ยันตระ มาจากภาพยนตร์หรือหนังสือเรื่องไหน?

การตีความ 'ยันตระ' ในภาพยนตร์มักจะให้ความสำคัญกับภาพ ลำดับการเคลื่อนไหว และซาวด์สเกปมากกว่าเนื้อหาเชิงในใจที่นวนิยายเสนอ ฉันชอบสังเกตว่าภาพยนตร์มักย่อ รูปตัด และเลือกฉากที่มีพลังทางสายตา เพื่อสื่ออารมณ์ของตัวละครแทนการไหลของความคิดภายในที่หนังสือสามารถเขียนได้ยาว ๆ ตัวอย่างที่ชัดเจนสำหรับแนวทางนี้คือการเปรียบเทียบระหว่าง 'The Shining' ฉบับนิยายกับภาพยนตร์ของคูบริก ในนิยาย เจคยังคงมีชั้นของความทรงจำและที่มาทางจิตใจที่ลึกกว่า แต่เมื่อถูกถ่ายทอดบนจอ กล้อง การจัดแสง และการแสดงของนักแสดงกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการเล่าเรื่องแทนบทบรรยายภายใน อีกมุมที่ฉันสนใจคือการตัดบทหรือย้ายโฟกัสที่ผู้สร้างภาพยนตร์มักทำเพื่อความกระชับและจังหวะการเล่า เรื่องราวบางส่วนที่ในหนังสือให้เวลาอธิบายเหตุผลทางจิตวิทยาของตัวละคร อาจถูกตัดทิ้งเพราะไม่สอดคล้องกับโครงเรื่องหลักบนจอ ตัวอย่างเช่น ใน 'No Country for Old Men' ความเงียบและการกระทำแบบไม่ให้คำอธิบายในภาพยนตร์กลับเพิ่มความน่ากลัวและความคลุมเครือ ในขณะที่นิยายมีพื้นที่สำหรับบทสนทนาเชิงภายในและการสะท้อนความคิดของตัวละครมากกว่า สุดท้ายนี้ ฉันมองว่าแต่ละสื่อมีข้อดีต่างกัน — นวนิยายเหมาะกับรายละเอียดภายในและความต่อเนื่องของความคิด ส่วนภาพยนตร์มีพลังเรื่องอิมแพ็กต์ทางสายตาและการอ่านอารมณ์ผ่านการแสดง แต่ละเวอร์ชันจึงให้ประสบการณ์การเข้าใจ 'ยันตระ' ที่ต่างกันไป และการเปรียบเทียบระหว่างทั้งสองเวอร์ชันกลับเป็นสิ่งที่สนุกและเติมเต็มมุมมองของฉันได้เสมอ

ชื่อนี้มาจากภาพยนตร์เรื่อง 'Baby Driver' ที่ออกฉายในปี 2017 และกำกับโดย Edgar Wright ซึ่งเป็นงานต้นฉบับ ไม่ได้มาจากหนังสือหรือซีรีส์ใดๆ ฉันชอบบอกคนอื่นแบบไม่เว้านักว่าความเก๋ของเรื่องอยู่ที่การผสมกันระหว่างมิวสิกและแอ็กชัน — ฉากขโมยรถแล้วขับชนิดที่เพลงประกอบพาเราเคลื่อนไหวไปด้วยกันเป็นสิ่งที่หาดูไม่ค่อยได้ นักแสดงนำที่รับบทเป็นคนขับหนุ่มมีเคมีกับนักแสดงฝั่งหญิงอย่างน่ารัก แต่ความตึงเครียดเกิดจากแก๊งคนร้ายที่มีลักษณะหลากหลาย ทำให้แต่ละการจี้มีรสชาติไม่เหมือนกัน สำหรับใครที่สงสัยว่ามันมีที่มาจากนิยายหรือไม่ คำตอบตรงไปตรงมาคือไม่มีพื้นฐานจากหนังสือ มันเป็นบทภาพยนตร์ของผู้กำกับเอง ดังนั้นทุกองค์ประกอบทั้งโทนหนัง การตัดต่อและการเลือกเพลงจึงตั้งใจออกแบบมาเพื่อให้ภาพยนตร์ทำงานแบบนั้นโดยเฉพาะ เหมือนกับการดูโชว์ที่วางสเต็ปไว้เรียบร้อยแล้ว — ถ้าอยากสัมผัสบรรยากาศของการขับหนีที่ซิงก์กับจังหวะเพลงจริงๆ ลองเปิดดูฉากไล่รถฉากเปิดของหนังเรื่องนี้แล้วปล่อยให้เพลงพาไป รับรองว่าจะเข้าใจว่าทำไมคนถึงพูดถึงมันกันเยอะ

