ผีกองกอย จีน ปรากฏในวัฒนธรรมป๊อปครั้งแรกเมื่อไหร่

นับตั้งแต่ผมเริ่มสนุกกับหุ่นยนต์ยุคเก่า เรื่องนี้เป็นหนึ่งในชื่อที่ผมชอบหยิบมาพูดบ่อย ๆ — 'Zettai Muteki Raijin-Oh' คือชื่อที่ต้องเอ่ยเมื่อพูดถึงต้นกำเนิดของ 'ไรจินโอ' ในสื่อบันเทิง เพราะตัวละคร/หุ่นนี้ปรากฏครั้งแรกบนหน้าจอทีวีในรูปแบบอนิเมะซีรีส์ และช่วงเวลาที่เปิดตัวคือประมาณเดือนเมษายน ปี 1991 ซึ่งเป็นช่วงที่อนิเมะสำหรับเด็กและหุ่นยนต์กำลังเฟื่องฟูในญี่ปุ่น ความรู้สึกตอนดูครั้งแรกมาจากพลังงานแบบการ์ตูนยุค 90 ที่ทั้งมีฉากต่อสู้ กลิ่นอายการผจญภัย และการผสมผสานระหว่างเด็ก ๆ กับหุ่นยักษ์ ตามแบบฉบับรายการทีวีเด็กยุคนั้น การออกอากาศทางทีวีทำให้ภาพลักษณ์ของ 'ไรจินโอ' ติดตาแฟน ๆ รุ่นใหม่และเก่า แล้วก็ส่งผลให้มีสินค้า ลิขสิทธิ์ และสื่อประกอบอื่น ๆ ตามมา ซึ่งช่วยยืนยันว่านี่คือการเปิดตัวครั้งแรกในสื่อบันเทิงจริง ๆ ไม่ใช่การปรากฏในเกมหรือสื่ออื่นก่อนหน้า มุมมองส่วนตัว ผมชอบที่การเปิดตัวในฐานะอนิเมะทีวีทำให้ตัวหุ่นและโลกของเรื่องถูกเล่าในจังหวะที่เหมาะสม — มีเวลาพัฒนาเรื่องราวตัวละคร และสร้างฉากต่อสู้ที่แฟน ๆ หลงรัก นี่เลยกลายเป็นเหตุผลว่าทำไมชื่อเสียงของ 'ไรจินโอ' ยังคงถูกหยิบยกมาพูดถึงจนถึงทุกวันนี้

ความน่าสนใจของผีกองกอยในวัฒนธรรมจีนเริ่มจากตำนานพื้นบ้านที่เล่าขานกันมานาน ตัวตนของผีชนิดนี้ถูกเชื่อว่าคือวิญญาณของผู้ตายที่ไร้ญาติขาดมิตร หรือไม่ได้รับการทำพิธีศพอย่างเหมาะสม ทำให้ต้องทนทุกข์ในสภาพไม่สงบ เรื่องเล่าหลักมักเชื่อมโยงกับแนวคิด 'hungry ghost' ในพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ที่นอกจากจะหิวโหยทางกายแล้ว ยังหิวกระหายความยุติธรรมหรือการแก้แค้น บางตำนานเล่าว่าผีกองกอยจะปรากฏในรูปซากศพเน่าเปื่อยเคลื่อนที่ได้ พุ่งเข้าหาคนเป็นเพื่อหาทางระบายความคับแค้น บางเรื่องก็เน้นย้ำว่าพวกเขาแค่ต้องการความช่วยเหลือเล็กๆ น้อยๆ เช่น อาหารหรือการสวดมนต์ให้ ในวรรณกรรมคลาสสิกอย่าง 'Strange Tales from a Chinese Studio' ก็มีตอนที่พูดถึงวิญญาณในลักษณะนี้ แต่ถูกนำเสนอด้วยมิติที่ลึกซึ้งกว่าแค่ผีหลอกหลอน บางครั้งพวกเขากลายเป็นตัวแทนของความอยุติธรรมทางสังคมที่ถูกเก็บเงียบไว้

