มหัศจรรย์ ของกินดิ้นได้ คืออะไรและมาจากไหน?

เคยสงสัยไหมว่าของกินที่ดูเหมือนมีชีวิตขยับไปมาได้จริงๆ มันคืออะไรและมาจากไหน — คำตอบไม่ใช่เวทมนตร์ แต่เป็นผลพวงจากชีววิทยา ประวัติศาสตร์ของวัฒนธรรมอาหาร และความคิดสร้างสรรค์ทางเทคโนโลยีผสมกันไป ผมมองว่าตัวอย่างที่เห็นบ่อยสุดสามารถแบ่งได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ: กลุ่มแรกคืออาหารที่เป็นสิ่งมีชีวิตหรือส่วนของสัตว์ทะเลที่ยังมีการตอบสนองทางประสาทหลังการจับมา ประกอบด้วยเมนูอย่างที่คนไทยอาจเคยเห็นในคลิป เช่นการกินปลาหมึกหรือกั้งที่ยังดิ้นได้ คล้ายกับคำว่า 'sannakji' ในเกาหลี หรือ 'odori ebi' ในญี่ปุ่น กลุ่มที่สองคือของหวานหรือของเล่นกินได้ที่ถูกออกแบบมาให้เคลื่อนไหวด้วยกลไกหรือปฏิกิริยาทางเคมี เช่นวุ้นหรือเยลลี่ที่ขยายตัว เคลื่อนที่เมื่อโดนน้ำหรืออุณหภูมิเปลี่ยน หรือการใช้แม่เหล็กและมอเตอร์ขนาดเล็กฝังไว้ในของเล่นกินได้เพื่อโชว์ให้ดูเหมือนมีชีวิต

ภาพทางวิทยาศาสตร์เบื้องหลังของกลุ่มแรกน่าสนใจมาก เพราะกล้ามเนื้อและเส้นประสาทบางส่วนยังคงตอบสนองได้สั้นๆ หลังจากสัตว์ถูกจับหรือเชือด นั่นเป็นเพราะเซลล์ประสาทและเส้นใยกล้ามเนื้อยังมีพลังงานและไอออนที่สามารถทำให้เกิดการหดตัวได้เมื่อถูกกระตุ้น เส้นประสาทบางส่วนอยู่กระจายตามหนวดหรือขา ทำให้แม้ส่วนที่ดูเหมือนถูกตัดจะยังมีการเคลื่อนไหวแบบสะท้อนกลับเมื่อโดนสัมผัสหรือเกลือที่เพิ่มการกระตุ้น ความจริงอาจไม่โรแมนติกเสมอไปเพราะการเคลื่อนไหวนั้นมักเป็นปฏิกิริยาสะท้อน ไม่ได้แปลว่าสัตว์มีสติอยู่ ความเสี่ยงด้านสุขภาพก็มี เช่นเสี่ยงติดคอ หรือการแพ้ อีกทั้งมีคำถามด้านจริยธรรมเกี่ยวกับการรับประทานสัตว์ขณะที่มันยังมีการตอบสนอง

สำหรับต้นกำเนิดเชิงวัฒนธรรม เมนูแบบนี้มีรากมาจากภูมิภาคที่การกินอาหารทะเลสดจัดเป็นมื้อประจำและการโชว์ความสดก็ถูกตีความว่าเป็นความอร่อยและความเคารพต่อวัตถุดิบ ตัวอย่างเช่นในญี่ปุ่นและเกาหลีแบบดั้งเดิมมีการเตรียมอาหารทะเลสดจนบางครั้งเสิร์ฟตอนที่ยังขยับได้ แต่ในยุคโซเชียลมีเดีย ปีต่อปีไอเดียนี้ถูกทำให้เป็นไวรัล ขณะเดียวกันผู้ผลิตขนมและคลังไอเดียทางเทคโนโลยีก็สร้างของกินดิ้นได้ในแบบที่ปลอดภัยกว่าเพื่อดึงดูดสายคอนเทนต์ ทั้งนี้ความรู้สึกหลังได้เห็นหรือชิมมักเป็นผสมของความตื่นเต้น ความแปลกใจ และการตั้งคำถามถึงขอบเขตของความบันเทิงกับความเคารพต่อชีวิต ซึ่งสำหรับผมแล้วมันเป็นเสน่ห์แบบซับซ้อนที่ทำให้คิดถึงทั้งรสสัมผัสและความรับผิดชอบควบคู่กันไป