นิทานเรื่องราพันเซล มีต้นกำเนิดมาจากประเทศไหน

ฉันมักจะเล่าให้เพื่อนฟังว่ารากเหง้าของเรื่องราพันเซลเชื่อมโยงกับนิทานพื้นบ้านยุโรปที่พี่น้องกริมรวบรวมไว้ในคอลเล็กชันชื่อ 'Kinder- und Hausmärchen' ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในมุมมองของคนที่ชอบสังเกตการดัดแปลงของนิทานคลาสสิก ฉากสำคัญที่ติดตาคือเด็กหญิงถูกกักขังในหอคอย ผมยาวที่กลายเป็นทางขึ้นทางลง และการมาพบของคนหนุ่มเจ้าหัวใจกล้าหาญ เหล่านี้คือแกนเรื่องตามฉบับที่กริมบันทึกไว้ แม้จะมีรายละเอียดของเหตุผลการขังหรือจุดจบของตัวละครที่เปลี่ยนไปตามสมัย แต่โครงเรื่องหลัก—หญิงสาวผมยาวที่ถูกกักขังและมีตัวช่วยจากภายนอก—ยังคงเป็นแกนกลางที่งานดัดแปลงสมัยใหม่ เช่นหนังหรือของเล่น มักจะเอาไปเล่นหรือปรับโทนให้เหมาะกับผู้ชมเด็กหรือวัยรุ่น สรุปความคิดแบบไม่เป็นทางการก็คือ แถบของแรงบันดาลใจมาจากตำนานพื้นบ้านยุโรปที่กริมบันทึกไว้ และเวอร์ชันต่อมาถูกแต่งเติมจนกลายเป็นภาพลักษณ์ที่คนคุ้นเคยในปัจจุบัน

ต้นกำเนิดของเรื่องราวที่เรารู้จักกันในชื่อ 'ราพันเซล' มักจะถูกยกให้เป็นนิทานเยอรมันฉบับเก่า แต่จริง ๆ แล้วเส้นทางของมันซับซ้อนกว่าที่คิดมาก ฉันเคยอ่านฉบับรวมของพี่น้องกริม์ซ้ำหลายครั้ง และสิ่งที่ทำให้ฉบับของพวกเขาโดดเด่นคือการรวบรวมและกลั่นกรองสำนวนพื้นบ้านให้ชัดเจน เป็นฉบับที่ได้รับความนิยมในยุโรปตะวันตกตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 จนภาพจำของเจ้าหญิงในหอคอยกับผมยาวคล้องใจเราไปทั่ว นอกจากนี้ฉันชอบความตรงไปตรงมาในโทนของเรื่องเวอร์ชันกริม์ ที่ให้ความรู้สึกทั้งความมหัศจรรย์และความโหดร้ายของโลกนิทานแบบดั้งเดิม ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมชื่อนี้จึงกลายเป็นต้นแบบที่คนส่วนใหญ่รู้จักมากกว่าต้นฉบับอื่นๆ ของเรื่องเดียวกัน

เราเติบโตมากับเวอร์ชันหนังสือนิทานที่เรียกว่า 'ราพันเซล' เวอร์ชันเยอรมันจนมันกลายเป็นภาพจำในหัว แต่ถาลงลึกจริง ๆ ต้นกำเนิดของเรื่องนี้ถูกเชื่อมโยงกับยุโรปฝั่งตะวันตก โดยเฉพาะเวอร์ชันที่พี่น้องกริมม์บันทึกไว้และตีพิมพ์ในคอลเล็กชัน 'Kinder- und Hausmärchen' เมื่อช่วงต้นศตวรรษที่ 19 เวอร์ชันของกริมม์เป็นจุดที่ทำให้ชื่อ 'ราพันเซล' ผูกติดกับวัฒนธรรมเยอรมันและเป็นที่รู้จักกว้างขวางขึ้นทั่วโลก ความน่าสนใจคือก่อนหน้าพี่น้องกริมม์ยังมีเวอร์ชันอื่นที่มีเนื้อหาใกล้เคียง เช่นเรื่อง 'Petrosinella' ของกัมบัตติสตา บาซิเล่ (Giambattista