นิยายจีนแนวผีหรือเรื่องลี้ลับมักจะมีตัวละครอย่าง 'ผีกองกอย' แฝงตัวอยู่ แต่ไม่ค่อยเป็นตัวหลักเท่าไรนัก อย่างใน 'Ghost Blows Out the Light' ที่มีฉากหลอนๆ แบบจีนโบราณผสมผสานตำนานท้องถิ่น บรรยากาศในเรื่องค่อยๆ คลี่คลายความน่ากลัวผ่านการเดินทางของกลุ่มนักล่าสมบัติที่เผชิญกับความลึกลับ อีกตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ 'Maoshan Taoist Priest' ที่เล่นกับตำนานภูตผีปีศาจจีนเต็มรูปแบบ แม้ผีกองกอยอาจไม่โผล่มาโดยตรง แต่ก็มีวิญญาณหญิงในชุดแดงที่คล้ายคลึงกันปรากฏในบางตอน พ่วงด้วยองค์ความรู้ด้านฮวงจุ้ยและไสยศาสตร์จีนที่ให้อรรถรสเฉพาะตัว ตอนอ่านแล้วรู้สึกเหมือนได้ย้อนยุคไปสัมผัสความเชื่อโบราณที่ยังมีชีวิตอยู่ ความน่าสนใจของนิยายแนวนี้อยู่ที่การตีความใหม่ๆ ต่อผีในวัฒนธรรมจีน ผู้เขียนหลายคนนำเอาตัวละครเหล่านี้มาปรับให้เข้ากับบริบทปัจจุบัน หรือไม่ก็สร้างโลกแฟนตาซีที่ผสมผสานความเชื่อดั้งเดิมเข้ากับจินตนาการได้อย่างลงตัว

รัสปูตินในเพลง 'Rasputin' ของ Boney M. ทำให้ตัวตนประหลาดของเขากลายเป็นมส์ที่เต้นได้ทั่วโลก ในฐานะแฟนเพลงและคนที่ชอบสังเกตวัฒนธรรมป๊อป ผมมองเห็นภาพรัสปูตินในเพลงนี้ว่าเป็นการย่อความเป็นบุคคลจริงให้กลายเป็นสัญลักษณ์สนุก ๆ ของความลึกลับและความหลงใหล เพลงจังหวะดิสโก้ผสมกับเนื้อหาเกี่ยวกับอำนาจและเรื่องเพศ ทำให้คนสมัยใหม่จดจำรัสปูตินในมุมที่ไกลจากประวัติจริง แต่กลับทรงพลังทางวัฒนธรรมมากกว่าประวัติศาสตร์ ผลที่ตามมาคือภาพลักษณ์ที่ถูกย่อและแพร่ผ่านรีมิกซ์ คลิปเต้น บนแพลตฟอร์มอย่าง TikTok หรือ YouTube กลายเป็นเครื่องมือที่ทำให้คนรุ่นใหม่รู้จักชื่อก่อนจะรู้จักเหตุการณ์จริง ฉันมักจะยิ้มเมื่อเห็นคนเอาท่าเต้นจากมิวสิกวิดีโอนั้นมาผสมกับมุกการเมืองหรือมุกประวัติศาสตร์ นี่เป็นตัวอย่างชัดเจนของการที่เพลงป๊อปสามารถสร้างตำนานใหม่ให้กับบุคคลในอดีต โดยไม่จำเป็นต้องยึดติดกับความจริงทุกประการ

เราเริ่มรู้สึกได้ถึงเส้นแบ่งก่อนและหลังยุคปฏิรูปเมื่อเงาของเพลงร็อกและเสียงแท็บเล็ทเล็กๆ จากเทปคาสเซ็ตต์เข้าไปในห้องนอนของวัยรุ่นมากขึ้น โลกทัศน์ของคนรุ่นใหม่เปลี่ยนจากการยึดติดแบบรวมหมู่เป็นการค้นหาตัวตนผ่านดนตรีและแฟชั่น นอกจากจะเป็นเรื่องเพลงแล้ว มันคือการปลดล็อกพื้นที่สาธารณะในการแสดงออก ที่ทำให้ศิลปินอย่าง '一无所有' ของ崔健กลายเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่คนรุ่นใหม่อ้างอิงถึงกัน การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ผลงานศิลปะหลากหลายลง ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า การเต้น หรือการแสดงออกทางภาษา ภาพจำของวัยรุ่นในยุคนั้นคือการชุมนุมกันที่คอนเสิร์ต KTV ที่ร้านชา และการแลกเทปเพลงข้ามจังหวัด มันไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่เป็นวิธีคิดใหม่ที่ชักนำเข้าสู่การบริโภคสื่อที่หลากหลายขึ้น ท้ายที่สุด ความรู้สึกต่อวัฒนธรรมป๊อปหลังยุคปฏิรูปจึงคล้ายกับการเปิดหน้าต่างในฤดูร้อน—มีลมและกลิ่นแปลกใหม่เข้ามา บางอย่างกระทบใจอย่างแรง ในขณะที่บางอย่างสุกงอมเป็นความทรงจำที่ยังเล่าให้คนรุ่นหลังฟังได้อย่างตื่นเต้น

