บทสัมภาษณ์นักเขียนเกี่ยวกับ นาง มัทนะ พาธา หาอ่านได้ที่ไหน?

การตามหาแหล่งสัมภาษณ์เกี่ยวกับ 'มัทนะ พาธา' ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนเป็นนักสืบเล็กๆ ที่ชอบคลุกคลีกับข่าวหนังสือและคลิปบันทึกเหตุการณ์ต่างๆ ในมุมมองของคนเก่าแก่ในวงอ่านหนังสือ ฉันพบว่าที่ชัดเจนที่สุดคือหน้าข่าวของสำนักพิมพ์เอง—บทสัมภาษณ์แบบยาว ๆ ที่มักลงเป็นบทความแนะนำหนังสือบนเว็บไซต์หรือบล็อกของสำนักพิมพ์ มักมีรายละเอียดเรื่องแรงบันดาลใจและโครงเรื่องย่อที่ผู้เขียนเล่าเอง อีกแหล่งที่ไม่ควรพลาดเป็นสื่อออนไลน์ใหญ่ที่มักชวนผู้เขียนมาให้สัมภาษณ์เชิงลึก เช่น เว็บไซต์ข่าวสารทางวัฒนธรรมที่ทำคลิปวิดีโอหรือบทความย่อย ๆ ซึ่งมักสามารถค้นพบคำอธิบายจุดเริ่มต้นของ 'มัทนะ พาธา' ได้จากการชมคลิปหรืออ่านสกู๊ปพิเศษเหล่านั้น ในฐานะแฟนที่ชอบบันทึกเหตุการณ์ ฉันยังจำได้ว่าหลายครั้งผู้เขียนขึ้นเวทีเสวนาในงานหนังสือหรือกิจกรรมเปิดตัวหนังสือที่ร้านหนังสือใหญ่ ๆ ซึ่งก็มักจะมีการถ่ายทอดสดหรืออัปโหลดเป็นวิดีโอภายหลัง ทำให้ผู้ที่ไม่ได้ไปร่วมงานยังรับชมเรื่องย่อและมุมมองของผู้เขียนได้ง่าย ๆ นอกจากนี้ รายการวิทยุและพอดแคสต์ด้านวรรณกรรมก็เป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่ผู้เขียนมักเล่าเรื่องย่อแบบไม่เป็นทางการ มีทั้งการพูดคุยสั้น ๆ และการสนทนายาว ๆ ที่เผยมุมมองเบื้องหลังงานเขียน จบบทด้วยความรู้สึกที่ว่าแหล่งข้อมูลมีทั้งเป็นทางการและเป็นกันเอง เลือกดูได้ตามความชอบของคนอ่าน

สุดท้ายผมมักไล่หาในเว็บรวมบทความวรรณกรรมอย่าง LitHub และคอลเล็กชันบทสัมภาษณ์รวมเล่มที่มักตั้งชื่อเป็นชุด เช่น 'Writers on Writing' หรือชุด 'Conversations with' เพราะในชุดนี้จะมีหลายคนมาเล่าเทคนิคการเขียนตัวละครร้ายจากมุมต่าง ๆ ถ้าอยากได้มุมมองเชิงวรรณกรรม 'The New Yorker' กับคอลัมน์ 'The Writer's Voice' ก็เป็นที่ที่นักเขียนพูดจากใจถึงการออกแบบตัวร้าย อ่านแล้วจะได้ไอเดียมุมเล็ก ๆ น้อย ๆ ในการทำให้ตัวร้ายน่าเชื่อถือและน่าติดตามโดยไม่ต้องพึ่งฉากเลือดสาด

ลองเริ่มจากร้านหนังสือเก่าแถวตลาดนัดที่คนรักหนังสือประจำเมืองมักไปเดินกันก่อน ฉันมักจะได้เจอสำเนาหลุดโลกแบบนี้ในร้านเล็ก ๆ ใต้ถุนอาคารหรือซอกมุมในย่านขายหนังสือเก่า เช่น ตลาดนัดหนังสือเก่าแถวจตุจักรและร้านตามตรอกซอยของย่านสำเพ็ง ที่นั่นเจ้าของร้านมักเก็บสมบัติเป็นกล่อง ๆ ซึ่งบางทีมีฉบับพิมพ์เก่าของ 'นาง มัทนะ พาธา' ซ่อนอยู่ เมื่อไปจริง ๆ ฉันชอบคุยกับเจ้าของร้าน แล้วบอกว่ากำลังตามหา 'นาง มัทนะ พาธา' ฉบับพิมพ์เก่า — ถ้าพวกเขายังไม่มีไว้ขาย บางครั้งเจ้าของร้านจะรับจดหมายฝากหาให้หรือบอกว่าจะวางให้ก่อนหรือติดต่อเจ้าของเก่าที่เคยเอามาขายมาก่อน การเดินเลือกอ่านเล่มจริงให้ความรู้สึกพิเศษและมักได้เจอปกเก่าหรือหมายเหตุในหน้าข้างในที่หาไม่ได้จากฉบับพิมพ์ใหม่เลย