เป็นแฟนหนังสยองขวัญมานาน ทำให้ฉันกลับไปหาแหล่งกำเนิดของ 'It' บ่อย ๆ และต้นกำเนิดที่ชัดเจนที่สุดก็คือหนังสือของสตีเฟน คิง: 'It' ฉบับนิยายที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1986 ในหนังสือ 'It' ถูกวาดภาพเป็นสิ่งมีชีวิตโบราณที่เรียกว่าของผู้อื่นว่า 'It' ซึ่งมีหลายรูปแบบ แต่ที่เป็นสัญลักษณ์ที่สุดคือร่างตัวตลกเพนนีไวซ์ที่ล่อเด็กด้วยลูกโป่งและรอยยิ้มที่ฉีกลึก เรื่องเล่าในนิยายขยายไปไกลกว่าการหลอกหลอนธรรมดา — มีเรื่องราวเมืองดีรี่ที่ซ่อนบาดแผลของชุมชน อิทธิพลของความกลัวที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น และการสำรวจความทรงจำกับมิตรภาพในวัยเด็ก ฉากหลายฉากในหนังสือยังให้ความรู้สึกของความสยองขวัญแบบค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่แค่กระโดดหลอก แต่เป็นความอึดอัดที่ค่อย ๆ ชอนไชเข้าไปในหัว การอ่านนิยายทำให้เข้าใจมิติของตัวร้ายมากขึ้น — มันไม่ใช่แค่ตัวตลก แต่มันคือความเกลียดกลัวและความโหดร้ายที่แฝงในเมือง สัมผัสที่อ่านแล้วยังคงหลอกหลอนฉันเวลาคิดถึงบางฉาก นี่แหละที่ทำให้นิยายต้นฉบับยังคงทรงพลังกว่าการดัดแปลงหลายครั้ง

มุมมองแรกของผมเกี่ยวกับการออกแบบคอสตูมและเมคอัพของ 'ยันตระ' คือการผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้านกับการเล่าเรื่องด้วยภาพที่จับต้องได้ การเลือกผ้า โทนสี และร่องรอยบนตัวละครไม่ได้เป็นแค่เสื้อผ้าเท่านั้น แต่ทำหน้าที่เป็นภาษาเชิงสัญลักษณ์ที่บอกอดีตและแรงขับภายในของตัวละคร ตั้งแต่ผ้าชิ้นที่ถูกสวมทับจนถึงการฉีกขาดอย่างมีจังหวะ ทุกชิ้นเหมือนถูกวางแผนให้เห็นแล้วรู้สึกว่ามีสิ่งลี้ลับซ่อนอยู่ข้างใน การแต่งหน้ามีการใช้เลเยอร์ทั้งเทคนิคเรียบง่ายและเทคนิคโปรสเทติกส์เบา ๆ เพื่อไม่ให้หน้าดูเป็นเทียมเกินไป แต่ยังคงให้ความรู้สึกผิดปกติที่ล้ำลึก การเพิ่มเงาใต้ตา ลายเส้นยันต์ที่เหมือนแทรกในเสื้อผ้าหรือบนผิวหนัง และการเลือกใช้คอนแทคเลนส์สีหม่นทั้งหมดช่วยสร้างบรรยากาศอย่างเป็นขั้นเป็นตอน ผมเห็นความตั้งใจในการทำให้ความศักดิ์สิทธิ์และความทรมานซ้อนทับกันจนคนดูรู้สึกไม่สบายเหมือนฉากแต่งหน้ารักษ์ตำนานในหนังคลาสสิกอย่าง 'The Exorcist' แต่เน้นความท้องถิ่นมากกว่า สิ่งที่ประทับใจคือรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ—รอยเปื้อนจากน้ำมันหรือเถ้าที่ไม่เรียบร้อย การเย็บมือที่บอกเวลาของชุด และการเลือกผ้าที่ขยับตามการแสดง ทำให้การเคลื่อนไหวของ 'ยันตระ' มีภาษากายที่บอกเล่าเรื่องได้เอง เมื่อดูรวมกันแล้วคอสตูมกับเมคอัพไม่ใช่แค่เสริมภาพ แต่เป็นตัวเล่าเรื่องที่สำคัญและทำให้ฉากมีความหนักแน่นขึ้นในระดับอารมณ์

