พรหมลิขิต บุพเพสันนิวาส ใครเป็นผู้แต่งฉบับนิยาย?

ความแตกต่างที่เด่นชัดที่สุดระหว่างฉบับละครกับฉบับนิยายของ 'บุพเพสันนิวาส' อยู่ที่วิธีการเล่าเรื่องและจังหวะของอารมณ์ ในฐานะคนอ่านที่ชอบจมกับความคิดตัวละคร ผมรู้สึกว่านิยายให้พื้นที่สำหรับความเงียบและความคิดภายในมากกว่า—บทบรรยายทำหน้าที่พาเราเข้าไปในหัวใจของตัวละคร ให้เหตุผลและความขัดแย้งภายในถูกอธิบายอย่างละเอียด ในขณะที่ละครต้องเลือกฉากที่เข้มข้นและมองเห็นได้ จึงมักย่อความคิดหรือแปลงมันเป็นบทสนทนาและการกระทำ ตัวละครบางตัวในนิยายมีชั้นเชิงซับซ้อนที่ละครย่อหรือเปลี่ยนแปลงเพื่อให้เข้าใจเร็วขึ้น อีกส่วนคือการขยายหรือเพิ่มฉากเพื่อสร้างจังหวะดราม่าและภาพสวยงามสำหรับกล้อง ยกตัวอย่างในนิยายที่อาจเล่าเหตุการณ์ผ่านการบรรยายสั้น ๆ แต่ละครกลับขยายเป็นฉากใหญ่ มีซาวด์แทร็ก ฉากถ่ายทำนอกสถานที่ และมุมกล้องที่เน้นความโรแมนติกหรือความขบขัน นอกจากนั้น อารมณ์ขันในละครมักถูกปรับให้ทันสมัยขึ้น หรือเสริมตัวละครสมทบเพื่อเบรกจังหวะดราม่า ซึ่งทำให้โทนโดยรวมต่างจากต้นฉบับ เมื่อผมดูละครจบ เห็นได้ชัดว่าทีมสร้างพยายามรักษาหัวใจของเรื่องไว้ แต่การตีความเรื่องเวลาและแรงจูงใจบางอย่างถูกเปลี่ยนให้เข้ากับจริตผู้ชมทีวี ไม่ว่าจะชอบแบบไหน ทั้งคู่มีเสน่ห์ของตัวเอง—นิยายให้ความลึก ส่วนละครให้ความสดและภาพจำที่ติดตา

ชื่อ 'พรหมลิขิต' มักจะเป็นชื่อนิยายที่หลายคนเคยเจอในมุมต่าง ๆ ของวงการหนังสือไทย เพราะฉะนั้นเมื่อถามว่าใครเป็นผู้เขียน ขอตอบแบบรวม ๆ ก่อนว่าไม่มีเพียงคนเดียวที่ใช้ชื่อนี้—มีทั้งนิยายฉบับพิมพ์แบบดั้งเดิม นิยายออนไลน์ และนิยายที่ถูกดัดแปลงเป็นละครหรือพ็อกเก็ตบุ๊ก ซึ่งแต่ละฉบับก็จะมีผู้เขียนต่างกันไป ในมุมมองของคนอ่านที่ติดตามหน้าแผงหนังสือและชุมชนออนไลน์มาเนิ่นนาน ฉันมักจะพบว่าเวิร์กที่ใช้ชื่อ 'พรหมลิขิต' มักจะแบ่งได้เป็นกลุ่มใหญ่ ๆ คือ งานวรรณกรรมเชิงโรแมนติกที่ลงในนิตยสาร/สำนักพิมพ์, นิยายออนไลน์ที่ถูกตีพิมพ์เป็นเล่มภายหลัง, และนิยายที่ทำเป็น tie-in edition กับละครโทรทัศน์ แต่ละกลุ่มมีลักษณะฉบับที่ต่างกัน เช่น ฉบับพิมพ์ครั้งแรก (first edition) มักจะมีปกแบบดั้งเดิมและคำนำยาว ส่วนฉบับ tie-in จะใส่ภาพนักแสดงบนปกและเพิ่มบทสัมภาษณ์พิเศษ ถ้าถามว่ามีฉบับไหนบ้าง คำตอบโดยรวมคือ: ฉบับพิมพ์ครั้งแรก/พิมพ์ซ้ำ, ฉบับ pocket/paperback ที่ราคาย่อมเยา, ฉบับพิเศษที่อาจเพิ่มตอนพิเศษหรือคอมเมนทารีของผู้เขียน, e-book สำหรับคนชอบอ่านบนเครื่อง และ audiobook สำหรับคนที่อยากฟัง ซึ่งบางเล่มอาจมีหลายแบบรวมถึงฉบับรวมเล่มพร้อมรูปภาพและตีพิมพ์ใหม่ในโอกาสครบรอบ สุดท้ายฉันเองชอบดูปกกับคำนำเพื่อรู้สึกโทนเรื่องก่อนซื้อ เพราะชื่อเดียวกันแต่ผู้เขียนต่างกัน มักให้กลิ่นอายการเล่าเรื่องที่ไม่เหมือนกันเลย