Basile) จากอิตาลีซึ่งปรากฏในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 รูปแบบธีมหลัก—หญิงสาวถูกขังในที่สูงและถูกช่วยโดยการปีนผมยาวหรือผ่านทางอื่น—ถูกจัดให้อยู่ในประเภทนิทานสากล (ATU 310) แสดงให้เห็นว่ามีร่องรอยของนิทานประเภทเดียวกันแพร่หลายอยู่ในหลายพื้นที่ของยุโรป เมื่อนึกถึงที่มาเลยชอบมุมมองที่ว่าการบอกเล่าไม่ใช่เรื่องของชาติเดียว แต่นี่เป็นตัวอย่างของเรื่องราวที่ย้ายถิ่นจากมือนักเล่า สู่หนังสือ และสุดท้ายถูกยึดเป็นสัญลักษณ์กับเวอร์ชันหนึ่ง ๆ ในกรณีนี้เวอร์ชันเยอรมันของพี่น้องกริมม์คือเวอร์ชันที่คนจำได้ง่ายสุด แต่พอรู้จักทั้งบริบทก็ยิ่งรู้สึกว่ามันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ร่วมกันของยุโรปมากกว่าจะเป็นของประเทศเดียวเท่านั้น

ตำนานว่าด้วยสาวผมยาวที่ถูกขังในหอคอยมีต้นตอที่ชัดเจนกว่าที่คนมักคิดไว้ ฉันชอบเล่าเรื่องนี้แบบคนชอบหนังสือเก่า: ก่อนที่ภาพยนตร์หรือการ์ตูนจะมอบรูปภาพสดใสให้เรา เรื่องราวของ 'ราพันเซล' มีร่องรอยยาวนานในวรรณกรรมยุโรป ฝรั่งเศสมีเวอร์ชันที่เรียกว่า 'Persinette' ซึ่งเป็นนิทานสมัยบารอคที่เล่าถึงเด็กหญิงถูกขังในหอคอย แต่ที่ทำให้เรื่องนี้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางและถูกบันทึกไว้ในรูปแบบที่เราอ้างถึงกันทุกวันนี้ คือฉบับพี่น้องกริมม์ซึ่งรวบรวมเป็นเล่มชื่อ 'Kinder- und Hausmärchen' เมื่ออ่านต้นฉบับแล้วฉันรู้สึกว่าส่วนใหญ่รายละเอียดสำคัญ—การถูกขังในหอคอย เส้นผมที่ยาวและการช่วยเหลือจากคนนอก—ถูกนิยามและเผยแพร่โดยบริบทเยอรมันผ่านการเก็บรวบรวมของพี่น้องกริมม์ แม้ว่าจะมีร่องรอยที่คล้ายกันในนิทานของชาติอื่น แต่รูปแบบที่เรารู้จักในปัจจุบันถูกตีพิมพ์และแพร่หลายตั้งแต่ฉบับเยอรมัน จึงสามารถสรุปได้อย่างมั่นใจว่าแหล่งกำเนิดเชิงประวัติศาสตร์ของนิทานเวอร์ชันโมเดิร์นอยู่ที่เยอรมนี การอ่านฉบับเก่า ๆ ทำให้ฉันตระหนักว่าความเป็นต้นฉบับกับการดัดแปลงมักจะเดินคู่กัน เรื่องเล่าหนึ่งอาจมีรากในหลายที่ แต่แผ่นดินที่ทำให้มันกลายเป็นนิทานยอดนิยมของยุโรปยุคใหม่ก็คือเยอรมนี

เรื่อง 'นิทานอีสป' ที่คนส่วนใหญ่ชี้ว่าเป็นต้นแบบของนิทานเรื่องเด็กเลี้ยงแกะมีรากมาจากกรีกโบราณ ซึ่งมักถูกยกให้เป็นที่มาของเรื่อง 'The Boy Who Cried Wolf' เวอร์ชันที่คุ้นเคยกันในโลกตะวันตก ฉันรู้สึกว่าการย้อนดูบริบทของนิทานชุดนี้ทำให้เห็นภาพใหญ่กว่าแค่เรื่องสั้นๆ เพราะนิทานอีสปเป็นการรวบรวมเรื่องเล่าที่สอนบทเรียนและมักสะท้อนค่านิยมทางสังคมของยุคสมัยนั้น