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นชื่อ 'มัทนะพาธา' บนปกแล้วจิตใจมันก็อยากรู้ว่าคนเขียนคิดอะไรเวลาเล่าเรื่องแบบนั้น — บทสัมภาษณ์ผู้แต่งมักเป็นแหล่งที่ให้มุมมองลึกกว่าคำโปรยบนปกหนังสือ ฉันมักจะเริ่มจากแหล่งทางการก่อนเสมอ เช่น เว็บไซต์ของสำนักพิมพ์หรือบรรณาธิการของหนังสือนั้น ๆ เพราะบางครั้งบทสัมภาษณ์แบบยาวจะถูกโพสต์ไว้เป็นพิเศษเพื่อโปรโมตหนังสือ พร้อมภาพและไฮไลต์คำพูดที่อ่านแล้วเข้าใจเจตนาของผู้เขียนได้ชัดขึ้น อีกพื้นที่ที่ไม่ควรมองข้ามคือวารสารวรรณกรรมและคอลัมน์หนังสือของหนังสือพิมพ์ใหญ่ ที่มักมีบทสัมภาษณ์เชิงวิเคราะห์หรือบทวิจารณ์ประกบให้บริบททางประวัติศาสตร์และแนวคิด ซึ่งช่วยให้ผู้อ่านจับโทนของ 'มัทนะพาธา' ได้ลึกกว่าเดิม ถ้าต้องการแง่มุมที่เป็นกันเองกว่า ฉันชอบหาไฟล์บันทึกการเสวนาหรืองานพบปะนักอ่านที่มักถูกอัปโหลดเป็นวิดีโอหรือพ็อดคาสต์ งานเทศกาลหนังสือ งานสัมมนาวิชาการ หรือแม้แต่รายการวิทยุท้องถิ่นบางตอน มักมีคำตอบที่ผู้เขียนเล่าเรื่องเบื้องหลังการแต่ง บางทีคำตอบเหล่านั้นทำให้เห็นมิติของตัวละครหรือแรงบันดาลใจที่ไม่เคยลงในบทความทางการเลย นอกจากนี้ ห้องสมุดส่วนกลางและหอจดหมายเหตุของมหาวิทยาลัยมักเก็บสำเนานิตยสารหรือบทสัมภาษณ์ฉบับเก่าไว้ ซึ่งถ้าชอบอ่านงานเก่า ๆ กับสุนทรียะแบบย้อนยุค นั่นเป็นขุมทรัพย์ที่ฉันมักกลับไปหาเสมอ ชอบที่สุดคือการได้อ่านบทสัมภาษณ์พร้อมกับจิบกาแฟ แล้วคิดต่อว่าประสบการณ์ผู้เขียนเชื่อมกับเรื่องราวในหนังสืออย่างไร — มันให้ความรู้สึกเหมือนนั่งคุยกับคนแต่งจริง ๆ