ใครที่เคยดูหนังผีหรืออ่านนิยายสยองขวัญคงสังเกตว่า 'ผีกองกอย' ของจีนกับผีไทยมีความแตกต่างกันหลายจุด เริ่มจากรูปลักษณ์ ผีกองกอยมักปรากฏตัวในชุดขาวยาว ผมดำรุงรัง ใบหน้าไร้เลือดฝาด ส่วนใหญ่ไม่มีเท้า ลอยเหนือพื้น ซึ่งต่างจากผีไทยที่มักมีลักษณะหลากหลายขึ้นอยู่กับประเภท เช่น ผีปอบจะตัวดำเฝือก ผีเปรตปากเล็กมาก ผีกระหังชอบโผล่ในน้ำ ที่สำคัญคือพฤติกรรม ผีกองกอยมักมีความเกี่ยวข้องกับการแก้แค้นเป็นหลัก ในขณะที่ผีไทยหลายชนิดเกิดจากกรรมเวรหรือความเชื่อท้องถิ่น เช่น ผีตาโจรที่คอยหลอกคนเดินทางกลางคืน ผีพรายที่อาศัยอยู่ตามต้นไม้ใหญ่ บริบทวัฒนธรรมก็ต่างกัน ผีกองกอยมักถูกเล่าผ่านนิยายอิงประวัติศาสตร์จีน ในขณะที่ผีไทยมีทั้งความเชื่อพื้นบ้านและพุทธศาสนาเข้ามาเกี่ยวข้อง แม้แต่การป้องกันตัวก็แตกต่าง - จีนใช้เครื่องรางของขลัง ในขณะที่ไทยอาจใช้พระเครื่องหรือน้ำมนต์ ความน่ากลัวของผีกองกอยอยู่ที่ความดิบเถื่อนและไร้เหตุผล ส่วนผีไทยมักมีกฎเกณฑ์ชัดเจนว่าทำอะไรได้-ไม่ได้ ขึ้นอยู่กับประเภทของผี

เราเห็นภาพผู้บุกรุกในบริบทของ 'Dead by Daylight' เป็นตัวตนที่อยู่คู่เกมตั้งแต่แรกเริ่ม — ระบบฆาตกรที่ไล่ล่าเอาชีวิตผู้รอดชีวิตเป็นหัวใจของเกมนี้ตั้งแต่เปิดตัวกลางปี 2016 (ประมาณเดือนมิถุนายน 2016) ซึ่งเป็นช่วงที่ชุมชนเดิมๆ เริ่มจับจองแผนที่และทดลองกลยุทธ์ต่างๆ ตอนเกมออกครั้งแรก ผู้บุกรุกไม่ได้มาจาก DLC หรือคอสตั่มลิขสิทธิ์ แต่เป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่กำหนดโทนของการเล่นแบบ 4v1 การออกแบบทั้งสภาพแวดล้อมและจังหวะการไล่ล่าถูกเซ็ตไว้เพื่อให้ผู้บุกรุกมีพื้นที่สร้างความหวาดกลัวและความกดดันแบบต่อเนื่อง มองในมุมคนที่เล่นตั้งแต่ต้น การได้เจอผู้บุกรุกในแมตช์แรกๆ มันเหมือนถูกพาไปเรียนรู้กฎของเกมแบบแรง — ต้องคิดเร็ว ต้องร่วมมือ และกลยุทธ์ของผู้บุกรุกตั้งแต่วันแรกก็เป็นต้นตอของอีเวนต์และคอนเทนต์ที่ตามมาในอีกหลายปี ข้อดีคือความเรียบง่ายของคอนเซ็ปต์ตั้งแต่เริ่มทำให้เกมต่อยอดได้เยอะ