เมื่ออ่านต้นฉบับหรือคำแปลเก่าๆ แล้ว ฉันสังเกตว่าโทนของเรื่องและข้อคิดมีความชัดเจนในแบบกรีกคือเน้นความซื่อสัตย์และผลของการโกหก เรื่องของเด็กเลี้ยงแกะในชุดนิทานเหล่านี้ถูกนำไปเล่าใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทั้งในรูปแบบคำบอกเล่าและการเขียน ทำให้เวอร์ชันที่เรารู้จักในปัจจุบันมีรสชาติของยุโรปกลางและตะวันตกปะปนอยู่ด้วย ในมุมมองส่วนตัว ผมนับว่าเรียกว่า "มีต้นกำเนิดจากกรีก" นั้นเหมาะสมเมื่อพูดถึงรากทางวรรณกรรม แต่ก็ยอมรับว่ามีการปรับเปลี่ยน แปลซ้ำ และเผยแพร่ไปยังหลายวัฒนธรรมจนกลายเป็นนิทานสากล ซึ่งทำให้บทเรียนของเรื่องยังคงถูกนำไปใช้สอนเด็กๆ ทั่วโลกจนถึงวันนี้

ต้นฉบับของเรื่อง 'ราพันเซล' ถูกบันทึกโดยพี่น้องนักรวบรวมชาวเยอรมัน Jacob และ Wilhelm Grimm ในคอลเล็กชันนิทานของพวกเขา 'Kinder- und Hausmärchen' ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในต้นศตวรรษที่ 19 (1812 และฉบับปรับปรุงหลัง ๆ) การเรียบเรียงของพี่น้อง Grimm ทำให้เรื่องราวรูปร่างชัดเจนขึ้นจากตำนานปากต่อปาก แต่ถ้าลึกลงไปอีก จะพบว่ามีต้นแบบเวอร์ชันยุโรปโบราณมาก่อนหน้านั้นด้วย เช่น นิทานฝรั่งเศสชื่อ 'Persinette' ของ Charlotte-Rose de Caumont de La Force ซึ่งเป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจให้พี่น้อง Grimm เล่าเรื่องในรูปแบบที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ การอ่านต้นฉบับของพี่น้อง Grimm ทำให้ฉันรู้สึกถึงสองชั้นของงานคือชั้นของการเก็บรักษาพื้นบ้านและชั้นของการปรับแต่งเชิงวรรณกรรม พวกเขาไม่ได้เขียนขึ้นมาจากความคิดสร้างสรรค์เดียวเหมือนนิยายสมัยใหม่ แต่รวบรวมและแก้ไขโครงเรื่องเพื่อให้เข้ากับบริบทสังคมและค่านิยมในเวลานั้น บางฉากจึงมีความโหดหรือมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ที่ชวนให้ตีความมากกว่าเวอร์ชันที่ถูกทำให้นุ่มนวลในยุคหลัง ๆ เมื่อลองนึกถึงวิวัฒนาการของนิทานนี้ ฉันมักจะประทับใจกับการที่เรื่องสั้น ๆ ของชาวบ้านสามารถเดินทางข้ามประเทศ ข้ามภาษามาเป็นเรื่องเล่าที่เรารู้จักในวันนี้ได้ — และชื่อผู้บันทึกอย่างพี่น้อง Grimm ก็ยังคงเป็นคำตอบทั่วไปเมื่อมีคนถามว่าใครเป็นต้นฉบับของ 'ราพันเซล'