ไม่มีอะไรเผยความเป็นมนุษย์ได้ชัดเท่าบทสัมภาษณ์ยาวๆ ที่จัดหน้ารายละเอียดชีวประวัติของผู้แต่งออกมาพร้อมกันเลย — ในกรณีของ 'มัทนะ พาธา' ฉบับที่ถูกพูดถึงบ่อยครั้งคือบทสัมภาษณ์ฉบับพิเศษที่ตีพิมพ์ควบคู่กับการวางจำหน่ายรวมเล่มงานเขียนของเขา ซึ่งในส่วนประวัติผู้แต่งได้เปิดเผยรายละเอียดส่วนตัวมากกว่าปกติ ไม่ว่าจะเป็นภูมิหลังครอบครัว แรงบันดาลใจจากประสบการณ์วัยเด็ก เส้นทางการศึกษา และเหตุผลที่เลือกใช้ชื่อปากกานี้ การวางรายละเอียดเหล่านี้ในหน้าประวัติทำให้คนอ่านรู้สึกเหมือนได้ยินเสียงเบื้องหลังของงาน เข้าถึงความเปราะบางและความตั้งใจของผู้เขียนมากขึ้นกว่าการให้ข้อมูลพื้นฐานทั่วไปเท่านั้น ข้อความที่ปรากฏในประวัติช่วยเติมมิติให้ผลงานของเขาอย่างชัดเจน เพราะเมื่อรู้ว่าผู้เขียนผ่านประสบการณ์แบบไหน เรามองเห็นเงื่อนปมที่ทำให้บางฉากหรือความคิดในเรื่องมีน้ำหนักขึ้น ฉันเองจำได้ไม่สามารถใช้สำนวนนี้ได้ตามข้อกำหนด แต่ยืนยันได้ว่าการอ่านประวัติที่เปิดกว้างทำให้การตีความงานวรรณกรรมเปลี่ยนไปทันที บทสัมภาษณ์ฉบับนั้นไม่ได้หยุดอยู่แค่ประวัติส่วนตัวเท่านั้น แต่ยังคุยถึงการจัดการกับความคิดเห็นสาธารณะ การรับมือกับการถูกตีความผิด และความตั้งใจในการใช้ภาษา ซึ่งทั้งหมดถูกถ่ายทอดในโทนที่เป็นกันเองและตรงไปตรงมา ทำให้คนอ่านบางส่วนรู้สึกเหมือนมีมิตรภาพทางวรรณกรรมเกิดขึ้น การเปิดเผยระดับนี้จึงกลายเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ฉบับพิเศษนั้นถูกพูดถึงและแชร์ต่อในวงผู้อ่าน มุมมองต่อการเปิดเผยแบบนี้มีสองด้านชัดเจน: ฝ่ายที่ยินดีเพราะได้เข้าใจผู้เขียนอย่างลึกซึ้งและฝ่ายที่กังวลเรื่องความเป็นส่วนตัวและเส้นแบ่งระหว่างชีวิตส่วนตัวกับผลงาน การลงประวัติที่มีรายละเอียดแบบในบทสัมภาษณ์ฉบับดังกล่าวจึงเป็นบทเรียนที่สำคัญทั้งสำหรับนักเขียนและบรรณาธิการ ถึงการตัดสินใจว่าจะเผยอะไรหรือเก็บอะไรไว้เป็นความลับ ฉันรู้สึกว่าการเปิดเผยในบริบทที่เหมาะสมและมีความเคารพต่อตัวบุคคลสามารถเพิ่มคุณค่าทางวรรณกรรมได้มาก แต่ก็ต้องระวังไม่ให้กลายเป็นการบีบบังคับให้ผู้เขียนต้องเปิดเผยมากกว่าที่อยากให้เป็น นี่เป็นการชั่งน้ำหนักที่ละเอียดอ่อนและน่าสนใจเสมอเมื่ออ่านบทสัมภาษณ์แบบนี้

เวลาพูดถึงการสัมภาษณ์ของมัทนะ พาธา มักพบว่ามันกระจัดกระจายอยู่ในหลายช่องทางและรูปแบบที่ต่างกันไปตามช่วงเวลาและบริบทของงาน ในบทสัมภาษณ์บางชิ้นที่ฉันอ่าน เขาเล่าเรื่องการสร้างตัวละครและแรงบันดาลใจจากท้องถิ่นอย่างตั้งใจ ทำให้คำพูดออกมาดูเป็นการสนทนาเชิงลึก มากกว่าการตอบคำถามผิวเผิน เห็นได้จากการที่เจ้าของพื้นที่งานวรรณกรรมเชิญเขาไปพูดแลกเปลี่ยนในวงกลมเล็ก ๆ หรือในนิตยสารวรรณกรรมที่เน้นบทวิเคราะห์เชิงลึก มุมมองส่วนตัวคือ แม้จะไม่มีคลังสัมภาษณ์ขนาดใหญ่เป็นฐานข้อมูลเดียว แต่มีชิ้นงานที่กระจายอยู่ทั้งบทความยาวในนิตยสาร บันทึกจากงานเทศกาล และการพูดคุยหลังเวที ซึ่งทุกชิ้นจะสะท้อนถึงกระบวนการคิดของเขาในมิติที่ต่างกัน ทำให้การตามอ่านสัมภาษณ์ช่วยให้เข้าใจวิธีเขียนและแรงจูงใจของเขาได้มากกว่าการอ่านงานเพียงอย่างเดียว

การตามหาบทสัมภาษณ์นักเขียนที่พูดถึงประสบการณ์ชายรักชายนี่เหมือนตามหาเข็มในมหาสมุทรเลยนะ แต่ถ้าลองค้นในแพลตฟอร์มอย่าง 'Readawrite' หรือเว็บไซต์รีวิวหนังสือ LGBTQ+ เจอแน่นอน เคยเจอบทสัมภาษณ์น่าสนใจของนักเขียนไทยในนิตยสาร 'สารคดี' ฉบับหนึ่งที่พูดถึงการถ่ายทอดความสัมพันธ์แบบชายรักชายออกมาเป็นวรรณกรรมได้อย่างละเมียดละไม บางทีการไปเดินตามร้านหนังสืออิสระเล็กๆ ก็อาจเจอหนังสือแปลกๆ ที่มีบทสัมภาษณ์แบบนี้ซ่อนอยู่