อ่านครั้งแรกแล้วรู้สึกเหมือนได้กระโดดเข้าไปในบรรยากาศกรุงศรีอยุธยาด้วยตัวเอง — งานดัดแปลงจากนิยาย 'บุพเพสันนิวาส' มาจากปลายปากกาของ 'รอมแพง' ซึ่งเป็นชื่อปากกาที่คนอ่านจดจำได้ง่าย ๆ และเป็นแหล่งที่มาของเรื่องราวต้นฉบับที่ละครนำไปขยายต่อ การเขียนของรอมแพงมีเสน่ห์ตรงการผสมผสานอารมณ์ขันกับรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ ทำให้บทละครที่เราเห็นบนจอมีทั้งจังหวะตลกแบบคนร่วมสมัยและความละเมียดของชีวิตสมัยก่อน ฉันชอบการเล่าเรื่องที่ไม่ยึดติดกับความจริงเชิงประวัติศาสตร์จนเกินไป แต่ยังให้ความเคารพและใส่ใจรายละเอียด เช่น การใช้ภาษา พิธีกรรม และขนบธรรมเนียมที่ช่วยสร้างบรรยากาศ แถมโครงเรื่องหลักที่มีองค์ประกอบเวลาและความรักก็ทำให้เนื้อหาน่าติดตามตลอด ในฐานะแฟนที่ชอบทั้งนิยายและละคร ฉันเห็นว่าการที่ทีมงานนำเอาจังหวะและมุกจากต้นฉบับมาปรับให้เหมาะกับสื่อโทรทัศน์เป็นสิ่งสำคัญ — บางฉากในนิยายอาจละเอียดและยาวกว่าที่จะใส่ไว้ทั้งฉาก แต่การคัดเลือกเหตุการณ์สำคัญและการรักษาบทสนทนาที่มีเสน่ห์เอาไว้ ทำให้ภาพรวมยังคงรสชาติของรอมแพงได้อย่างชัดเจน และนั่นทำให้ทั้งนิยายและงานดัดแปลงยังคงน่าจดจำไม่เสื่อมคลาย

บอกเลยว่าหนัง 'บุพเพสันนิวาส 1' มาจากนิยายชื่อเดียวกันที่เคยฮิตมาก แล้วถูกนำไปดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์ก่อนจะกลายเป็นภาพยนตร์อีกครั้ง ฉันรู้สึกว่าแหล่งข้อมูลต้นฉบับคือรากของเรื่องราวทั้งหมด — นิยายชื่อ 'บุพเพสันนิวาส' ซึ่งมีเนื้อหาเต็มไปด้วยรายละเอียดประวัติศาสตร์ ความขำขัน และความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครที่ซับซ้อนกว่าที่เห็นบนจอ ฉากย้อนอดีตผ่านการเดินทางข้ามเวลาของนางเอกกับความขัดแย้งทางสังคมในวัง ถูกเขียนไว้ในนิยายด้วยมิติที่กว้างกว่า ทำให้ผู้อ่านได้เห็นเส้นเรื่องย่อยและความคิดของตัวละครมากขึ้น เมื่ออ่านต้นฉบับแล้ว ผมสังเกตว่าการย่อเนื้อหาเป็นข้อจำเป็นเมื่อปรับขึ้นจอใหญ่ — บางฉากที่ในนิยายขยายความถึงความรู้สึกหรือภูมิหลังของตัวละคร กลายเป็นฉากสั้นๆ ที่เน้นจังหวะภาพและอารมณ์ในหนัง ตัวอย่างเช่น เส้นเรื่องของตัวละครรองซึ่งในหนังถูกตัดหรือลดพื้นที่ลง แต่ในนิยายมีฉากที่ช่วยชี้ให้เห็นมิติเฉพาะตัวของพวกเขา นอกจากนั้น ภาพยนตร์เลือกจะขับเคลื่อนด้วยฉากสำคัญที่คนจดจำได้จากละครโทรทัศน์ เช่น ฉากพิธีการหรือฉากโรแมนติกระหว่างสองตัวละครหลัก ทำให้ผู้ชมทั่วไปรู้สึกคุ้นเคยแต่บางครั้งก็สูญเสียรายละเอียดเชิงสังคมและอรรถรสที่นิยายให้มา สุดท้ายนี้ ในมุมมองของคนที่เคยอ่านนิยายแล้วและเห็นทั้งเวอร์ชันจอแก้วกับจอเงิน ฉันคิดว่าการดัดแปลงครั้งนี้พยายามรักษาจุดเด่นคือความอบอุ่นและมุกตลกของตัวละครเอาไว้ แต่ก็ต้องแลกด้วยการตัดบทบางส่วนซึ่งอาจทำให้คนที่รักต้นฉบับรู้สึกว่าขาดอะไรบางอย่างไป แต่สำหรับคนที่ไม่เคยอ่านนิยายมาก่อน ภาพยนตร์ยังคงให้ความบันเทิงและภาพสวยงามพอจะดึงดูดใจได้อยู่ดี — เป็นการปรับตัวให้เหมาะกับฟอร์แมตใหม่ มากกว่าการเล่าแทนต้นฉบับแบบครบถ้วนทุกอณู