แวบแรกที่เห็นยันตระโผล่ในฟีดแล้วก็ยิ้มไม่หาย — มันกลายเป็นมส์ประเภทที่โดนเอาไปต่อยอดได้ง่ายสุดๆ ฉันชอบดูการตัดต่อสั้น ๆ ที่คนเอา 'ยันตระ' มาล้อเลียนบน TikTok มาก เพราะมีทั้งคลิป POV ที่ดราม่าขำ ๆ กับเสียงพากย์ที่ถูกตัดต่อ แล้วก็มีมิกซ์เสียงเป็นเสียงดนตรี EDM หรือ Lo-fi ทำให้คาแร็กเตอร์ดูตลกขึ้นอีกเท่าตัว บ่อยครั้งจะเห็นคนใช้สติกเกอร์หรืออิโมจิประกอบภาพนิ่ง แล้วโพสต์บน Instagram เพื่อเป็นมุกในคอมเมนต์ และงานศิลป์แฟนอาร์ตที่ลงใน Pixiv หรือทวิตเตอร์ก็ถูกเอาไปทำมุกต่อในรีลหรือช็อตบน YouTube บรรยากาศของคอนเทนต์ประเภทนี้มักจะเป็นการปะทะกันระหว่างความน่ากลัวกับความตลก คนทำมส์มักตั้งใจทำให้แปลกตา เช่น ใส่คำบรรยายเชิงประชดหรือใช้ฟิลเตอร์ทำให้หน้าดูโอเวอร์มากขึ้น ผลลัพธ์คือมันกระจายไวและกลายเป็นเทมเพลตให้คนอื่นหยิบไปทำต่อได้ง่าย ๆ — ทุกครั้งที่เจอรูปแบบใหม่ ๆ แบบนี้ก็อดขำไม่ได้กับความคิดสร้างสรรค์ของคนทำมส์บ้านเรา

เพลง 'เสี่ยงนักรักไหมลุง' มักถูกโยงว่ามาจากหนังหรือหนังสือนิยาย แต่ในมุมมองของผมแล้วมันเป็นงานเพลงที่เติบโตจากวงการเพลงตรงๆ มากกว่าจะถูกสร้างขึ้นเพื่อประกอบสื่ออย่างหนังหรือหนังสือใดเรื่องหนึ่ง สาเหตุที่ทำให้รู้สึกแบบนี้คือเนื้อเพลงกับท่วงทำนองมีลักษณะเล่าเรื่องแบบสนทนากับคนฟัง เหมือนเพลงลูกทุ่งที่เขียนมาให้ร้องในคอนเสิร์ตหรือออกอัลบั้มมากกว่าจะเป็นเพลงประกอบภาพยนตร์ซึ่งมักจะมีคอนเซ็ปต์ผูกกับเนื้อหาในหนังโดยตรง นอกจากนี้เพลงนี้ยังถูกคัฟเวอร์และหยิบขึ้นมาเล่นบ่อยตามงานสดและรายการวิทยุ ทำให้มันมีชีวิตแบบเพลงฮิตทั่วไปมากกว่าจะถูกจดจำจากฉากในหนังหรือบทในหนังสือ ความรู้สึกส่วนตัวคือเพลงชนิดนี้มักจะเดินทางกับผู้คนผ่านการแสดงสดและการบอกต่อมากกว่าการผูกติดกับเนื้อเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ดังนั้นถาใครตั้งคำถามว่ามาจากภาพยนตร์หรือหนังสือเรื่องไหน คำตอบที่ผมให้คือโดยหลักแล้วมันไม่ได้มีต้นทางจากสื่อทั้งสองประเภทนั้น แต่กลายเป็นเพลงที่คนเอาไปใช้หรือนึกถึงในบริบทต่างๆ ตามประสบการณ์ชีวิตแทน

