ผู้แต่งลูกหมูสามตัวฉบับภาษาไทยแปลโดยใคร?

นิทานพื้นบ้านอย่าง 'ลูกหมูสามตัว' มักจะไม่มีผู้แต่งต้นฉบับที่ชัดเจน เพราะเป็นเรื่องเล่าจากปากต่อปากมาก่อนจะถูกพิมพ์เป็นหนังสือ ผมมองว่าเมื่อพูดถึงฉบับแปลภาษาไทย สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือคำว่า 'ผู้แต่ง' กับ 'ผู้แปล/ผู้เรียบเรียง' มักจะแยกจากกันอย่างชัดเจน: ต้นเรื่องเป็นเรื่องพื้นบ้านจากภาษาอังกฤษหรือยุโรป มีการบันทึกครั้งแรกในรูปแบบงานพิมพ์ตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 ส่วนฉบับภาษาไทยที่วางขายตามร้านหนังสือหลายเล่มจะระบุว่าเป็นการ 'เรียบเรียง' หรือ 'แปลและเรียบเรียง' โดยนักเขียนเด็กไทยหลายคน ฉะนั้นคำตอบสั้นๆ คือไม่มีผู้แต่งฉบับแปลเดียวเจ้าของลิขสิทธิ์ตลอดกาล แต่มีผู้แปลและผู้เรียบเรียงหลายคนตามแต่ฉบับที่ถือเป็นเวอร์ชันประจำบ้านของแต่ละคน

ตั้งแต่ยังเป็นเด็ก นิทานเรื่องนี้เป็นหนึ่งในเรื่องที่ฉันชอบฟังมากที่สุด เพราะมันง่ายแต่แฝงบทเรียนชัดเจนและติดหูได้ตลอดชีวิต ฉันมักจะนึกภาพหมูแต่ละตัวที่เลือกวัสดุสร้างบ้านต่างกันและต้องเผชิญหน้ากับหมาป่าใหญ่ การเล่าแบบที่อ่านในหนังสือฉบับคลาสสิกมักอ้างถึงการรวบรวมโดย Joseph Jacobs ซึ่งปรากฏในคอลเล็กชัน 'English Fairy Tales' ของเขาในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 มุมมองส่วนตัวคือฉันเห็นว่างานรวบรวมของ Jacobs ไม่ได้เป็นการเขียนนิทานต้นฉบับ แต่เป็นการบันทึกนิทานพื้นบ้านที่ฝังลึกอยู่ในวัฒนธรรมอังกฤษและยุโรปตะวันตก เขาเกิดที่ออสเตรเลียแต่ทำงานหลักในอังกฤษ ดังนั้นเมื่อพูดถึงเวอร์ชันที่เป็นที่รู้จักในโลกภาษาอังกฤษ คนมักจะบอกว่าเรื่องนี้ 'มาจากอังกฤษ' โดยอ้างถึงงานรวบรวมของเขา แต่ต้องย้ำว่าต้นตอของนิทานแบบนี้คือปากต่อปากและไม่มีผู้แต่งเดี่ยวชัดเจนอย่างที่หนังสือสมัยใหม่มักจะทำให้เข้าใจง่ายขึ้น

นี่คือชื่อที่คนส่วนใหญ่ยกให้เมื่อเอ่ยถึงฉบับภาพประกอบยอดนิยมของ 'ลูกหมูสามตัว' — ชื่อของภาพประกอบที่คุ้นตาคือผลงานของ Paul Galdone. ภาพวาดของเขาโดดเด่นด้วยเส้นขีดชัด สีโทนอบอุ่น และการแสดงอารมณ์ของตัวละครที่อ่านง่าย ทำให้ฉันกับเพื่อน ๆ สมัยเรียนประถมจำฉากบ้านฟางกับบ้านไม้ได้ทันที เวลาที่อ่านให้เด็ก ๆ ฟัง เสียงหัวเราะมักจะเกิดจากหน้าที่หมาป่าพยายามเป่าบ้านจนกระจุย มากกว่าเนื้อเรื่องเพราะภาพของ Galdone ช่วยเติมจังหวะตลกและความเคลื่อนไหวได้เป็นอย่างดี แม้ว่าจะมีฉบับอื่น ๆ ที่สวยงามและมีเอกลักษณ์ แต่ถาถามว่าฉบับไหนมักถูกจัดว่า "ยอดนิยม" ในห้องสมุดโรงเรียนหรือร้านหนังสือเด็กหลายแห่ง คำตอบที่ฉันเจอบ่อยที่สุดคือฉบับภาพประกอบโดย Paul Galdone

