สำนักพิมพ์ใดแปลและจัดพิมพ์สุคนธรสเป็นภาษาอังกฤษ

แปลกใจอยู่เหมือนกันว่าคำตอบส่วนใหญ่จะยกชื่อสำนักพิมพ์เดียวกันขึ้นมาเสมอ — ในมุมของคนอ่านหนังสือวรรณกรรมแปล ผมมักให้ความไว้วางใจสำนักพิมพ์ขนาดกลางที่มีความเชี่ยวชาญเรื่องงานแปลไทยเป็นอังกฤษเป็นอันดับหนึ่ง เพราะเขาเข้าใจทั้งบริบททางวัฒนธรรมและรสนิยมของผู้อ่านภาษาอังกฤษ ผมชอบสำนักพิมพ์ที่ใส่ใจเครดิตของนักแปล มีบรรณาธิการที่เคารพต้นฉบับ และมาพร้อมบทร้อยเรียงคำอธิบายหรือคำนำที่ช่วยเปิดประเด็นให้ผู้อ่านต่างภาษารู้สึกเชื่อมต่อ ไม่ใช่แค่แปลให้ลื่น แต่ต้องรักษาน้ำเสียงของผู้เขียนเอาไว้ด้วย คุณภาพลักษณะนี้พบได้บ่อยกับสำนักพิมพ์ที่เน้นแปลงานวรรณกรรม มากกว่าจะเป็นเครือใหญ่ที่เน้นขายจำนวน ผมมักเลือกสำนักพิมพ์แบบนี้เมื่ออยากอ่านงานแปลจากไทยที่ยังคง ‘กลิ่น’ ของต้นฉบับไว้ได้อย่างละมุน

นี่เป็นหนังสือที่ฉันหยิบอ่านบ่อยจนมุมกระดาษเริ่มเปียกจากการยิ้มอยู่คนเดียวบนรถเมล์ 'สุคนธา' ถูกตีพิมพ์ในรูปแบบต่าง ๆ ตามรอบของความนิยมและการเรียบเรียงใหม่ ๆ ของผู้แต่ง ดังที่ฉันเห็นมา มีฉบับปกอ่อนที่เป็นเวอร์ชันมาตรฐาน ซึ่งมักเป็นฉบับพิมพ์ครั้งแรกหรือพิมพ์ซ้ำเพื่อวางจำหน่ายทั่วไป ฉบับปกแข็งมักจะออกในกรณีพิเศษ — เช่น ฉลองครบรอบหรือรวมงานสำคัญของผู้แต่งไว้ด้วยกัน — ทำให้หน้ากระดาษและการเข้าเล่มเรียบร้อยกว่า เหมาะกับคนที่อยากเก็บรักษาเป็นสมบัติ นอกจากนี้ยังมีฉบับพ็อกเก็ตบุ๊กที่เน้นความประหยัดและการพกพา ที่ฉันเคยเห็นวางขายในงานหนังสือกับร้านหนังสือขนาดเล็ก และยุคหลัง ๆ มักมีทั้งรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์หรือ e-book ที่สะดวกเวลาต้องการอ่านทันที ฉบับเสียงหรือ audiobook ก็เริ่มมีผู้ผลิตขึ้นมาบ้างสำหรับคนที่ชอบฟัง ข้อสังเกตง่าย ๆ คือดูรายละเอียดสำนักพิมพ์บนหน้าปกหรือหน้ารายละเอียดต้นเล่มเพื่อยืนยันว่าฉบับที่อยู่ในมือนั้นเป็นฉบับไหน เพราะแต่ละสำนักพิมพ์อาจมีการเรียบเรียงหรือเพิ่มคำนำไม่เหมือนกัน ส่วนสำนักพิมพ์ที่จัดพิมพ์จริง ๆ มักเป็นทั้งสำนักพิมพ์หลักและสำนักพิมพ์ย่อยที่ขอสิทธิ์ตีพิมพ์ในรอบใหม่ ๆ ถ้ามีความอยากได้ฉบับใดเป็นพิเศษ การตรวจดู ISBN และปีพิมพ์ช่วยให้เข้าใจได้ชัดเจนขึ้น ฉันเองมักเลือกฉบับที่มีบทนำใหม่จากผู้เขียนหรือบทสัมภาษณ์พิเศษ เพราะมันเพิ่มมุมมองและความอบอุ่นให้กับเรื่องราวที่คุ้นเคยได้อย่างไม่น่าเชื่อ