โตมาในยุคที่ช่องการ์ตูนเปิดสลับกับการบ้าน ฉันเลยคุ้นชินกับการดูฉากต้นเรื่องที่เรียกคาแรกเตอร์และบรรยากาศได้ทันที เมื่อพูดถึงประเด็นว่า 'นารูโตะ 3.3' ดัดแปลงมาจากที่ไหน ตอบสั้นๆ ว่าเนื้อหาในอนิเมะและสื่อย่อยต่าง ๆ ของซีรีส์นี้ล้วนมีต้นทางจากมังงะต้นฉบับ 'นารูโตะ' ของมาสาชิ คิชิโมโตะ ในความทรงจำของคนดู ย่อมมีฉากคลาสสิกอย่างเหตุการณ์ในอาร์ค 'Land of Waves' ที่ในมังงะถูกวางโครงเรื่องและความสัมพันธ์ตัวละครไว้ชัดเจนมาก และเมื่อนำมาทำเป็นอนิเมะ หลายฉากถูกขยายหรือใส่ซีนเสริม แต่แกนเรื่องหลักและพัฒนาการตัวละครเป็นไปตามต้นฉบับมังงะอย่างชัดเจน นั่นแหละทำให้เวลาเห็นเวอร์ชันต่าง ๆ ฉันยังรับรู้ได้ว่าแก่นเรื่องยังมาจากหน้าเล่มของ 'นารูโตะ' ถ้าจะลงรายละเอียดในเชิงผู้สร้าง คิชิโมโตะเป็นคนวาดและเขียนมังงะต้นฉบับ แล้วสตูดิโออนิเมะจึงนำมาดัดแปลงเป็นตอน ๆ บางตอนก็ตรงตามมังงะเป๊ะ บางตอนก็มีการเพิ่มเนื้อหาเพื่อความเนียนของตอนโทรทัศน์ แต่หัวใจและโครงเรื่องใหญ่ ๆ มาจากมังงะอยู่ดี นี่คือภาพรวมที่ฉันมองเมื่อพยายามแยกแยะต้นกำเนิดของเนื้อหาในเวอร์ชันต่าง ๆ

ค่อนข้างน่าสนใจที่จะบอกว่ายันเดเระไม่ใช่ผลผลิตของนิยายเล่มเดียว แต่เป็นวิวัฒนาการของแนวคิด 'คนรักที่คลั่ง' ที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ มุมมองของนักอ่านเก่า ๆ อย่างฉันจะชอบเชื่อมโยงยันเดเระกับงานวรรณกรรมคลาสสิกที่แสดงให้เห็นความรักที่กลายเป็นความวิกลจริต เช่นโศกนาฏกรรมโรมันและกรีกโดยทั่วไป เรื่องราวอย่าง 'Medea' หรือแม้แต่ตัวละครจากวรรณกรรมยุโรปคลาสสิกมักถ่ายทอดอาการ 'รักจนบ้า' เหล่านี้อย่างชัดเจน เมื่อเข้าสู่สื่อญี่ปุ่นสมัยใหม่ ลักษณะพวกนี้ถูกปรับเข้ากับโทนอนิเมะ-มังงะ และถูกเรียกชื่อแบบพิเศษผ่านภาษาอินเทอร์เน็ต ญี่ปุ่นมีคำศัพท์รวม 'yanderu' กับ 'dere' จนกลายเป็นคำว่า 'ยันเดเระ' ที่เรารู้จัก ในแวดวงสื่อสมัยใหม่ฉันมองว่าเหตุการณ์สำคัญคือการที่ตัวละครจากมังงะและเกมเริ่มมีพฤติกรรมตามแบบนี้อย่างเด่นชัด ตัวอย่างเช่นนักเล่าเรื่องภาพเคลื่อนไหวอย่าง 'Elfen Lied' หรือผลงานที่ทำให้ผู้คนเริ่มคุยกันหนักขึ้น เช่น 'School Days' และต่อมาผลงานที่เป็นจุดระเบิดความนิยมคือ 'Mirai Nikki' ซึ่งมีตัวละครที่ผู้คนจดจำได้จนคำว่า 'ยันเดเระ' กลายเป็นคำศัพท์สามัญสำหรับอธิบายคนที่รักอย่างสุดขั้วและพร้อมทำทุกอย่างเพื่อคนรัก สรุปแบบไม่เป็นทางการก็คือไม่มีนิยายเล่มเดียวที่เป็นต้นตอ แต่เป็นการสะสมรูปแบบจากวรรณกรรมคลาสสิกผ่านงานญี่ปุ่นสมัยใหม่จนมีชื่อเรียกเฉพาะขึ้นมา และฉันชอบที่สิ่งนี้สะท้อนความกลมกลืนระหว่างตำนานเก่าและสื่อร่วมสมัย

