มังงะ คุณจ๊ะ ดัดแปลงจากผลงานหรือเขียนขึ้นใหม่

แฟนคลับหลายคนคงสงสัยว่าเรื่องราวของ 'คุณพี่เจ้' ได้รับการดัดแปลงเป็นมังงะหรือสำนักพิมพ์ต่างประเทศแปลเป็นนิยายหรือยัง — คำตอบแบบตรงไปตรงมาคือยังไม่มีการประกาศการดัดแปลงเชิงพาณิชย์ที่เป็นทางการเท่าที่ติดตามมา ฉันติดตามข่าววงในและคอมมูนิตี้ไทยมานาน ก็เห็นแนวโน้มว่าผลงานไทยที่มีแฟนเบสใหญ่และมีโครงเรื่องชัด มักจะโดนจับตามองจากสำนักพิมพ์หรือค่ายมังงะต่างประเทศ แต่กับ 'คุณพี่เจ้' ตอนนี้ยังไม่เห็นประกาศจากผู้แต่งหรือสำนักพิมพ์หลักว่ามีสัญญาให้ดัดแปลงเป็นมังงะหรือแปลออกนอกประเทศ อย่างไรก็ตาม มีแฟนคอมิกส์และแฟนแปลกระดาษ/ออนไลน์อยู่บ้างในชุมชน ซึ่งช่วยให้คนที่ไม่อ่านต้นฉบับได้เข้าถึงงานได้เร็วขึ้น ถึงแม้จะไม่ใช่แบบลิขสิทธิ์เต็มรูปแบบ แต่ก็เป็นสัญญาณว่าถ้าผลงานโตขึ้นจริงๆ โอกาสเห็นเวอร์ชันมังงะหรือนิยายแปลอย่างเป็นทางการก็มีสูง — ฉันเองก็เฝ้ารอประกาศแบบเป็นทางการอยู่เหมือนกัน

ภาพรวมของโปรดักชันทำให้ผมเชื่อว่าซีรีส์ 'ภูเมฆ' ถูกเขียนขึ้นใหม่สำหรับหน้าจอมากกว่าจะเป็นการดัดแปลงจากมังงะ ผมรู้สึกว่าโครงเรื่องและจังหวะการเล่าเป็นแบบที่ทีมเขียนออกแบบมาให้เหมาะกับสตรีมมิงและการแสดงสด—มีฉากที่เปิดโอกาสให้ผู้กำกับขยายภาพและดัดแปลงจังหวะอารมณ์ซึ่งต่างจากรูปแบบมังงะที่มักยึดโครงเรื่องตอนต่อตอนชัดเจน เครดิตของซีรีส์ก็มีชื่อทีมเขียนบทเป็นหลักโดยไม่ได้ระบุผู้แต่งต้นฉบับอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นสัญญาณหนึ่งที่บอกว่าเรื่องอาจเริ่มจากบทโทรทัศน์หรือไอเดียต้นฉบับของผู้สร้างเอง ถ้าจะเทียบกับตัวอย่างที่คุ้นกัน ผมมักนึกถึงงานที่เริ่มจากไอเดียสำหรับหน้าจอโดยตรงอย่าง 'Black Mirror' ซึ่งให้ความรู้สึกการเล่าเรื่องที่ออกแบบมาสำหรับการรับชมเป็นตอน ๆ มากกว่าเป็นการดัดแปลงนิยายหรือมังงะเลย นั่นทำให้ผมมองว่า 'ภูเมฆ' น่าจะจัดอยู่ในกลุ่มงานเขียนขึ้นใหม่ที่หยิบเอาธีมและภาพทางวัฒนธรรมมาใช้อย่างฉลาด แต่อย่างไรก็ดี งานเขียนใหม่แบบนี้ก็สามารถรับแรงบันดาลใจจากมังงะหรือนิยายได้โดยไม่ต้องอ้างอิงต้นฉบับตรงๆ ซึ่งเป็นจุดที่ทำให้เรื่องมีความสดใหม่และตอบโจทย์การผลิตได้ดี

