มอริอาตี้ต่างจากวายร้ายอื่นยังไง?

ความพิเศษของ 'นา รู โตะ' อยู่ที่การผสมผสานระหว่างระบบ 'นินจา' ที่มีกฎเกณฑ์ชัดเจนกับโลกแฟนตาซีสมัยใหม่ แทนที่จะเน้นแอคชันเปล่าๆ เรื่องนี้ลงลึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครที่ซับซ้อน เช่น การพัวพันระหว่างนา รู โตะกับซาสึเกะ ไม่ใช่แค่ศัตรูแต่เหมือนพี่น้องที่ต้องพึ่งพาอาศัยกัน สิ่งที่โดดเด่นอีกอย่างคือการเติบโตของตัวละครหลัก จากเด็กชายโง่ๆ คนหนึ่งกลายเป็นฮีโร่ที่ทุกคนยอมรับ โดยไม่ใช้ทางลัด แต่ผ่านการฝึกฝนและความพยายามอย่างเหน็ดเหนื่อย ต่างจากอนิเมะแนว shonen ทั่วไปที่ตัวเอกมักได้พลังพิเศษแบบง่ายๆ

แฟน 'Sherlock Holmes' คงคุ้นเคยกับมอริอาตี้ในฐานะคู่ปรับระดับตำนานของเชอร์ล็อก ตัวละครนี้ถูกสร้างขึ้นโดยเซอร์อาร์เธอร์ โคแนน ดoyle ตั้งแต่ยุควิกตอเรีย แต่ความน่าสนใจคือมอริอาตี้ไม่ได้ปรากฏตัวบ่อยในงานดั้งเดิมหรอกนะ ฉากที่โด่งดังที่สุดคือตอน 'The Final Problem' ที่ทั้งคู่ต่อสู้กันที่น้ำตกไรน์บach แต่พอมาถึงยุคปัจจุบัน ซีรีส์อย่าง 'Sherlock' ของ BBC ทำให้นิยามใหม่ของมอริอาตี้โดดเด่นขึ้นด้วยการเล่นกับจิตวิทยาสมัยใหม่ สิ่งที่ทำให้มอริอาตี้เป็นตัวร้ายที่น่าจดจำคือแนวคิดที่ว่าเขาคือ 'นโapoleon of Crime' สมองเลิศที่เลือกใช้ความสามารถไปในทางมืด ในบางเวอร์ชันอย่าง 'Moriarty the Patriot' กลับเสนอภาพที่ซับซ้อนขึ้นโดยให้มอริอาตี้เป็นปฏิปักษ์ต่อระบบคอร์rupt แทนที่จะเป็นอาชญากรธรรมดา ตัวละครนี้จึงวิวัฒน์ไปตามยุคสมัยแต่ยังคงแก่นแกนกลางคือความฉลาดไร้เทียมทานที่ท้าทายฮีโร่ของเรา

มอริอาตี้เป็นตัวร้ายที่ฉลาดที่สุดในโลกของเชอร์ล็อก โฮมส์เลยก็ว่าได้ เขาไม่ใช่แค่คนร้ายธรรมดา แต่เป็นอัจฉริยะที่สามารถวางแผนอาชญากรรมได้อย่างเป๊ะเวอร์ เรียกได้ว่าเป็น 'นโปเลียนแห่งอาชญากรรม' ตามที่โฮมส์เรียกเลยล่ะ ความน่ากลัวของมอริอาตี้คือเขาไม่มีจุดอ่อนแบบ villains ทั่วไป ไม่ทำอาชญากรรมด้วยตัวเอง แต่ใช้คนอื่นเป็นเครื่องมือ ผ่านเครือข่ายใต้ดินที่กว้างขวาง เรื่องราวของเขาใน 'The Final Problem' นี่ชวนขนลุกจริงๆ เพราะแสดงให้เห็นว่าแม้แต่โฮมส์ยังต้องยอมรับความสามารถของมอริอาตี้ จนถึงขั้นยอมสละชีวิตเพื่อหยุดเขา