ช่วงที่ 'บุพเพสันนิวาส' กลายเป็นกระแส ผมมักเล่าให้เพื่อนฟังว่าต้นฉบับของงานชิ้นนี้มาจากปลายปากกาของ 'รอมแพง' ซึ่งเป็นนามปากกาของนักเขียนที่เขียนนิยายเรื่องนี้จนดังขึ้น และถูกนำไปดัดแปลงเป็นละครจนเป็นที่พูดถึงอย่างกว้างขวาง ในแง่ของคำว่า "เนื้อเพลง" ต้องแยกความหมายชัดเจน: นิยายไม่มีเนื้อเพลง แต่ละครที่สร้างจากนิยายเรื่องนี้มีเพลงประกอบฉากหลายเพลง ซึ่งเนื้อร้องของแต่ละเพลงจะมีผู้เขียนเพลง/นักแต่งเนื้อที่ต่างกันไป ไม่ใช่ผู้เขียนนิยายเสมอไป ผมชอบอ่านเครดิตเพลงเวลาฟัง OST เพราะมักจะเจอชื่อนักแต่งเนื้อที่ทำให้ทำนองและคำพูดเข้ากับบรรยากาศเรื่องได้อย่างลงตัว แล้วก็รู้สึกชื่นชมผลงานทั้งสองด้านของงานสร้างนี้ — ทั้งบทประพันธ์ของ 'รอมแพง' และงานเพลงจากทีมผู้สร้าง

คำว่า 'นิยายตามสั่ง' มักจะทำให้คนใหม่งงว่านี่คือชื่อนิยายเล่มหนึ่งหรือเป็นประเภทงานเขียนกันแน่ ผมมองว่ามันเป็นลักษณะงานมากกว่าชื่อผู้แต่งเดียว — คือการที่คนสั่งงาน (ลูกค้า) มอบโจทย์ พล็อต หรือลักษณะตัวละครให้ผู้เขียนเขียนตามความต้องการ ไม่ว่าจะเป็นงานสั้น งานยาว หรือแม้แต่ฉากเฉพาะเรื่องเดียว งานพวกนี้พบได้มากบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ อย่าง 'Wattpad' หรือเว็บไซต์ชุมชนนักเขียนอย่าง Dek-D ที่ผู้เขียนรับจ้างแต่งให้ผู้สั่งตามงบประมาณและข้อกำหนด บางชิ้นจะอยู่แค่บนออนไลน์เพราะเป็นงานสั่งทำสำหรับเจ้าของคนเดียว แต่ก็มีกรณีที่นักเขียนนำผลงานที่ได้รับคอมมิชชันมาปรับ ปรุง แล้วทำเป็น e-book หรือนำเสนอให้สำนักพิมพ์ในรูปแบบรวมเล่มได้เหมือนกัน ฉะนั้นถ้าถามว่าใครเป็นผู้แต่ง คำตอบตรง ๆ คือผู้แต่งคือคนที่เขียนตามที่ได้รับมอบหมาย แต่ชื่อผู้แต่งอาจจะปรากฏเป็นนามปากกา หรือลงทะเบียนสิทธิ์แตกต่างกันไปตามข้อตกลง ซึ่งผมคิดว่าสิ่งนี้เองทำให้งานประเภทนี้ทั้งมีเสน่ห์และซับซ้อนในเวลาเดียวกัน