แอบดีใจเล็กๆ เมื่อเห็นกระแส 'ป๊ะป๋า' โตขึ้นในชุมชนออนไลน์ แต่ในเชิงสถิติและข่าวประกาศอย่างเป็นทางการ ตอนนี้ยังไม่มีมังงะฉบับตีพิมพ์ที่ได้รับการยืนยันจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือแพลตฟอร์มมังงะหลัก ผมตามอ่านมานานแล้ว และสังเกตว่าแฟนคลับมักแปรเป็นแฟนอาร์ตกับคอมมิกสั้นๆ มากกว่าจะเห็นโพรเจกต์ดัดแปลงระดับมืออาชีพ นั่นไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีทางเกิดขึ้น—ถ้างานต้นฉบับเพิ่มยอดอ่านหรือมีการจับมือกับค่ายแปลก ๆ โอกาสก็เปิดได้เหมือนกรณีของงานอื่น ๆ ที่เคยเริ่มจากเว็บนิยายแล้วได้มังงะและอนิเมะ อย่างไรก็ตาม ณ เวลานี้ถ้าต้องการฉบับภาพที่เป็นทางการ คงต้องอดใจรอประกาศจากผู้ถือสิทธิ์ก่อนจะมั่นใจได้ว่าจะมีมังงะจริงจังหรือไม่

แสงไฟฉากแรกของ 'พสุธา' ทำให้ผมหยุดดูแล้วคิดทันทีว่านี่ไม่ใช่การดัดแปลงมังงะแน่นอน ความรู้สึกตอนดูบอกชัดว่าบทถูกเขียนขึ้นมาเป็นต้นฉบับสำหรับซีรีส์ — โครงเรื่องกับจังหวะการเปิดเผยข้อมูลเหมือนงานเขียนบทที่ออกแบบมาเพื่อกรอบทีวีมากกว่าการย่อจากมังงะหรือการย้ายภาษาจากหนังสือ ภาษาฉากที่ใช้ บทสนทนา และซีนบิลด์อารมณ์มีลักษณะของการคิดขึ้นใหม่โดยทีมเขียนบทของโปรดักชัน ไม่ใช่งานดัดแปลงตรงจากสื่ออื่น ในมุมคนดูที่ชอบสังเกตงานเขียน ฉันชอบที่ทีมสร้างกล้าขยับโครงเรื่องและรายละเอียดตัวละครเอง เหมือนที่เคยชอบใน 'Stranger Things' เวอร์ชันที่เป็นต้นฉบับ — มันมีอิสระในการขยายธีมและใส่ลูกเล่นทางภาพยนตร์ที่บางครั้งดัดแปลงจากมังงะไม่สามารถทำแบบเดียวกันได้ แม้ฉากจะพาให้คิดถึงแรงบันดาลใจจากงานอื่นบ้าง แต่โดยรวมแล้ว 'พสุธา' คือผลงานที่เขียนขึ้นใหม่สำหรับหน้าจอจริง ๆ — รู้สึกได้จากจังหวะเล่าเรื่องและการวางจุดหักมุมที่เฉพาะเจาะจงของซีรีส์

มักจะมีนิยายที่ดัดแปลงจากมังงะจำนวนมากที่ยังไม่เคยได้อ่านทั้งหมด และก็ชอบที่จะยอมรับตรงๆ ว่ามีหลายเล่มที่ยังไม่เคยเปิดดูเลย ฉันยังไม่เคยอ่าน 'Attack on Titan: Before the Fall' แบบจริงจัง — เห็นคนพูดถึงว่ามันเติมรายละเอียดโลกของผ่ามฤตยูได้ดี แต่แปลกที่ฉันมักจะเลือกกลับไปอ่านมังงะหรือดูอนิเมะมากกว่า เพราะความโหดและ pacing ในภาพกำลังกระแทกความสนใจฉันมากกว่าเนื้อหาเบื้องหลังที่เป็นเชิงเทคนิค ถัดมาอีกเรื่องคือ 'Bleach: Can't Fear Your Own World' ที่ถูกเขียนเพิ่มโดยนักเขียนคนอื่นเพื่อขยายจักรวาล แต่ฉันยังไม่ได้ตามเพราะรู้สึกว่าต้องกลับไปทบทวนมังงะเก่าๆ ก่อนถึงจะอินกับตัวละครใหม่ได้ ในทางกลับกัน 'My Hero Academia: School Briefs' ก็เป็นอีกชุดที่ยังไม่ได้อ่านครบ — เนื้อหาเป็นสตอรี่สั้นๆ ที่เติมมุมมองชีวิตประจำวันของตัวละคร แต่ความชอบส่วนตัวมักจะเน้นฉากแอ็กชันหรืออาร์คใหญ่ ทำให้สปินออฟแนวโรงเรียนแบบนี้มักหลุดรอดจากรายการอ่านของฉันไป ทั้งหมดนี้ฟังดูเหมือนรายการที่อยากอ่าน แต่เวลาและลำดับความสนใจในงานอื่นๆ มักดึงฉันไปก่อน ซึ่งก็เป็นเรื่องปกติของแฟนๆ ที่ตามหลายเรื่องอยู่เหมือนกัน