นี่คือคำตอบที่เคยคุยกับเพื่อนกลุ่มนิยายบ่อย ๆ: ไม่มีสำนักพิมพ์ตะวันตกใดที่ออกฉบับภาษาอังกฤษของ 'ฉง จื่อ ลิขิตหวนรัก' อย่างเป็นทางการที่เป็นที่รู้จักในตลาดสากลจนถึงตอนนี้ ในมุมมองที่ค่อนข้างเป็นแฟนรุ่นเก่า ผมชอบเปรียบเทียบกับงานที่โด่งดังอย่าง 'The Three-Body Problem' ซึ่งมีสำนักพิมพ์อย่าง Tor Books รับหน้าที่แปลและจัดจำหน่าย ทำให้เข้าไปสู่หน้าร้าน หนังสือ และสื่อกระแสหลักได้ง่าย ในกรณีของ 'ฉง จื่อ ลิขิตหวนรัก' แม้จะมีแฟนแปลหรือโพสต์ตอนแปลบนบล็อกและฟอรั่มต่าง ๆ แต่ยังไม่ถึงขั้นมีสำนักพิมพ์ใหญ่รับสิทธิ์แปลเชิงพาณิชย์ ฉะนั้นถ้าอยากอ่านเป็นภาษาอังกฤษตอนนี้ต้องพึ่งแปลที่แฟน ๆ ทำกันเอง หรือลองอ่านฉบับไทย/จีนต้นฉบับแทน ความจริงส่วนตัวคือรู้สึกทั้งเสียดายและเข้าใจตลาด หลายงานที่มีเสน่ห์แต่ตลาดเฉพาะทางอาจไม่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ เนื้อเรื่องหรือสไตล์อาจไม่ถูกมองว่าคุ้มค่าทางการลงทุนสำหรับงานแปลเชิงพาณิชย์ แต่ก็ทำให้ชุมชนแฟนคลับมีบทบาทสำคัญในการแพร่กระจายงานผ่านการแปลอิสระ นี่เป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นและท้าทายไปพร้อมกัน

เรื่องนี้ชวนให้คิดถึงชั้นวางหนังสือเก่าในบ้านที่เต็มไปด้วยปกหลากสีและฉบับพิมพ์ซ้ำหลายครั้ง ฉันสังเกตว่าชื่อสำนักพิมพ์ของหนังสืออย่าง 'สุคนธา' มักจะไม่ได้คงที่ข้ามฉบับ เพราะบางครั้งผู้เขียนหรือผู้ครอบครองลิขสิทธิ์อาจเปลี่ยนผู้จัดพิมพ์เมื่อมีการพิมพ์ซ้ำหรือแปลใหม่ เมื่ออยากรู้จริง ๆ ว่าสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์ฉบับที่อยู่ในมือคือใคร ให้พลิกไปที่หน้าสิทธิบัตรหรือตัวเลข ISBN — นั่นแหละเป็นคำตอบที่ชัดเจน จะมีชื่อสำนักพิมพ์ ระบุปีพิมพ์ และเลขพิมพ์ที่ช่วยยืนยันได้ หากเป็นฉบับอิเล็กทรอนิกส์ก็จะมีข้อมูลคล้ายกันในหน้ารายละเอียดไฟล์ ฉันมักจะเก็บบันทึกสั้น ๆ ไว้เวลาพบฉบับหายากหรือฉบับพิมพ์ครั้งแรก เพราะบางเรื่องที่ชอบ เช่นฉบับแปลของ 'The Little Prince' ฉันเห็นถูกตีพิมพ์โดยหลายสำนักพิมพ์ต่างกันไป — เรื่องของ 'สุคนธา' ก็มีโอกาสเป็นแบบเดียวกัน ดังนั้นถ้าต้องการคำตอบเฉพาะ ควรดึงหนังสือออกมาดูหน้าสิทธิบัตร จะได้ข้อมูลแน่นปึ๊กและไม่ต้องคาดเดา