ต้นกำเนิดของนิทานเรื่อง 'ราชสีห์กับหนู' มักเกี่ยวข้องกับกรีซโบราณและงานเล่าเรื่องของเอโซป (Aesop) ผู้ซึ่งถูกยกย่องว่าเป็นแหล่งรวมนิทานอีสปหลายเรื่องที่แพร่หลายไปทั่วยุโรปและตะวันตก นิทานเกี่ยวกับราชสีห์ที่ได้รับความช่วยเหลือจากหนูตัวเล็กๆ ปรากฏในชุดนิทานที่เรียกว่าอีสปิกแฟเบิล (Aesop's Fables) ซึ่งถูกรวบรวมและเผยแพร่ในหลายรูปแบบตั้งแต่สมัยโบราณ เรื่องราวพื้นฐานของนิทานนี้สั้นแต่ได้ผล เพราะจับหลักการศีลธรรมง่ายๆ ว่าอย่าดูถูกความช่วยเหลือจากผู้ที่น้อยกว่าและไม่มีใครเล็กเกินกว่าจะให้ความช่วยเหลือได้ เรื่องราวนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของนิทานที่เกิดจากวัฒนธรรมกรีกโบราณแต่สามารถสะท้อนคุณค่าสากลได้ อธิบายเพิ่มเติมให้ชัดเจนขึ้น ควรเข้าใจว่าการจัดหมวดหมู่นิทานโบราณไม่ได้หมายความว่ามีต้นฉบับเดียวจากประเทศหนึ่งประเทศใดแบบชัดเจน เพราะนิทานปากเปล่าแพร่กระจายได้รวดเร็วและถูกปรับเปลี่ยนตามท้องถิ่น ฉะนั้นเวอร์ชันของนิทาน 'ราชสีห์กับหนู' ที่เรารู้จักกันในยุโรปส่วนใหญ่มีรากจากวรรณกรรมกรีกผ่านการบันทึกของนักเขียนและนักสะสมเรื่องเล่าโบราณ หลังจากนั้นเรื่องราวก็ถูกแปลและดัดแปลงโดยนักเขียนโรมัน ยุคกลาง และต่อมาในยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา นักเขียนอย่างเฟรดรัส (Phaedrus) และนักนิทานในยุคต่อมาก็ช่วยส่งต่อและขัดเกลารูปแบบของนิทานให้เป็นที่นิยมนอกกรีซ ผลงานของคนอย่างชาร์ลส์ เพอร์รอตต์ หรือฌ็อง เดอ ลาฟงเตน ก็เป็นตัวอย่างของนักประพันธ์ที่นำนิทานประเภทนี้ไปสู่ผู้ชมใหม่ๆ มองจากมุมกว้างกว่าแค่กรีซ โครงเรื่องที่ว่ามีสัตว์ใหญ่ได้ประโยชน์จากสัตว์ตัวเล็กมีอยู่ในตำนานของหลายภูมิภาค โดยเฉพาะในอินเดียและแอฟริกา เวอร์ชันในตะวันออกอย่างเรื่องราวจากคัมภีร์จาตกะหรือคอลเลกชันนิทานอย่าง 'พันเชตันตรา' ก็มีลักษณะคล้ายคลึงกัน นั่นทำให้บางครั้งนักวิชาการพูดถึงการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมผ่านเส้นทางการค้าและการอพยพ แต่ถ้าให้ตอบตรงคำถามว่า "มาจากประเทศใด" ในความหมายของต้นตำรับที่ถูกบันทึกและเป็นที่รู้จักมากที่สุด คำตอบที่นิยมนำเสนอคือกรีซโบราณผ่านผลงานของเอโซป ซึ่งกลายเป็นแหล่งอ้างอิงหลักสำหรับเวอร์ชันยุโรป ส่วนตัวแล้วฉันชอบความเรียบง่ายแต่ทรงพลังของนิทานเรื่องนี้ เพราะมันไม่ต้องการฉากอลังการหรือพล็อตซับซ้อน แต่สามารถสอนเรื่องความเมตตา เสมอภาค และการไม่ประมาทได้ชัดเจน เวอร์ชันต่างประเทศและการปรับแต่งให้เข้ากับวัฒนธรรมแต่ละท้องถิ่นก็กลับทำให้เรื่องราวยิ่งมีชีวิต ผู้เขียนสมัยใหม่ยังคงดึงเอาเค้าโครงนี้ไปใช้เพื่อสื่อสารประเด็นร่วมสมัย ทำให้รู้สึกว่าแม้ต้นกำเนิดจะอยู่ที่กรีซโบราณ เรื่องราวของราชสีห์กับหนูยังมีพลังและความอบอุ่นที่เชื่อมโยงผู้ฟังจากยุคสู่ยุคได้จนถึงวันนี้