ยอมรับเลยว่าชื่อแรกที่ผุดขึ้นมาทุกทีเมื่อนึกถึงงานที่ถูกดัดแปลงคือ 'Addicted' ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในเส้นทางของหวงจิ่งอวี๋ ผมชอบเล่าแบบตั้งใจว่าผลงานชิ้นนี้มาจากนิยายออนไลน์ชื่อเดียวกัน ('上瘾' หรือมักถูกเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า 'Are You Addicted?') ของผู้เขียน柴鸡蛋 ซึ่งโด่งดังในวงการวรรณกรรมเว็บจีน แนวความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลักในงานต้นฉบับทำให้ซีรีส์ฉบับโทรทัศน์กลายเป็นหัวข้อถกเถียงและถูกเซ็นเซอร์ไปในจีน แต่การแสดงของหวงจิ่งอวี๋กับสไตล์การเล่าเรื่องแบบนิยายต้นฉบับช่วยปั้นให้เขากลายเป็นดาวรุ่งนอกกรอบได้ทันที นี่คือกรณีศึกษาที่ชัดเจนที่สุดของผลงานดัดแปลงที่เกี่ยวข้องกับเขา และถ้าถามผม มันยังคงเป็นผลงานที่คนนอกวงการและแฟนวรรณกรรมออนไลน์คุยถึงกันบ่อย ๆ

พอเห็นชื่อ 'ซิ่งสายฟ้า' ปรากฏขึ้นในรายการโปรด ความคิดแรกที่ผมเลือกจะใช้คือตรวจดูว่ามีต้นทางเป็นผลงานเขียนมาก่อนหรือเปล่า เพราะวิธีบอกใบ้ของงานดัดแปลงมักชัดเจนพอสมควร: ถ้างานมาจากมังงะ มักจะมีภาพตัวละครและฉากที่คุ้นตา มีบทสนทนาหลัก ๆ ถูกยกมาเกือบตรงตัว และเครดิตมักจะโชว์ชื่อนักเขียนมังงะหรือข้อความว่า ‘ดัดแปลงจากมังงะ’ ซึ่งถ้าดูจากสัญญาณพวกนี้แล้วงานมักจะเป็นการย้ายสื่อจากหน้าเล่มมาสู่หน้าจอ ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ 'Initial D' ที่จังหวะการแข่งหรือฉากโคลสอัพกับรถมักจะตรงกับพาเนลในมังงะต้นฉบับ ทำให้แฟนต้นฉบับรู้สึกว่าเรื่องราวถูกพาไปอย่างจงใจและมีการรักษารายละเอียดเดิมไว้ ถ้าจะวิเคราะห์ว่า 'ซิ่งสายฟ้า' เป็นดัดแปลงหรือสร้างใหม่ ผมก็จะสังเกตทั้งสองฝั่งของสัญญาณงานสร้างด้วย ในกรณีที่มันเป็นงานสร้างขึ้นใหม่ (original) มักจะเห็นจุดเด่นแตกต่าง เช่น การออกแบบฉากที่ไปในทางทดลอง เส้นเรื่องที่ยืดหยุ่นกว่า และสคริปต์ที่มีการเซ็ตอัพซีนใหม่ ๆ เพื่อให้เหมาะกับสื่ออนิเมะมากกว่าการยกเนื้อหามาจากมังงะโดยตรง อีกตัวอย่างที่ผมชอบยกมาคือ 'Redline' ซึ่งเป็นงานภาพยนตร์แข่งรถที่เป็นงานต้นฉบับของผู้สร้าง จึงมีอิสระทั้งด้านสไตล์ภาพและการจัดจังหวะที่ไม่จำเป็นต้องยึดติดกับคอนเทนต์ที่มีมาก่อน โดยส่วนตัวแล้วผมมองว่าการตัดสินใจสุดท้ายขึ้นกับการสังเกตเครดิตและรูปแบบการเล่าเรื่อง หากเห็นเครดิตชัดเจนว่ามาจากมังงะและพบการอ้างอิงพล็อตหลักกับฉากสำคัญ ก็ถือเป็นดัดแปลง แต่ถ้าเครดิตระบุว่าเป็น ‘original’ และเนื้อหาเต็มไปด้วยองค์ประกอบที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน งานนั้นก็น่าจะเป็นงานสร้างขึ้นมาใหม่ สำหรับคนที่อยากรู้แน่ชัด วิธีเร็วที่สุดคือมองที่เครดิตตอนต้นหรือท้ายเรื่องและสังเกตความคุ้นเคยขององค์ประกอบเรื่องราว—อันนี้เป็นทริคที่ผมใช้เวลาอยากรู้ที่มาของซีรีส์แข่งรถสักเรื่อง คลายความสงสัยได้ดีและช่วยให้เราเข้าใจบริบทของงานว่าตั้งใจจะเป็นผู้สืบทอดผลงานหรือทำอะไรใหม่ ๆ ให้คนดูตื่นเต้น