ในมุมมองของคนที่ชอบเรื่องราวผสมความรักกับประวัติศาสตร์ การได้ดู 'บุพเพสันนิวาส' เหมือนกำลังโดนพาไปเที่ยวเวลาเก่า ๆ ที่ทั้งอบอุ่นและตลกมาก ๆ เรื่องราวเล่าเกี่ยวกับผู้หญิงสมัยใหม่ที่บังเอิญย้อนอดีตกลับไปอยู่ในสมัยอยุธยา และต้องปรับตัวกับชีวิตในยุคก่อนทั้งการแต่งกาย ภาษาและขนบธรรมเนียม เธอได้พบกับตัวละครชายฝ่ายขุนนางที่มีเสน่ห์และเหตุการณ์ระหว่างคู่ทั้งสองเติบโตจากการเผชิญความแตกต่างทางวัฒนธรรม กลายเป็นเรื่องความรักที่ใส่ทั้งมุกตลก ฉากหวาน และความขึงขังทางสังคมของยุคนั้น นอกจากโทนโรแมนติก เรื่องนี้ยังสะท้อนประเด็นเกี่ยวกับหน้าที่ ความเป็นหญิง-ชาย และการต่อสู้กับกฎเกณฑ์ทางสังคมได้อย่างน่าสนใจ ฉากชีวิตประจำวันในวัง ตลาดและงานพิธีต่าง ๆ ถูกถ่ายทอดด้วยรายละเอียดที่ทำให้รู้สึกว่ามีชีวิตจริง ๆ เพลงประกอบและการแต่งกายช่วยเพิ่มอารมณ์ให้เรื่องมีทั้งความยิ่งใหญ่และใกล้ชิด ทำให้ฉันยิ้มตามได้ทุกครั้งเมื่อเห็นการ์ตูนคำพูดประจำเรื่องหรือมุขท้องถิ่นที่ใส่เข้ามาเป็นสีสันเล็ก ๆ โดยรวม 'บุพเพสันนิวาส' ให้ทั้งความเพลิน ความอบอุ่น และบางครั้งก็เป็นกระจกสะท้อนความคิดถึงรากเหง้าทางวัฒนธรรม เหมาะสำหรับคนที่อยากดูละครที่ผ่อนคลายแต่น้ำหนักอารมณ์มีพอดี

แปลกใจเหมือนกันที่ชื่อเรื่องนี้มักทำให้คนสงสัยเรื่องผู้แต่งอยู่บ่อยครั้ง ฉันเคยตามอ่านชุมชนนิยายออนไลน์และเห็นว่า 'ชีวิตไม่ต้องเด่นขอแค่เป็นเทพในเงา' มักปรากฏในรูปแบบนิยายที่ลงในแพลตฟอร์มคนแต่งเอง โดยทั่วไปแล้วแหล่งข้อมูลสาธารณะไม่ค่อยมีการระบุชื่อผู้แต่งแบบชัดเจน แทบจะเป็นเรื่องปกติที่นิยายแนวนี้จะใช้ชื่อนามปากกาหรือลงในบัญชีผู้เขียนที่ไม่ใช่ชื่อจริง ดังนั้นเมื่อต้องการยืนยันชื่อผู้แต่งก็ต้องพิจารณาจากหน้าปกแบบอีบุ๊ก หน้าข้อมูลเรื่อง หรือหน้าร้านค้าดิจิทัลที่วางขาย ฉันรู้สึกว่าเรื่องความไม่ชัดเจนของข้อมูลไม่ได้ลดคุณค่าของงาน แต่เป็นสัญลักษณ์หนึ่งของวัฒนธรรมนักเขียนออนไลน์ ซึ่งหลายคนเลือกปกป้องตัวตนเพื่อโฟกัสที่งานแทนชื่อเสียง ถ้ามองในเชิงแฟนคลับ การรู้ว่าผู้แต่งเป็นใครก็ช่วยเพิ่มมิติในการตีความ แต่การไม่รู้กลับเปิดโอกาสให้ผู้อ่านสร้างพื้นที่ส่วนตัวร่วมกับงานได้มากขึ้น สุดท้ายนี้ ถาโถมด้วยความอยากรู้จริง ๆ ฉันมักจะกลับไปดูหน้าข้อมูลของเล่มที่ลงอย่างเป็นทางการหรือหน้าร้านหนังสือออนไลน์ก่อนเป็นอันดับแรก แล้วปล่อยให้เนื้อเรื่องพาไปต่อด้วยความสนุกของการค้นหาเอง