ความแตกต่างที่ชัดเจนที่สุดของ 'Masked Rider Build' เมื่อเทียบกับอนิเมะเมchaทั่วไปคือการที่เรื่องนี้ไม่ได้เน้นยานรบหรือหุ่นยนต์ขนาดยักษ์แบบดั้งเดิม แต่ใช้ระบบแปลงร่างที่ผสมผสานวิทยาศาสตร์และพลังพิศวง โลกในเรื่องเต็มไปด้วยการเมืองระหว่างประเทศที่ซับซ้อน และตัวเอกต้องใช้ทั้งสติปัญญาและพลังในการแก้ปัญหา สิ่งที่ทำให้ 'Build' โดดเด่นคือการออกแบบฟอร์มต่างๆ ที่ได้จาก 'Full Bottles' ซึ่งแต่ละอันมีธีมและพลังเฉพาะตัว แตกต่างจากเมchaคลาสสิกที่มักเน้นการพัฒนาหุ่นเพียงลำดับเดียว เรื่องยังเล่นกับแนวคิด 'ผู้สร้าง' กับ 'ผู้ทำลาย' ในตัว主角 ทำให้มีมิติลึกกว่าหุ่นยนต์ยักษ์ที่สู้กันแบบตรงไปตรงมา แม้จะมีแอคชันแต่ 'Build' ยังคงพื้นที่ให้กับความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครและการ раскрытие тайныโลกคู่ขนาน ซึ่งเป็นเสน่ห์ที่หาได้ยากในวงการเมchaทั่วไป

ในความคิดของผม นักวิจารณ์มองมอริอาร์ตี้ผู้รักชาติเป็นตัวละครที่ซับซ้อนกว่าคำว่า 'วายร้าย' ธรรมดา ๆ และมักจะถูกอ่านในมิติของนักปฏิวัติที่มีเหตุผลมากกว่าคนชั่วบริสุทธิ์ บทบาทของเขาใน 'Moriarty the Patriot' ถูกตีความว่าเป็นการตั้งคำถามกับโครงสร้างชนชั้นและความยุติธรรมสังคม นักวิจารณ์บางกลุ่มชื่นชมการสร้างตัวละครที่ทำให้ผู้อ่านต้องคิดทบทวนว่าความชอบธรรมในการกระทำมาจากแรงจูงใจหรือจากผลลัพธ์ ขณะที่นักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งเตือนว่าการให้เสน่ห์กับการใช้ความรุนแรงเพื่อล้มระบบอาจทำให้แนวคิดสุดโต่งดูมีเหตุผลเกินไป มุมเปรียบเทียบที่มักถูกหยิบยกคือการตั้งมอริอาร์ตี้เป็นเสมือนเงาของ 'Sherlock Holmes' — ไม่ใช่แค่คู่ปรับทางปัญญา แต่เป็นคู่ปรับเชิงคุณค่า นักวิจารณ์ชอบวิเคราะห์ว่าการนำเสนอทั้งสองฝ่ายทำให้เรื่องไม่ใช่การต่อสู้ของดี-ชั่วธรรมดา แต่เป็นการท้าทายว่าอะไรคือความยุติธรรมจริง ๆ บางเสียงก็ชี้ว่าภาพลักษณ์ผู้รักชาติของมอริอาร์ตี้สะท้อนความหม่นของยุคสมัย และเป็นการเตือนว่าความปรารถนาจะเปลี่ยนแปลงโลกอาจนำมาซึ่งการละเมิดหลักศีลธรรมได้ในท้ายที่สุด ผมเองมองว่าเสน่ห์ของตัวละครมาจากการที่เขาทำให้เราไม่สามารถสวมบทผู้พิพากษาได้แบบง่าย ๆ — นั่นแหละที่ทำให้การอ่านเรื่องนี้ทั้งเย้ายวนและไม่สบายใจไปพร้อมกัน

