะและจริยธรรมในวงการมังงะ ในฐานะแฟนรุ่นเก่า ผมจดจำการเปลี่ยนผ่านของคำนี้ได้ชัดเจน: banter ในห้องอ่านมังงะเปลี่ยนจากการใช้คำเรียกด้วยความเอ็นดู เช่น เรียกตัวละครตัวเล็ก ๆ ว่า 'ロリ' ให้กลายเป็นคำที่มีน้ำหนักมากขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อวัฒนธรรมแฟนคลับเริ่มสร้างผลงานที่เน้นการยั่วยุและบางครั้งเข้าใกล้เส้นของการละเมิด กรอบความหมายในญี่ปุ่นเองก็ซับซ้อน—มีทั้งกลุ่มที่ใช้คำนี้เพื่อบรรยายถึงสไตล์การวาด ที่เรียกว่า 'cute small aesthetic' และอีกกลุ่มที่เน้นเชิงพาณิชย์แบบสำหรับผู้ใหญ่ เหตุการณ์เชิงสังคมและกฎหมายในญี่ปุ่นช่วยกำหนดขอบเขตเหล่านี้ แต่ก็ไม่เคยทำให้ความหมายของคำเดียวกันหมดไปได้ มองจากมุมผู้เฝ้าดูตลอดกาล ความน่าสนใจคือคำว่า 'โลลิ' ในบริบทของมังงะและอนิเมะถูกใช้อย่างหลากหลายจนต้องดูบริบท ไม่ว่าจะเป็นสำเนียงการชมในเชิงศิลป์ การอ้างถึงสไตล์การออกแบบตัวละคร หรือการวิพากษ์วิจารณ์ทางสังคม ผมยังคิดอยู่เสมอว่าเมื่อเอาคำนี้มาใช้ในวงสนทนา ควรระลึกถึงประวัติศาสตร์และความอ่อนไหวที่อยู่เบื้องหลังมัน บางครั้งแค่เรียกตัวละครว่า 'โลลิ' ก็อาจตีความได้หลายทาง ขึ้นกับว่าใครพูดและในบริบทใด นี่แหละคือความซับซ้อนที่ทำให้คำสั้น ๆ คำนี้น่าสนใจและต้องระมัดระวังไปพร้อมกัน

เมื่อพูดถึงการอ่าน 'Neon Genesis Evangelion' ด้วยกรอบคิดของมิเชล ฟูโกต์ ผมมักนึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างกลไกสถาบันกับการผลิตตัวตนของตัวละคร มากกว่าจะมองแค่ปมจิตวิทยาส่วนตัวของเอวานเจลียนแต่ละคน ฉากการบำบัดและการสอบสวนในเรื่อง เช่น สัมภาษณ์กับชินจิหรือการพูดคุยกับผู้บังคับบัญชา มักถูกตีความว่าเป็นพิธีกรรมที่ทำให้ความเป็นตัวตนถูกกำกับและวินัยเข้าแทรกซึมในร่างกายของเด็กนักบิน เราเห็นรูปแบบของ 'การตรวจสอบ' ที่ฟูโกต์เน้น—การสังเกตอย่างละเอียด การบันทึกข้อมูล การประเมิน แล้วค่อยๆ สร้างแบบแผนปกติที่ผู้คนต้องยึดตาม ในมุมมองนี้ ตัวเอกไม่เพียงนิยามตัวเองผ่านความกลัวหรือความผิดหวัง แต่กลับถูกผลิตขึ้นภายใต้เงื่อนไขของอำนาจความรู้ เช่นเดียวกับความคิดเรื่องชีวบำบัด (biopolitics) ที่กระทำต่อร่างของนักบิน ความเจ็บปวดและการเสียสละกลายเป็นเครื่องมือทางการเมืองที่จัดการชีวิตมนุษย์ได้อย่างโหดร้าย เรื่องนี้ทำให้ฉันมองเห็นความซับซ้อนของการควบคุมที่ไม่มีรูปลักษณ์แบบเผด็จการชัดเจน แต่มีกลไกฝังลึกในความสัมพันธ์ประจำวันและคำพูดธรรมดาทั่วไป

พอจะเล่าได้แบบแฟนที่ติดตามตั้งแต่แรกเห็นว่าเส้นทางของเขาเต็มไปด้วยโมเมนต์ที่คนในวงการต้องหันมามอง ผมรู้สึกว่าสิ่งแรกที่เป็นเครื่องยืนยันคือความสำเร็จเชิงพาณิชย์ของอัลบั้มเปิดตัว 'HELP EVER HURT NEVER' ที่ทำให้ชื่อของเขาเป็นที่พูดถึงมากขึ้นในชาร์ตเพลงหลักของญี่ปุ่นและรายการเพลงออนไลน์ต่าง ๆ ซึ่งแปลว่าคนทั่วไปเริ่มยอมรับผลงานจริงจัง ไม่ใช่แค่แฟนคลับส่วนน้อย อีกอย่างที่เห็นชัดคือการที่เพลงบางเพลงของเขากลายเป็นไวรัลข้ามประเทศ อย่างเพลง 'Shinunoga E-Wa' ที่ถูกนำไปใช้ในคลิปสั้น ๆ จนคนต่างชาติได้รู้จัก ทำให้จำนวนสตรีมและผู้ฟังนอกญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างรู้สึกได้ ทั้งหมดนี้รวมกันกลายเป็นการยอมรับในระดับสาธารณะที่ไม่ได้มาเพราะการตลาดอย่างเดียว แต่เพราะคนฟังจริง ๆ ตอบรับ ผลสรุปคือเขาได้รับทั้งความนิยมในเชิงตัวเลขและพื้นที่จากสื่อ — สิ่งที่ศิลปินรุ่นใหม่ต้องการเพื่อเดินต่อไปสู่เวทีที่ใหญ่กว่า

บางสิ่งที่ทำให้แฟนมังงะตบะแตกและวิจารณ์หนักบ่อยครั้งคือการเปลี่ยนบุคลิกตัวละครแบบสุดโต่งจนไม่อยู่บนพื้นฐานเดิมของเรื่องเลย ฉันรู้สึกว่าเมื่อผู้แต่งหรือบรรณาธิการตัดสินใจให้ตัวละครทำสิ่งที่สวนทางกับสิ่งที่สร้างมาเป็นปีๆ มันเหมือนเอาภาพความทรงจำของแฟนๆ มาทับลงด้วยภาพใหม่ที่ไม่มีเหตุผลชัดเจน ตัวอย่างที่มักถูกหยิบมาเป็นกรณีศึกษาอย่าง 'Naruto' เวอร์ชันบางส่วนหรือฉากในซีรีส์อื่นๆ ที่จบแบบรีบเร่ง ทำให้คนตั้งคำถามว่าเส้นทางของตัวละครถูกเขียนมาดีจริงไหม กลุ่มแฟนที่รักตัวละครมานานจะโฟกัสที่รายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ — สำนวนการพูด การตัดสินใจในเหตุการณ์สำคัญ หรือความสัมพันธ์กับตัวละครอื่น เมื่อสิ่งเหล่านั้นถูกเปลี่ยนเพื่อผลักดันพล็อตอย่างเดียว ผลลัพธ์คือความรู้สึกถูกหักหลังและเสียงวิจารณ์ดังขึ้น ทั้งจากคนที่ตามมานานและคนที่เพิ่งเข้ามาเห็นจังหวะสุดท้าย การรักษาความสอดคล้องของคาแร็กเตอร์จึงกลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สำหรับแฟนมังงะ และการละเลยข้อนี้ย่อมจุดไฟวิจารณ์ได้ทันที