หนังจีนเรื่อง 'Painted Skin' ที่นำเสนอผีกองกอยได้น่าประทับใจมาก ผีสาวร่างสวยที่ซ่อนความน่ากลัวไว้ภายใต้ใบหน้าสวยงาม เป็นตัวละครที่ทั้งน่าสงสารและน่าหวาดเสียวในเวลาเดียวกัน ฉากที่เธอลอกผิวหนังมนุษย์มาสวมใส่ทำให้รู้สึกขนลุกไปตามๆ กัน หนังเรื่องนี้ไม่เพียงแต่นำเสนอความหลอนผ่านภาพเท่านั้น แต่ยังสอดแทรกแง่คิดเรื่องความรักและการเสียสละไว้อย่างลึกซึ้ง ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลักกับผีกองกอยเต็มไปด้วยความขัดแย้งทางอารมณ์ที่ดูสมจริง ผีสาวผู้โหยหาความรักแต่ต้องทำร้ายคนอื่นเพื่อความอยู่รอดของตัวเอง เป็นตัวละครที่สร้างความประทับใจให้ผู้ชมได้ไม่น้อย

ความน่าสนใจของ 'ซองจินวู' อยู่ที่การผสมผสานวัฒนธรรมดั้งเดิมเข้ากับกระแสป๊อปได้อย่างกลมกลืน ตัวละครนี้เป็นเหมือนสะพานเชื่อมระหว่างโลกเก่าและใหม่ ผมชอบที่เขาใช้วิชากังฟูในแบบร่วมสมัย ไม่ใช่แค่ต่อสู้แต่ยังเต็มไปด้วยสไตล์ที่โดดเด่น ในซีรีส์อย่าง 'The Uncanny Counter' เราจะเห็นอิทธิพลของเคป๊อปผ่านการออกแบบแฟชั่นและท่าเต้นที่แทรกอยู่ในฉากแอ็กชั่น มันทำให้เรื่องราวของยอดมนุษย์ดูทันสมัยขึ้น แถมยังสะท้อนให้เห็นว่าวัฒนธรรมเกาหลีสามารถปรับตัวเข้ากับเทรนด์โลกได้อย่างไรโดยไม่เสียเอกลักษณ์

ย้อนกลับไปสู่ปี 1940 ความชัดเจนของบักบันนี่ในแบบที่เราคุ้นเคยเกิดขึ้นในผลงานเรื่อง 'A Wild Hare' ซึ่งออกฉายในเดือนกรกฎาคมปีนั้น นี่คือการปรากฏตัวครั้งแรกที่นักประวัติการ์ตูนมักยอมรับว่าเป็นเดบิวต์ของบักบันนี่แบบสมบูรณ์: รูปลักษณ์ที่ใกล้เคียงกับปัจจุบัน น้ำเสียงตลกเฉพาะตัว และมุกประจำอย่างคำทักทายที่คุ้นหู พากย์โดยเมล เบลนซ์ และกำกับโดยเท็กซ์ อาเวอรี ทำให้ตัวละครได้รับการกำหนดบุคลิกชัดเจนขึ้น การ์ตูนก่อนหน้านั้นมีกระต่ายหน้าตาคล้าย ๆ กันโผล่ให้เห็น เกือบเหมือนเป็นร่างทดลอง แต่ 'A Wild Hare' เป็นครั้งแรกที่องค์ประกอบสำคัญทุกอย่างมารวมกันจนเกิดเป็นบักบันนี่ที่แท้จริง ดังนั้นเมื่อต้องตอบคำถามว่าเขาปรากฏครั้งแรกเมื่อไหร่และที่ไหน ผมจึงเอียงไปที่ปี 1940 กับ 'A Wild Hare' เป็นหลัก แม้จะมีต้นแบบมาก่อน แต่ภาพจำและมรดกของตัวละครนั้นเริ่มจากผลงานชิ้นนี้อย่างไม่ต้องสงสัย