เรื่องราวของ 'ลูกหมูสามตัว' อยู่ในความทรงจำเด็กๆ ของฉันเหมือนกลิ่นขนมปังอบ เติบโตมากับหนังสือภาพที่มีฉากหมูสร้างบ้านจากฟาง ไม้ และอิฐ ทำให้ฉันมองนิทานนี้เป็นเรื่องพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นงานเขียนของคนคนเดียว ผู้แต่งเดิมจึงไม่มีชื่อชัดเจนเพราะเรื่องถูกเล่าสืบต่อกันแบบปากเปล่ามาเป็นเวลานาน ก่อนจะมีการจดบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรในศตวรรษที่ 19 และถูกดัดแปลงซ้ำแล้วซ้ำเล่า ความรู้สึกส่วนตัวคือความไม่มีชื่อผู้เขียนทำให้เรื่องนี้ยืดหยุ่นและมีชีวิต ตรงที่คนเล่าแต่ละคนจะเติมมุขหรือบทเรียนตามยุคสมัย เวอร์ชันภาพยนตร์สั้นของ 'Three Little Pigs' จากยุคคลาสสิกเคยทำให้ฉันหัวเราะและกลัวไปพร้อมกัน แต่แก่นของนิทาน—ความขยัน ความคิดรอบคอบ และบทลงโทษของความประมาท—ยังคงคมชัดไม่ว่าใครจะเล่าอย่างไร

ในวัยเด็กของฉัน 'ลูกหมูสามตัว' มักถูกเล่าด้วยสำเนาที่คลาสสิกและภาษาลื่นไหลจนติดหู เวอร์ชันที่คนไทยมักอ้างถึงบ่อยครั้งไม่ได้มีผู้แต่งคนเดียวชัดเจน เพราะนิทานเรื่องนี้เป็นนิทานพื้นบ้านที่สืบทอดกันปากต่อปาก แต่ถาลึกลงไปในประวัติศาสตร์ของงานเขียนเวอร์ชันภาษาอังกฤษ ผู้จัดรวบรวมอย่าง Joseph Jacobs มักถูกยกให้เป็นแหล่งที่ทำให้เรื่องนี้เป็นที่รู้จักในรูปแบบที่คนสมัยใหม่คุ้นเคย: โครงเรื่องเรียบง่าย ตัวละครชัดเจน และบทสรุปที่จับใจ แปลไทยหลายฉบับก็ยืมโครงเรื่องจากฉบับภาษาอังกฤษเหล่านี้แล้วปรับถ้อยคำให้เข้ากับสัมผัสภาษาไทย บางเล่มเน้นบทกลอนและจังหวะ อ่านง่ายสำหรับเด็กเล็ก ส่วนบางเล่มเลือกถ้อยคำเล่าแบบนิทานโบราณเพื่อคงรสชาติพื้นบ้านไว้ ฉันมักดูเครดิตของผู้แปลและตัวอย่างภาพก่อนซื้อ เพราะผู้แปลแต่ละคนจะให้ลีลาการเล่าและโทนบทแตกต่างกันอย่างชัดเจน สรุปคือไม่มีชื่อคนแปลไทยเดียวที่โดดเด่นจนเรียกว่าเป็นฉบับมาตรฐาน แต่ต้นกำเนิดที่ถูกอ้างถึงบ่อยในระดับสากลคือฉบับรวบรวมโดย Joseph Jacobs