บทสัมภาษณ์นักเขียนอย่างพี่น้องดาวนี่หาอ่านได้หลายที่เลยนะ โดยเฉพาะเว็บไซต์ที่เน้นเนื้อหาวัฒนธรรมป๊อปไทยอย่าง 'อ่านเอา' หรือ 'ดีเอ็นไทย' เคยเห็นแบบเต็มๆ ตอนที่เขาปล่อยเล่มใหม่ 'เกมกระดานของโชคชะตา' เป็นบทสัมภาษณ์แบบละเอียดที่คุยทั้งแนวคิดการเขียนและเบื้องหลังชีวิตการทำงาน ถ้าเป็นแฟนคลับตัวจริง แนะนำให้ตามเพจเฟซบุ๊ก 'สำนักพิมพ์ดาวคะนอง' ด้วย เพราะบางทีเขาก็ปล่อยบทสัมภาษณ์พิเศษแบบสั้นๆ ที่ไม่ได้ลงที่อื่นด้วย น้ำเสียงในบทสัมภาษณ์ของพี่น้องดาวให้ความรู้สึกเหมือนนั่งคุยกันในร้านกาแฟมากกว่าแบบทางการเลย

หลายครั้งที่นั่งคิดถึงงานวรรณกรรมไทยชิ้นเก่า ๆ แล้วจะนึกถึง 'มัทนะพาธา' เป็นเรื่องแรก ๆ ที่คนคุยกันเมื่อพูดถึงโทนและภาษาที่เก่าแก่และงดงาม ผมรู้สึกว่าข้อมูลพื้นฐานเรื่องผู้แต่งของ 'มัทนะพาธา' มักถูกพูดถึงในสองแนวทาง: บางแหล่งยกให้เป็นผลงานของนักประพันธ์สมัยเก่าที่นิรนามหรือใช้ชื่อปากกา ขณะที่แหล่งวิชาการบางฉบับระบุชื่อผู้แต่งอย่างชัดเจน ดังนั้นถาต้องการยืนยันชื่อจริงของผู้แต่ง ผมมักแนะนำให้เริ่มจากสำเนาฉบับพิมพ์เก่า — ปกหนังสือ มักระบุชื่อผู้เรียบเรียงหรือผู้แปลชัดเจน ซึ่งเป็นหลักฐานตรงที่สุด อีกเรื่องที่ผมตื่นเต้นจะบอกคือเรื่องสัมภาษณ์ออนไลน์: งานสัมภาษณ์เกี่ยวกับ 'มัทนะพาธา' มักปรากฏในรูปแบบบทความยาวของเว็บวรรณกรรม, คลิปวิดีโอสัมภาษณ์นักวิชาการ และพอดแคสต์วรรณกรรม ฉะนั้นการค้นหาผ่านเว็บไซต์สำนักพิมพ์ที่เคยพิมพ์เล่มนี้, ห้องสมุดดิจิทัลมหาวิทยาลัย, หรือช่องยูทูบของสำนักพิมพ์/นักเขียนที่เชี่ยวชาญเรื่องนี้ มักเจอคลิป/บทความที่เล่าถึงผู้แต่งและบริบทของงานอย่างละเอียด สรุปคือถ้าต้องการชื่อผู้แต่งและสัมภาษณ์ออนไลน์เป็นหลักฐาน ให้ไล่ดูจากปกฉบับพิมพ์เก่าและเว็บของสำนักพิมพ์ก่อน แล้วค่อยตามหาคลิปหรือบทความเชิงวิเคราะห์ที่มักเชื่อมโยงชื่อผู้เขียนไว้ในเนื้อหา — นี่คือวิธีที่ผมมักใช้เมื่ออยากยืนยันข้อมูลที่สำคัญแบบนี้

เคยเจอปัญหาหาหนังสือยากเหมือนกัน เลยลองเสิร์ชดูปรากฏว่าบทสัมภาษณ์คุณกุลหามักลงในนิตยสารวรรณกรรมชั้นนำอย่าง 'สารคดี' หรือ 'ศิลปวัฒนธรรม' บางช่วง นอกจากนี้ยังมีบางส่วนที่แฟนเพจนักเขียนนำมาสรุปเนื้อหาให้อ่านฟรี แต่ถ้าอยากได้ฉบับเต็ม แนะนำให้ลองสอบถามร้านหนังสือมือสองดู เพราะนิตยสารเก่าๆ มักถูกนำมาขายต่อในราคาประหยัด สมัยก่อนไม่มีอีบุ๊กแบบนี้ ต้องตามหาจากแผงจริงๆ ซึ่งก็สนุกไปอีกแบบ