การวางตัวของศาสตราจารย์มอริอาร์ตี้ใน 'Sherlock' รุ่นดั้งเดิมของ Arthur Conan Doyle มีเอกลักษณ์ที่ชัดเจนและน่าหลงใหลกว่าความรุนแรงแบบเดิม ๆ ผมมองว่าในเรื่องต้นฉบับ มอริอาร์ตี้ถูกวาดให้เป็น 'อัจฉริยะแห่งอาชญากรรม' ที่เย็นชาและเป็นระบบ เขาไม่ใช่คนที่ตะโกนหรือโต้ตอบด้วยกำลัง แต่เป็นเงาที่คำนวณทุกก้าวล่วงหน้า ความน่ากลัวของเขามาจากการที่เขาเห็นโลกเป็นสมการ และใช้เครือข่ายอาชญากรรมเหมือนฟังก์ชันทางคณิตศาสตร์—นั่นทำให้โฮล์มส์ซึ่งเป็นผู้แก้ปริศนามีคู่ต่อสู้ที่แทบจะเป็นเงาของตัวเอง ความประทับใจส่วนตัวคือการที่ฉากสั้น ๆ แต่คมของมอริอาร์ตี้ในเรื่องดั้งเดิมสร้างแรงกดดันได้มากกว่าการต่อสู้ยืดยาว เขาเป็นตัวแทนของความคิดชั่วร้ายที่เป็นระบบมากกว่าความดิบเถื่อน และการที่ Doyle ใส่ความคลุมเครือไว้รอบตัวเขาทำให้ภาพลักษณ์นี้คงทนและเปิดช่องให้การตีความใหม่ ๆ เกิดขึ้นได้ในภายหลัง

คนที่ติดตามคลื่นความคิดของแฟนๆ มักจะชอบหยิบคำว่า 'รักชาติ' มาขยายความ เพราะมอริอาร์ตี้ใน 'Moriarty the Patriot' ถูกวางเป็นตัวละครที่เห็นความอยุติธรรมของระบบชนชั้นอย่างสุดขั้วและใช้ความรุนแรงเป็นเครื่องมือหนึ่งในการแก้ปัญหา ซึ่งทฤษฎีแรกที่ฉันเองชอบพูดถึงคือแนวคิดว่าเขาเป็น 'ชาตินิยมเชิงปฏิรูป' มากกว่าจะเป็นแค่โจรใจร้ายธรรมดา แฟนๆ บางกลุ่มโต้แย้งว่าเจตนาของเขาไม่ได้มุ่งทำลายประเทศ แต่ต้องการฟื้นฟูความยุติธรรมให้ประเทศนั้นกลับมาแข็งแรงกว่าที่เป็นอยู่ วิธีเล่าแบบที่ฉันใช้กับเพื่อนคือยกภาพเหตุการณ์ที่มอริอาร์ตี้จัดการกับขุนนางและกฎหมายที่ไม่เป็นธรรมแล้วเชื่อมโยงกับทฤษฎีรัฐลับ—มีเสียงวิพากษ์ว่านี่อาจไม่ใช่แผนของเขาคนเดียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของแผนที่ใหญ่กว่าซึ่งจะเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจของชาติ แฟนบางคนจินตนาการว่าเขาอาจได้แรงหนุนจากกลุ่มคนระดับสูงที่อยากเห็นการเปลี่ยนแปลงแบบเงียบๆ และการใช้คำว่า 'รักชาติ' จึงกลายเป็นคำนิยามที่ถูกดึงมาให้สอดคล้องกับการกระทำที่ลึกลับของเขา ตอนจบบทหนึ่งที่ฉันยังคุยกับเพื่อนได้ยาวคือมุมที่มองว่า patriotism ของมอริอาร์ตี้เป็นดาบสองคม: อีกฝั่งมองว่าเขาเป็นวีรบุรุษที่กล้าท้าทายความอยุติธรรม ขณะที่อีกฝั่งเตือนว่าการอ้างรักชาติเพื่อความชอบธรรมของการลงมือรุนแรงอาจกลายเป็นเงื่อนไขของเผด็จการ ฉันมักจะจบบทสนทนาด้วยการถามเพื่อนว่าเราจะยอมรับการกระทำแบบไหนถ้าเป้าหมายคือสิ่งที่เราคิดว่า 'ดีต่อชาติ' แค่นี้ก็เพลินแล้ว