เรื่องเล่าโบราณเกี่ยวกับชาวนาและงูที่หลายคนคุ้นเคยมักถูกเชื่อมโยงกับตำนานนิทานกรีกโบราณ โดยเวอร์ชันที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในโลกตะวันตกคือเรื่องที่ปรากฏในชุดนิทานของ 'Aesop's Fables' ซึ่งมีชื่อภาษาอังกฤษว่า 'The Farmer and the Viper' เรื่องย่อพื้นฐานคือชาวนาพบงูที่หนาวจัดและคิดเมตตาเอาไปอุ่น แต่เมื่อความอบอุ่นทำให้งูฟื้นขึ้น งูกลับกัดเขาตาย นี่เป็นนิทานสั้นที่เน้นบทเรียนเกี่ยวกับธรรมชาติที่แยกตัวเองจากความเมตตาและเตือนว่าไม่น่าจะคาดหวังความกตัญญูกับสิ่งที่มีนิสัยอันตรายอยู่แล้ว โดยเวอร์ชันของกรีกโบราณมีการบันทึกและแพร่หลายผ่านภาษาต่าง ๆ ในยุคโรมันและยุโรปกลางจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาพื้นบ้านในหลายพื้นที่ ต้นกำเนิดของเนื้อหานี้จึงถือว่าเริ่มจากแถบเมดิเตอร์เรเนียนและวัฒนธรรมกรีก-โรมัน แต่รูปแบบเล่าเรื่องที่คล้ายกันยังปรากฏในวรรณกรรมและนิทานพื้นบ้านของภูมิภาคอื่น ๆ ด้วย เช่น เรื่องราวเกี่ยวกับสัตว์ที่ได้รับความช่วยเหลือแล้วหันมาทำร้ายผู้ช่วยมีให้เห็นในนิทานอินเดียและตะวันออกกลางในแง่มุมต่าง ๆ เสมอ ทำให้เกิดการถกเถียงกันในหมู่นักวรรณกรรมและนักปริวรรตวรรณคดี ว่าความคิดพื้นฐานของเรื่องนี้เป็นความร่วมคิดที่เกิดขึ้นหลายพื้นที่พร้อมกันหรือเป็นแนวคิดที่แพร่กระจายจากจุดหนึ่งไปยังที่อื่น นอกจากนี้การเล่าเรื่องยุคกลางและยุคฟื้นฟูศิลปวิทยายังนำเอาบทเรียนทางศีลธรรมของนิทานไปขยายความให้เข้ากับบริบททางศาสนาและสังคม จึงทำให้หลายวัฒนธรรมมีเวอร์ชันที่มีน้ำเสียงและสรุปข้อคิดที่ต่างกันเล็กน้อย การวิเคราะห์ประเด็นเชิงสัญลักษณ์ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมนิทานนี้ถึงคงทน ผู้เล่าเรื่องมักใช้สัตว์เป็นตัวแทนของลักษณะนิสัยมนุษย์ การช่วยเหลือที่จบไม่สวยจึงกลายเป็นคำเตือนที่ทรงพลังเพื่อสอนขอบเขตของความเมตตาและการตัดสินใจ เมื่อนำมาเทียบกับนิทานอื่น ๆ เช่นเรื่องของ 'แมลงมีพิษกับคนใจดี' ในวรรณกรรมพื้นบ้านจะเห็นธีมร่วมคือไม่ควรนิ่งเฉยต่อสัญญาณของอันตราย แม้จะอยากช่วยเหลือก็ตาม บทสรุปเชิงส่วนตัวของผมคือความเรียบง่ายของโครงเรื่องทำให้นิทานนี้ยังคงมีพลัง แม้มุมมองการตีความจะแตกต่างตามยุคสมัย แต่การเตือนใจให้ระวังธรรมชาติของสิ่งที่เราพบเจอยังคงตรงใจเสมอ และนั่นเป็นสิ่งที่ทำให้ผมยังคิดถึงมันบ่อย ๆ

