ยมทูต อังกฤษ มีต้นแบบจากตำนานอังกฤษอย่างไร?

ในความทรงจำเวลาที่ไปร่วมเทศกาลพื้นบ้านเล็ก ๆ ฉันมักจะเห็นร่องรอยความคิดเรื่องความตายที่ถูกถ่ายทอดผ่านการแสดงของชาวบ้าน เช่นงานละครมุมเมอร์ (mummers' plays) ที่มักมีบทตัวละครถูกฆ่าแล้วกลับคืนชีพผ่านหมอรอบ ๆ เวที เหตุการณ์แบบนี้สะท้อนความเข้าใจเรื่องความตายในวงชุมชนว่าเป็นส่วนหนึ่งของวงจรชีวิตมากกว่าจะเป็นสิ่งลึกลับเพียงอย่างเดียว

ผลงานวรรณกรรมที่เล่นกับแนวคิดนี้ในรูปแบบอลังการอย่าง 'The Masque of the Red Death' ก็เพิ่มพลังให้ภาพความตายในลักษณะเป็นงานเทศกาลที่ไม่อาจหนีพ้น การรวมกันของพิธีกรรมพื้นบ้านกับสัญลักษณ์ทางวรรณกรรมทำให้ต้นแบบยมทูตอังกฤษมีมิติ ทั้งเป็นภัยคุกคาม เป็นคำเตือน และบางครั้งก็เป็นตัวแทนความแน่นอนที่มนุษย์ต้องเผชิญ ฉันคิดว่านั่นคือเหตุผลที่ภาพยมทูตยังคงสะท้อนใจคนอังกฤษได้จนทุกวันนี้

ภาพยมทูตในตำนานอังกฤษสำหรับฉันมีส่วนมาจากเรื่องเล่าแปลก ๆ ของชนบทที่ผู้คนพูดถึงลางร้ายและสัญญาณก่อนความตาย เราได้เห็นสัญลักษณ์นี้ปรากฏเป็นรูปแบบต่าง ๆ เช่นสุนัขดำยักษ์ที่ชาวอีสต์แองเกลียเรียกกันว่า 'Black Shuck' ซึ่งคนเล่าเป็นลางก่อนความตายหรือเหตุร้าย หรือเงาร่างของนักล่าสามัญอย่าง 'Herne the Hunter' ที่บางเวอร์ชันถูกเอาไปเชื่อมโยงกับขบวนผีป่าพาไปยังโลกคนตาย เรื่องพวกนี้ไม่ได้ทำให้ยมทูตเป็นโครงร่างกะโหลกเสมอไป แต่ให้ความรู้สึกว่าความตายมาในรูปแบบของป้ายหรือสัญลักษณ์ก่อนจะมาเยือนจริง

ส่วนที่ทำให้ภาพสากลของยมทูตแข็งแรงขึ้นคือการเล่าเรื่องสมัยใหม่ที่หยิบเอาเครื่องหมายแบบโบราณมาปรับใช้ ตัวอย่างที่ชอบคือมุมมองตลกร้ายแต่เข้าใจง่ายในนิยายอย่าง 'Discworld' ที่โยงเอารูปลักษณ์โบราณเข้ากับบุคลิกที่มีอารมณ์ขัน ผลงานแนวนี้ทำให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่าต้นกำเนิดยมทูตไม่ได้เกิดจากแหล่งเดียว แต่เป็นการผสมผสานระหว่างศิลปะจิตรกรรม พิธีกรรมพื้นบ้าน และนิยายเชิงสัญลักษณ์ จึงไม่แปลกใจที่ภาพยมทูตอังกฤษจะมีทั้งความเงียบขรึม ความดุดัน และบางครั้งก็แฝงอารมณ์ขันแบบกัดฟันได้

ภาพยมทูตในจินตนาการอังกฤษมักเป็นภาพที่หนักแน่นและมืดมน แต่การก่อรูปนั้นเกิดจากชั้นซ้อนของประวัติศาสตร์และศิลปะมากกว่าการคิดขึ้นมาจากศูนย์ ฉันมักจะนึกถึงช่วงหลังโรคระบาดครั้งใหญ่ในยุคกลางเมื่อภาพของความตายกลายเป็นเรื่องใกล้ตัว: หลายเมืองมีผลงานจิตรกรรมและฉากละครที่เรียกว่า Danse Macabre ซึ่งฉายภาพคนทุกชั้นชนเต้นรำกับความตายอย่างไม่เลือกหน้า ฉากแบบนี้ปลูกฝังแนวคิดว่าความตายเป็นตัวตนเดียวที่มาเท่าเทียมกันกับทุกคน

ฉันชอบเชื่อมภาพจากศิลปะเข้ากับวรรณกรรมภาษาอังกฤษอย่าง 'Everyman' ที่ให้ความตายเป็นผู้ส่งสารมาชี้ให้เห็นถึงความชั่วดีของชีวิต บทละครประเภทนี้ช่วยทำให้การ personification ของความตายจับต้องได้มากขึ้นและสอดคล้องกับสัญลักษณ์ที่คนคุ้นเคย เช่นชุดคลุมมืดและเคียว ซึ่งไม่ได้มาจากนิทานพื้นบ้านอังกฤษเพียงอย่างเดียว แต่มีรากร่วมกับสัญลักษณ์เกษตรกรรม—เคียวคือเครื่องมือเก็บเกี่ยวที่เปรียบเปรยกับการเก็บเกี่ยววิญญาณ

สิ่งที่น่าสนใจคืออิทธิพลจากตำนานนอกอังกฤษ เช่นนอร์สโบราณที่มีเทพเจ้าอย่าง Odin (ในฉายา Grimr) ที่เชื่อมโยงกับขบวนวิญญาณหรือ 'Wild Hunt' ทำให้ตัวตนของยมทูตในภูมิภาคเหล่านี้มีความดุดันและล่องหนไปพร้อม ๆ กัน ยิ่งรวมกับประสบการณ์จริงของการสูญเสียเป็นจำนวนมากในยุคกลาง ภาพยมทูตแบบสวมฮู้ดถือเคียวจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ทรงพลังและคงอยู่จนกลายเป็นภาพจำของอังกฤษในยุคต่อมา