แปลกดีที่คำถามนี้ทำให้ฉันอยากเคลียร์ข้อสงสัยตรงนี้ให้ชัด: ชื่อ 'โจวอวี่ถง' ที่หลายคนเห็นในวงการบันเทิงแปลว่าบุคคลสาธารณะเป็นหลัก ไม่ได้เป็นที่รู้จักในฐานะนักเขียนนิยายหรือนักวาดมังงะระดับที่งานของตัวเองจะถูกดัดแปลงกลับมาเป็นนิยายหรือมังงะโดยตรง ดังนั้นถ้าความหมายของคำถามคือถามว่า ‘‘มีนิยายหรือมังงะที่ดัดแปลงจากผลงานของโจวอวี่ถงไหม’’ คำตอบหลักๆ คือไม่มีงานดัดแปลงจากผลงานที่เป็นงานเขียนของเธอเอง เพราะบทบาทหลักของเธอในวงการคือการแสดง ซึ่งต่างจากนักเขียนที่ผลงานถูกนำไปดัดแปลงออกสื่อรูปแบบอื่นๆ การสังเกตแบบกว้างๆ จะเห็นว่าตลาดบันเทิงจีนและเอเชียโดยรวมมีการเอานิยายออนไลน์หรือมังงะมาดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์เยอะมาก ตัวอย่างคลาสสิกที่คนรู้จักกันดีคือการนำเว็บนวนิยายมาแปลงเป็นซีรีส์อย่าง 'Mo Dao Zu Shi' ที่กลายเป็นซีรีส์ 'The Untamed' หรือ 'Three Lives Three Worlds, Ten Miles of Peach Blossoms' ที่กลายเป็น 'Eternal Love' นั่นแสดงให้เห็นว่าการดึงผลงานเขียนมาแปลงเป็นสื่อภาพยนตร์/ซีรีส์เป็นเรื่องปกติ แต่เธอเองไม่ได้เป็นผู้แต่งที่มีงานเขียนดังกล่าวอยู่ในวงการที่จะถูกหยิบไปดัดแปลง อีกมุมที่น่าสนใจคือแม้ว่า 'โจวอวี่ถง' จะไม่ได้มีนิยายหรือมังงะที่มาจากผลงานของตัวเอง แต่ผลงานการแสดงของเธออาจมาจากนิยายหรือบทประพันธ์ของคนอื่นก็ได้ ซึ่งเป็นเรื่องต่างจากการที่นักเขียนถูกนำมาดัดแปลง ตัวอย่างในวงการที่เห็นชัดคือนักแสดงหลายคนที่คนรู้จักจากบทบาทในซีรีส์ที่ดัดแปลงมาจากนิยายออนไลน์ ดังนั้นเวลาพูดถึง ‘‘ดัดแปลงจากผลงานของ...’’ เราต้องแยกให้ชัดว่าหมายถึงผลงานต้นฉบับเป็นงานเขียนที่ผู้ว่านั้นแต่ง หรือหมายถึงบทบาทที่นักแสดงรับเป็นบทจากงานเขียนของผู้อื่น ส่วนตัวมองว่าการเข้าใจความแตกต่างนี้ช่วยให้เราติดตามข่าวและผลงานของศิลปินแต่ละคนได้ถูกต้องมากขึ้น โดยสรุปแล้วไม่มีนิยายหรือมังงะที่เป็นการดัดแปลงจากผลงานเขียนของโจวอวี่ถงเอง แต่เธอมีบทบาทเป็นนักแสดงที่อาจปรากฏในผลงานที่ดัดแปลงมาจากนิยายของคนอื่น ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาในอุตสาหกรรมบันเทิงเอเชีย ส่วนตัวฉันมักจะรู้สึกว่าสิ่งที่น่าสนใจคือการตามดูว่าใครเป็นคนเขียนต้นฉบับมากกว่าตามแต่คนแสดงเท่านั้น เพราะรากของเรื่องมาจากผู้แต่งเสมอและบางครั้งต้นฉบับจะให้มุมมองที่ต่างจากการแสดงบนหน้าจออย่างไม่น่าเชื่อ