พ่อแม่รุ่นเก่าในชุมชนมักเล่าให้ฟังว่าหนังสือนิทานหลายเล่มไม่ได้มีผู้แต่งคนเดียวและเรื่องราวถูกส่งผ่านปากต่อปากก่อนจะกลายเป็นหนังสือ บทบาทของฉันคือคนที่ชอบนั่งเปิดปกหนังสือนิทานเพื่อดูว่าใครเป็นคนแปลหรือเรียบเรียง และสิ่งที่มักเจอคือฉบับภาษาไทยของ 'ลูกหมูสามตัว' เป็นงานแปลหรือการเรียบเรียงมากกว่าจะเป็นผลงานของผู้แต่งรายเดียว วิธีเล่าในฉบับไทยที่คนไทยคุ้นเคยมักมาจากนิทานพื้นบ้านอังกฤษที่ไม่มีเจ้าของชัดเจน ฉันเจอทั้งฉบับที่ระบุว่า 'แปลโดย' ชัดเจนและฉบับที่ระบุเพียงว่า 'เรียบเรียง' หรือไม่ระบุชื่อเลย เพราะสำนักพิมพ์หลายแห่งนำเรื่องนี้มาแปลใหม่ให้เข้ากับรูปแบบภาพประกอบหรือโทนภาษาไทยของตน ถาต้องเลือกฉบับแนะนำ ฉันมักเลือกฉบับที่มีเครดิตชัดเจนและภาพประกอบที่สอดคล้องกับน้ำเสียงเรื่อง นี่คือความต่างจากนิทานอื่นอย่าง 'หนูน้อยหมวกแดง' ที่มักมีฉบับแปลที่ยึดต้นฉบับยุโรปมากกว่า — สรุปคือไม่มีผู้แปลคนเดียวที่เป็นมาตรฐานสำหรับ 'ลูกหมูสามตัว' แต่มีหลายฉบับที่ได้รับความนิยมตามรสนิยมและงานภาพของแต่ละสำนักพิมพ์

หน้ากระดาษของ 'The Three Little Pigs' เวอร์ชันของ Jan Brett ทำให้ฉันหยุดอ่านแล้วจ้องกรอบภาพเล็กๆ รอบหน้าหนังสือทุกครั้ง สไตล์ของ Brett เต็มไปด้วยรายละเอียดที่เหมือนโลกใบเล็ก ๆ — ขอบภาพเต็มไปด้วยสัตว์และฉากย่อยที่บอกเรื่องราวเสริม ผมชอบที่เธอจับอารมณ์ของตัวละครผ่านเส้นและสี ทำให้แม้เรื่องจะคุ้นเคย แต่การสังเกตแต่ละกรอบกลับให้ความเพลิดเพลินแบบใหม่เสมอ การเล่าเรื่องของเธอไม่ยัดเยียดบทเรียนแต่กลับเติมความอบอุ่นและคอนทราสต์ระหว่างความน่ารักของลูกหมูกับความน่ากลัวแบบคลาสสิกของหมาป่า พออ่านเวอร์ชันนี้แล้วมักจะจินตนาการฉากอื่นๆ ต่อเองในหัว เช่น ถ้าลูกหมูที่สร้างบ้านจากฟางเป็นคนอื่นไปแล้วเหตุการณ์จะเป็นอย่างไร — มันเป็นหนึ่งในเวอร์ชันที่ทำให้ฉันอยากกลับมาจ้องรายละเอียดภาพแล้วค้นหาความหมายเล็ก ๆ ของภาพประกอบอยู่เรื่อย ๆ

นึกถึงนิทานคลาสสิกที่เล่ากันต่อมาหลายยุคสมัย 'ลูกหมูสามตัว' เป็นหนึ่งในเรื่องที่ติดหูเด็กๆ ทั่วโลก แต่จริงๆ แล้วมันไม่มีผู้แต่งคนเดียวชัดเจน เพราะเป็นนิทานพื้นบ้านที่ถูกเล่าสืบต่อกันในอังกฤษมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 โดยมีการบันทึกครั้งแรกในหนังสือ 'English Fairy Tales' ของโจเซฟ จาคอบส์ ปี 1890 ความน่าสนใจคือ เรื่องนี้สะท้อนวัฒนธรรมการเล่านิทานแบบมุขปาฐะ ที่ปรับเปลี่ยนเนื้อหาไปตามท้องถิ่น บางเวอร์ชันมีแค่หมูสองตัว บางเรื่องจบแบบโหดร้ายกว่าที่เราคุ้นเคย มันถูกดัดแปลงจนกลายเป็นสัญลักษณ์ของ 'ความขยัน' ที่ชนะ 'ความเกียจคร้าน' ในเวอร์ชันสมัยใหม่ที่ให้ลูกหมูตัวที่สามสร้างบ้านอิฐเป็นฮีโร่