การหา 'ราพันเซล' ฉบับแปลภาษาไทยมีหลายทางเลือก ขึ้นอยู่กับว่าจะเน้นหนังสือภาพสำหรับเด็กหรือฉบับรวมเล่มนิทานคลาสสิก เราเคยเห็นฉบับแปลไทยของ 'ราพันเซล' อยู่ในคอลเลกชันนิทานพี่น้องกริมม์หรือในรวมเล่มนิทานสำหรับเด็กที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่ๆ เช่น SE-ED, Naiin, B2S และคิโนะคุนิยะ เวอร์ชันกระดาษมักจะมีภาพประกอบสวย เหมาะเป็นของขวัญหรือเก็บไว้เป็นหนังสือบนชั้น ถ้าอยากสะดวกขึ้นอีกหน่อย อีบุ๊กมักมีขายบนแพลตฟอร์มไทยอย่าง MEB หรือ Ookbee ซึ่งบางครั้งมีโปรโมชั่นลดราคาและให้ตัวอย่างหน้าแรกก่อนซื้อ ส่วนถ้าชอบฟังมากกว่าดู หลายครั้งจะมีบันทึกเสียงนิทานหรืออ่านนิทานในแชนแนลของนักอ่านเด็กบนแพลตฟอร์มต่างๆ ให้เลือกฟังอย่างไม่เป็นทางการด้วย สำหรับคนที่อยากได้ฉบับเก่าๆ หรือราคาย่อมเยา ลองตามร้านมือสอง ตลาดนัดหนังสือ หรือกลุ่มแลกเปลี่ยนในโซเชียลมีเดีย ห้องสมุดท้องถิ่นก็เป็นอีกที่ที่มักมีรวมเล่มนิทานคลาสสิกให้ยืมได้ โดยรวมแล้วถ้ารู้ว่าชอบแบบไหน—ภาพประกอบทันสมัย ฉบับคลาสสิก หรืออีบุ๊ก—การหา 'ราพันเซล' ฉบับแปลไทยก็ไม่ได้ยากเลย และเป็นเรื่องสนุกที่ได้เลือกฉบับที่ตรงกับสไตล์การอ่านของเรา

เรื่องนี้ดึงดูดความสนใจของฉันตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นภาพประกอบเก่าๆ ของตำนานนั้น ต้นกำเนิดของ 'นิทานเวตาล' มาจากอินเดียโบราณ เป็นชุดเรื่องสั้นที่เรียงร้อยด้วยกรอบเรื่องของกษัตริย์ผู้กล้าหาญกับภูตที่ถูกแขวนในโลงศพ ซึ่งชื่อภาษาสันสกฤตและภาษาพื้นบ้านมักปรากฏในรูปแบบต่างๆ เช่น 'Baital Pachisi' หรือบางครั้งเรียกว่า 'Vetala Panchavimshati' ความน่าสนใจคือโครงเรื่องแบบเล่าเรื่องซ้อนที่ผูกปมด้วยปริศนาเชิงศีลธรรม—ภูตจะเล่าเรื่องแล้วตั้งคำถามให้กษัตริย์ตอบ ถ้าตอบได้ก็มีเงื่อนไขให้ตามไปจับภูตต่อ ทั้งความลี้ลับและการตั้งคำถามเชิงตรรกะทำให้เรื่องนี้แตกต่างจากนิทานพื้นบ้านอื่นๆ ฉันชอบว่ามันไม่ใช่แค่เรื่องผี แต่เป็นชุดปริศนาจริยธรรมที่สะท้อนค่านิยมและภูมิปัญญาท้องถิ่น บทบาทของกษัตริย์ที่ต้องคิดให้รอบคอบก่อนจะพูดบางอย่างเตือนใจได้ดี เมื่อนึกถึงการเล่าเรื่องในเวอร์ชันต่างประเทศที่เคยอ่าน เห็นว่ามีการดัดแปลงทั้งในรูปแบบนิยายโทรทัศน์ การ์ตูน และหนังสือนิทาน ทำให้ตัวธีมกระจายไปยังภูมิภาคอื่นๆ ของเอเชียได้ง่าย พูดง่ายๆ คือมันเป็นสมบัติเล็กๆ ทางวรรณกรรมของอินเดียที่ยังคงมีรสชาติใหม่ๆ ให้ค้นหาเสมอ