นักเขียนไทยควรเลือกสำนักพิมพ์หรือพิมพ์เองแบบไหน

แวบแรกที่คิดจะส่งต้นฉบับขึ้นสำนักพิมพ์ ความคิดที่วิ่งเข้ามามีทั้งความตื่นเต้นและความระแวง แต่สิ่งที่ช่วยให้ผมตัดสินใจได้ชัดเจนคือการตั้งคำถามง่ายๆ ว่าเป้าหมายของงานชิ้นนี้คืออะไร — อยากได้การยอมรับจากบรรณาธิการและเข้าร้านหนังสือใหญ่ไหม อยากทำเงินหรือเน้นสร้างฐานแฟน จัดความคาดหวังตรงนี้ก่อนจะช่วยนำทางระหว่างทางเลือกหลักสองทาง: สมัครสำนักพิมพ์แบบดั้งเดิม หรือพิมพ์เอง (self-publish) หรือบางคนอาจเลือกทางสายกลางแบบสำนักพิมพ์อินดี้/ฮิบริดที่ให้บางอย่างจากทั้งสองฝั่ง ถ้าผมมองจากมุมสำนักพิมพ์ดั้งเดิม ข้อดีชัดเจนคือระบบรองรับครบ — บรรณาธิการช่วยปรับเนื้อหา ให้การตรวจคำและแก้ไขเชิงลึก มีทีมออกแบบปกและจัดการรูปเล่ม พิมพ์จำนวนมากและมีช่องทางวางจำหน่ายในร้านหนังสือใหญ่ ๆ บางครั้งยังมีเงินล่วงหน้าเล็กน้อยกับการจัดกิจกรรมโปรโมทร่วมกับสำนักพิมพ์ด้วย แต่ข้อเสียที่ผมเจอจากเพื่อนนักเขียนคือสัญญาอาจผูกขาดสิทธิ์หลายอย่าง เช่น สิทธิ์แปล หรือตัวเลือกสิทธิ์ดัดแปลง และค่อนข้างเสียอิสระในการตัดสินใจเรื่องปก ราคา หรือการออกแบบ นอกจากนี้ระยะเวลาในการพิจารณาและกระบวนการพิมพ์มักช้า และเปอร์เซ็นต์ค่าลิขสิทธิ์ที่นักเขียนได้รับอาจน้อยกว่าการขายเอง ฝั่งพิมพ์เองให้เสรีภาพที่ผมชอบ แม้ต้องเริ่มจากศูนย์ทุกอย่าง — คุณเลือกคนแก้คำ คนออกแบบปก เลือกเครื่องพิมพ์ หรือใช้บริการพิมพ์ตามสั่ง (POD) ที่ลดความเสี่ยงเรื่องสต็อก ค่าใช้จ่ายเริ่มต้นอาจสูง แต่กำไรต่อเล่มที่ได้กลับมาสูงกว่า และจัดโปรโมชั่นหรือปรับราคาได้ตามใจ อย่างไรก็ตามการตลาดเป็นสิ่งที่หนักที่สุดเมื่อพิมพ์เอง ไม่มีระบบกระจายสินค้าเข้าร้านหนังสือใหญ่โดยอัตโนมัติ ต้องสร้างเครือข่ายเอง ทั้งการขายผ่านโซเชียล ผลิตบูธงานหนังสือ หรือติดต่อร้านอิสระที่รับหนังสือค้างจำนำ อีกเรื่องสำคัญคือคุณต้องลงทุนในบรรณาธิการอิสระและตรวจสอบคุณภาพการพิมพ์เพื่อไม่ให้หนังสือออกมาแย่ ซึ่งผมคิดว่าเป็นสิ่งที่นักเขียนหน้าใหม่มักมองข้าม เมื่อผมแนะนำให้เพื่อน ๆ ผมมักจะแนะนำให้เลือกตามประเภทเนื้อหาและกลยุทธ์ระยะยาว ถ้าคุณเขียนนิยายการค้าและอยากเห็นชื่อหนังสือบนชั้นร้านใหญ่ การยื่นสังกัดดั้งเดิมมีค่าทางการตลาดและสถานะ แต่ถ้าเป็นงานทดลอง งานเฉพาะกลุ่ม หรืองานที่ต้องการออกเร็ว เช่นรวมเรื่องสั้นหรือไกด์เล็ก ๆ การพิมพ์เองน่าจะเหมาะกว่า สำหรับคนที่ไม่อยากเลือกระหว่างสองขั้ว ลองสำนักพิมพ์อินดี้ขนาดเล็กหรือรูปแบบฮิบริดที่ให้สัญญายืดหยุ่นและแบ่งรายได้เป็นธรรมเป็นตัวเลือกที่ดี เพราะมักให้ความช่วยเหลือด้านออกแบบและการผลิต แต่ยอมให้สิทธิ์บางส่วนกลับมาสู่ผู้เขียนเร็วขึ้น สุดท้ายผมอยากเน้นเรื่องสัญญาและคุณภาพ — ไม่ว่าจะเลือกทางไหน ควรอ่านสัญญาให้ละเอียด ขอให้มีข้อยกเว้นเรื่องการคืนสิทธิ์หลังเวลาหนึ่ง และลงทุนกับบรรณาธิการหรือคนตรวจคำที่เชื่อถือได้ และอย่าประมาทเรื่องการทำตลาดด้วยตัวเอง เพราะการมีหนังสือดีแต่ไม่มีคนรู้จักก็เหมือนพับผ่อนที่รอเวลา ระหว่างทางนี้ ผมมักรู้สึกว่าการได้เห็นคนอ่านหัวเราะหรือกลั้นน้ำตาเพราะงานตัวเองเป็นรางวัลที่คุ้มค่าไม่ว่าหนทางจะเป็นแบบไหน