นิทานเรื่องหนึ่งที่ฉันโตมากับมันคือ 'ลูกหมูสามตัว' ซึ่งต้นฉบับสืบมาจากอังกฤษ ภาพจำของฉันคือเวลากลับไปอ่านเล่มรวมนิทานเก่าที่มีถ้อยคำแบบอังกฤษโบราณ เรื่องนี้ไม่ได้มีผู้แต่งคนเดียวแบบนวนิยายสมัยใหม่ แต่เป็นนิทานพื้นบ้าน (folktale) ที่หมุนเวียนเล่าต่อกันมาในสังคมอังกฤษ ก่อนจะถูกบันทึกลงในคอลเล็กชันโดยนักรวบรวมชาวอังกฤษในศตวรรษที่ 19 ทำให้คนทั่วไปมักระบุประเทศต้นกำเนิดว่าเป็นอังกฤษ ฉันชอบคิดว่าความเป็นพื้นบ้านแบบนี้คือเสน่ห์ จริงๆ แล้วเรารับเอาเวอร์ชันที่ผ่านการตีความและดัดแปลงจากทั้งหนังสือและเวทีการ์ตูน แต่รากแก้วหลักของมันยังชัดเจนว่าอยู่ในวัฒนธรรมของเกาะอังกฤษ ในฐานะคนที่ชอบเปรียบเทียบเวอร์ชันต่างๆ ฉันมักย้ำกับเพื่อนว่าการบอกว่าใครเป็นผู้แต่งคนแรกจึงไม่ชัดเจนเท่าการยอมรับว่ามันมาจากประเพณีการเล่านิทานของอังกฤษ ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมสำนวนและโครงเรื่องถึงสะท้อนค่านิยมและสภาพแวดล้อมแบบอังกฤษแท้ๆ

เรื่องเล่าเก่าแก่ที่ยังสะกิดใจอยู่เสมอคือ 'ลูกหมูสามตัว'—นิทานพื้นบ้านที่แทบไม่มีผู้แต่งคนเดียวชัดเจนและถูกส่งต่อผ่านปากต่อปากตลอดหลายศตวรรษ ผมมักจะเล่าให้เพื่อนฟังว่าต้นกำเนิดของเรื่องนี้ไม่ใช่ผลงานของนักเขียนคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นนิทานพื้นบ้านของอังกฤษที่นักรวบรวมเรื่องเล่าในศตวรรษที่สิบเก้าเก็บบันทึกไว้ โดยที่ชื่อของคนที่มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่คือ โจเซฟ จาคอบส์ ซึ่งรวบรวมและตีพิมพ์ฉบับที่เป็นที่รู้จักในผลงานรวมของเขาในปี 1890 การบันทึกครั้งนั้นช่วยให้นิทานจากวัฒนธรรมปากต่อปากกลายเป็นข้อความที่คนอ่านสมัยใหม่เข้าถึงได้ เมื่อเล่าถึงประวัติศาสตร์ของนิทานชิ้นนี้ มันชัดเจนว่าเนื้อหาถูกเปลี่ยนแปลง ปรับให้เข้ากับยุคสมัย และนำไปสู่การตีความใหม่ๆ มากมาย ตั้งแต่สื่อภาพยนตร์การ์ตูนคลาสสิกของดิสนีย์ในทศวรรษ 1930 ที่ทำให้ตัวละครมีเอกลักษณ์ ไปจนถึงการดัดแปลงที่หักมุมทางความคิด เรื่องนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของนิทานพื้นบ้านที่เติบโตไปตามสังคม และยังคงสอนบทเรียนเรื่องความขยันและการเตรียมตัวให้คนรุ่นต่อรุ่นได้เสมอ