การดัดแปลงจากหนังสือมักชักพาอารมณ์คนดูได้เร็วเพราะมีรากฐานที่มั่นคงอยู่แล้ว — ฉันมักคิดแบบนี้เวลาเห็นงานที่สร้างจากนิยายที่ชอบ ฉันเป็นคนที่เติบโตมากับการอ่านและดูทั้งสองเวอร์ชัน ดังนั้นการเห็นฉากโปรดถูกแปลออกมาเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ทำให้รู้สึกถึงความอบอุ่นและการยืนยันว่าตัวละครเหล่านั้นมีชีวิตได้จริง ตัวเลือกนี้มีข้อดีชัดเจน เช่น โครงเรื่องหลักที่มีอยู่แล้วช่วยให้การบอกเล่าแน่นขึ้น และแฟนเดิมที่ผูกพันกับตัวละครจะมีแรงหนุนให้ติดตามงานต่อ นอกจากนี้การดัดแปลงที่ดียังสามารถเติมมิติใหม่ให้เรื่อง เช่น การขยายปมรองหรือปรับมุมมองที่ต้นฉบับอาจละเลย แต่ในฐานะคนหนึ่งที่ชอบความเสี่ยง ฉันก็มองเห็นข้อจำกัดของการยึดติดกับต้นฉบับมากเกินไป หนังหรือซีรีส์บางเรื่องกลัวการละทิ้งรายละเอียด ทำให้จังหวะช้าหรือตัดทอนพลังทางภาพ ตัวอย่างที่ชอบคือการดัดแปลงที่กล้าปรับโทนและมุมมองจนเรื่องใหม่กลับน่าสนใจขึ้น เช่นงานที่เอาแก่นเดิมมาเล่นกับสื่อใหม่ได้อย่างฉลาด ถึงอย่างนั้น ถ้าตั้งใจจะดัดแปลง ควรเคารพจิตวิญญาณของต้นฉบับ แต่กล้าที่จะตัดหรือเพิ่มอย่างมีเหตุผล ผลลัพธ์ที่ออกมาจะเป็นงานที่ทั้งแฟนเดิมและผู้ชมใหม่เข้าถึงได้

พอได้ยินชื่อ 'บัลลังก์ หงส์' ครั้งแรก ความคิดแรกที่วิ่งเข้ามาคือมันดูเหมือนงานที่มาจากนิยายมากกว่าจะเป็นบทโทรทัศน์ต้นฉบับ จากมุมมองแฟนวรรณกรรม ผมมักสังเกตสัญญะเล็ก ๆ ในงานดัดแปลง เช่นตัวละครที่มีความลึกเป็นพิเศษ บรรยากาศเชิงประวัติศาสตร์ และเส้นเรื่องที่ขยายความสัมพันธ์ภายในครอบครัว ซึ่งสิ่งพวกนี้มักเจอในนิยายต้นฉบับ การที่งานแสดงออกถึงฉากภายในจิตใจตัวละครและบทพูดที่เหมือนบทประพันธ์ ทำให้ผมมีแนวโน้มเชื่อว่า 'บัลลังก์ หงส์' ถูกดัดแปลงจากงานเขียนมากกว่าจะเป็นงานเขียนขึ้นใหม่ทั้งหมด อีกอย่างที่ผมให้ความสำคัญคือเครดิตท้ายเรื่องและการประชาสัมพันธ์ของโปรเจกต์ ถ้ามีการระบุชื่อนักเขียนนิยายหรือคำว่า ‘ดัดแปลงจากนิยาย’ นั่นแทบจะเป็นหลักฐานชัดเจน ในเชิงอารมณ์ ผมรู้สึกว่าเมื่อดูแล้วจะได้กลิ่นอายของการเล่าเรื่องที่มาจากหน้ากระดาษ เหมือนที่เคยเห็นในงานดัดแปลงอย่าง 'Game of Thrones' ที่ยังรักษาแก่นของต้นฉบับไว้ แม้มักมีการปรับแต่งบ้างให้เหมาะกับหน้าจอก็ตาม