ชื่อ 'ทหารจิ๋ว' มักจะถูกเรียกขึ้นมาเมื่อพูดถึงเรื่องของของเล่นหรือคนตัวเล็กที่กลายเป็นทหารในนิทานและภาพยนตร์หลายชิ้น แต่ถ้าต้องบอกว่าเริ่มจากเรื่องใดอย่างชัดเจน คงต้องอธิบายว่าเป็นธีมที่ปรากฏซ้ำในวรรณกรรมและหนังมานาน ไม่ได้มีต้นกำเนิดจากงานชิ้นเดียวเพียงอย่างเดียว ตัวอย่างที่ชัดเจนและคนรู้จักกันดีได้แก่ภาพยนตร์ 'Small Soldiers' (1998) ที่เล่าเรื่องของฟิกเกอร์ทหารที่ถูกทำให้มีชีวิตและกลายเป็นกลุ่มทหารจิ๋วที่มีทัศนคติรุนแรง อีกชิ้นที่ใกล้เคียงกันคือการปรากฏของกองทหารของเล่นใน 'Toy Story' ซึ่งให้ภาพของทหารจิ๋วแบบเป็นมิตรและมีความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนของเล่นมากกว่าจะเป็นภัยคุกคาม ในทางวรรณกรรมเองแนวคิดเกี่ยวกับคนหรือสิ่งมีชีวิตตัวเล็กที่มีกำลังหรือบทบาทเป็นทหารก็มีมาตั้งแต่คลาสสิก เช่นใน 'Gulliver's Travels' ของโจนาธาน สวิฟต์ ที่มีปรากฏการณ์ของชาวลิลลิปุตต์ซึ่งเป็นคนตัวจิ๋วและมีการจัดกองกำลังหรือการสู้รบเป็นเรื่องหนึ่งของสังคม นอกจากนี้งานอย่าง 'The Indian in the Cupboard' ที่เป็นหนังสือและถูกทำเป็นภาพยนตร์ ก็หยิบเอาไอเดียของของเล่นหรือหุ่นที่กลับมีชีวิตขึ้นมา และมีทหารจิ๋วในบริบทของการผจญภัยหรือความมหัศจรรย์ ทำให้เห็นว่าทหารจิ๋วในสื่อแตกต่างกันไปตามน้ำเสียงของเรื่องว่าจะเน้นความตลก ความหวาดกลัว หรือการสะท้อนเชิงสังคม ความน่าสนใจของทหารจิ๋วสำหรับคนดูหรือผู้อ่านอยู่ตรงที่มันเล่นกับขนาดและอำนาจอย่างสนุก ทั้งการพลิกบทบาทให้สิ่งเล็กมีอิทธิพลหรือการทำให้ของเล่นที่เคยถูกมองว่าไร้ชีวิตกลับมีจิตใจและเป้าหมายต่างจากผู้สร้าง 'Small Soldiers' เลือกใช้โทนเสียดสีและความรุนแรงของเทคโนโลยีในของเล่น ส่วน 'Toy Story' ทำให้ทหารจิ๋วเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มเพื่อนที่มีอารมณ์ขันและอบอุ่น ในแง่ของนิทานคลาสสิกอย่าง 'The Nutcracker' ก็มีทหารของเล่นที่ต่อสู้กับเมาส์คิง แสดงให้เห็นว่าธีมนี้ยืดหยุ่นและถูกนำไปใช้ในหลายบริบท ทั้งเด็กและผู้ใหญ่สามารถเห็นเรื่องราวที่มีความหมายต่างกัน สรุปแล้วทหารจิ๋วไม่ได้มาจากหนังสือหรือภาพยนตร์เรื่องใดเรื่องหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เป็นสัญลักษณ์ที่นักเขียนและผู้สร้างนำไปประยุกต์ใช้ในหลายงาน ถาถามว่าชอบเวอร์ชันไหนมากที่สุด ความชอบส่วนตัวมักจะโน้มไปทางเรื่องที่ทำให้รู้สึกผูกพันกับตัวละครของเล่นมากกว่าเวอร์ชันที่เน้นความรุนแรง เรื่องอย่าง 'Toy Story' ทำให้ระลึกถึงความรู้สึกตอนเด็กที่เล่นกองทหารพลาสติกแล้วให้ชีวิตกับมันได้ ซึ่งเป็นความทรงจำเล็กๆ ที่ยังทำให้ยิ้มได้ทุกครั้ง

ต้นกำเนิดของคำว่า 'ยันเดเระ' ไม่ได้ผูกกับงานชิ้นเดียว แต่เป็นผลจากการรวมกันของคำศัพท์และลักษณะตัวละครที่ปรากฏในนิยาย เกม และอนิเมะของญี่ปุ่นอย่างค่อยเป็นค่อยไป คำว่า 'ยันเดเระ' มาจากการผสมคำระหว่าง ''病んでる'' (yanderu — ป่วยหรือมีอาการทางจิต) กับ ''デレデレ'' (deredere — ใจละลาย รักใคร่) จึงให้ภาพตัวละครที่เริ่มจากความน่ารัก อ่อนหวาน แต่เปลี่ยนเป็นความหมกมุ่นหรือรุนแรงเพราะความรักหรือความหวงแหน ซึ่งรูปแบบนี้มีมาตั้งแต่ก่อนจะมีคำเรียกอย่างเป็นทางการ โดยแฟนๆ ในอินเทอร์เน็ตญี่ปุ่นเป็นคนตั้งใจใช้คำนี้เรียกตัวละครที่มีพฤติกรรมเช่นนั้นและกระจายออกมาในช่วงปลายยุค 1990s ถึงต้นยุค 2000s คำอธิบายเชิงประวัติศาสตร์ทำให้เห็นว่าไม่มีงานเดียวที่ "กำเนิด" คำนี้ ตัวอย่างผลงานที่ช่วยหล่อหลอมแนวคิดและเอกลักษณ์ของยันเดเระมีหลายชิ้น เช่น บทบาทของตัวละครที่เปลี่ยนจากความน่ารักเป็นการคุมขังหรือความรุนแรงในเกมแนววจีโนเวล ทำให้แนวคิดนี้ชัดขึ้นในชุมชนแฟนๆ ก่อนจะมีการตั้งชื่อทางการ ตัวละครจาก 'Higurashi no Naku Koro ni' ที่มีพฤติกรรมสุดโต่งจากความหวาดระแวงและความยึดติดก็ถือเป็นหนึ่งในต้นแบบที่ทำให้ผู้ชมเห็นว่าความรักที่ผิดรูปอาจกลายเป็นความอันตรายได้ ส่วน 'School Days' กับตอนจบที่ช็อกโลกก็เป็นกรณีที่ทำให้คำว่ายันเดเระถูกเชื่อมโยงกับการหักมุมรุนแรงและการกระทำสุดโต่งของตัวละครหญิงที่รักจนเกินเหตุ ความโด่งดังในระดับสากลของยันเดเระมาจากตัวละครที่กลายเป็นสัญลักษณ์หนึ่งของแนวนี้ เช่น 'Mirai Nikki' ที่ตัวละคร 'Yuno Gasai' กลายเป็นภาพจำของยันเดเระในทัศนคติสากล เพราะเธอรวมทั้งความน่ารัก ความอ่อนโยน และการใช้ความรุนแรงอย่างไม่ลังเลเพื่อปกป้องคนที่รัก ทำให้คนทั่วโลกเริ่มเรียกรวมๆ ว่า "ยันเดเระ" เมื่อต้องการอธิบายตัวละครประเภทนี้ อย่างไรก็ดี ควรจำไว้ว่าลักษณะนี้เป็นสเปกตรัม: บางตัวละครอาจแค่หมกมุ่นอย่างไม่เป็นสุข ในขณะที่บางตัวถึงขั้นใช้ความรุนแรงและฆาตกรรม การใช้คำเดียวกันจึงครอบคลุมตั้งแต่น้ำตาและความอ่อนโยนจนถึงความคลั่งและรำคาญ ในมุมมองส่วนตัว ผมชอบที่ศัพท์นี้ทำให้เรามองเห็นความซับซ้อนของตัวละครมากกว่าการติดป้ายว่าเป็นแค่ "ตัวร้าย" หรือ "นางเอก" ยันเดเระสะท้อนความเปราะบางของมนุษย์และการบิดเบือนของความรักเมื่อมันถูกเติมด้วยความกลัว ความไม่มั่นคง หรือความสูญเสีย เทคนิคการเขียนที่ทำให้คนเห็นว่าจริงๆ แล้วเบื้องหลังความโหดร้ายคือความเจ็บปวด ทำให้แนวนี้น่าสนใจและชวนคิดเสมอ