ชื่อผู้เขียนที่ติดอยู่ในใจเมื่อพูดถึง 'สุคนธรส' คือ Patrick Süskind ซึ่งเขียนต้นฉบับภาษาเยอรมันในชื่อ 'Das Parfum' และตีพิมพ์ในปี 1985 ฉันรู้สึกว่าผลงานชิ้นนี้เกิดจากความหลงใหลในโลกของกลิ่นอย่างแท้จริง — ไม่ใช่แค่เรื่องเล่าลี้ลับแต่เป็นการสำรวจประวัติศาสตร์และวิทยาศาสตร์ของกลิ่นในศตวรรษที่ 18 ด้วยน้ำเสียงที่เยือกเย็นและเจ็บปวด เมื่ออ่านครั้งแรก ฉันสะดุดกับวิธีที่ผู้เขียนใช้กลิ่นเป็นตัวละครสำคัญ บทบาทของ Jean-Baptiste Grenouille ถูกเขียนให้เป็นทั้งผู้สังเกตและผู้ขับเคลื่อนเหตุการณ์ ทุกสิ่งที่เขากระทำสะท้อนถึงแนวคิดของผู้เขียนที่ว่า ‘กลิ่น’ สามารถเป็นอำนาจได้ — อำนาจที่มองไม่เห็นแต่มีผลต่อความปรารถนาและการเมืองของคนในสังคม ส่วนแรงบันดาลใจเชิงรูปธรรมมาจากภาพแวดล้อมของฝรั่งเศสยุคก่อนปฏิวัติและประวัติศาสตร์การทำเครื่องหอมในเมืองอย่าง Grasse ซึ่ง Süskind นำมาผสมกับจินตนาการมืด ๆ ฉันมักจะคิดถึงฉากตลาดหรือแล็บปรุงน้ำหอมในหนังสือและเห็นถึงการวิจัยรายละเอียดของผู้เขียน ทั้งความรู้เรื่องวัตถุดิบ เทคนิคการกลั่น และความงดงามที่มาคู่กับความโหดร้าย ผลลัพธ์คือเรื่องราวที่ทั้งชวนขนลุกและชวนให้หลงใหลในพลังของความทรงจำแบบกลิ่น ๆ แบบนี้ยังคงติดตาฉันไปอีกนาน

ลองมองดูรายชื่อหนังสือแปลเกาหลีแนวแฟนตาซีที่ฉันเองตามเก็บมาแล้วกัน มีบางเรื่องที่กลายเป็นกระแสและมีฉบับแปลไทยให้จับจองได้ไม่ยาก 'Solo Leveling' เป็นชื่อที่คงไม่ต้องอธิบายมากนัก—ฉบับนิยายและฉบับการ์ตูนต่างก็ถูกพูดถึงกันมากในไทย ฉันชอบการเดินเรื่องที่ผสมระหว่างเกมกับความเป็นจริง ทำให้รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งเมื่อพระเอกพัฒนาขีดความสามารถขึ้นเรื่อย ๆ 'Omniscient Reader's Viewpoint' ให้มุมมองเมตาแบบเฉียบคม เหตุผลที่ฉันแนะนำคือความซับซ้อนของโครงเรื่องและการเล่นกับเรื่องเล่า ทำให้คนอ่านต้องคิดตาม ส่วน 'The Legendary Moonlight Sculptor' นำเสนอโลกแฟนตาซีผสมเกมที่อบอุ่นและมีเสน่ห์ในรายละเอียด ทำให้ฉันยิ้มได้กับฉากเรียบง่ายบางฉาก ถ้าจะหาเล่มจริงในไทย แนะนำเช็คตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ และร้านหนังสือออนไลน์ เพราะบางเรื่องมีทั้งรูปเล่มกับอีบุ๊ก และหลายสำนักพิมพ์ก็ทยอยนำเข้ามาเป็นชุด ๆ รสนิยมของผู้อ่านจะเป็นตัวชี้ทางว่าควรเริ่มจากเล่มไหน—อยากได้แอ็กชันเต็ม ๆ เลือก 'Solo Leveling' อยากได้พล็อตซับซ้อนลอง 'Omniscient Reader' สลับกันอ่านแล้วจะได้มุมมองแฟนตาซีที่หลากหลาย

นี่เป็นเรื่องที่ฉันสนใจมานานเพราะชื่อหนังสือแบบนี้มักมีประวัติการพิมพ์ซับซ้อนและมักถูกพูดถึงในวงเล็ก ๆ ของนักอ่านแปล งานแปลที่ระบุชื่อผู้แปลว่า 'สยามินทร์' กับชื่อนิยาย 'เบื้องนั้นนฤนาถผู้' ดูจะไม่ค่อยเป็นที่แพร่หลายเท่าไหร่นักในตลาดหนังสือไทยสมัยใหม่ ซึ่งทำให้การยืนยันสำนักพิมพ์ที่จัดพิมพ์อย่างเป็นทางการต้องระมัดระวังและต้องอาศัยการตรวจสอบจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ ก่อนจะสรุปใด ๆ ฉันจึงชอบรวบรวมบริบทเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ช่วยให้คำตอบมีน้ำหนัก เช่น ปีที่ออก, ISBN, หรือว่าชื่อผู้แปลถูกใช้เป็นนามปากกาหรือไม่ เพราะข้อมูลเหล่านี้มักเป็นกุญแจสำคัญในการตามหาต้นฉบับและข้อมูลการจัดพิมพ์ ประเด็นที่ฉันได้สังเกตคือ ไม่มีบันทึกการจัดพิมพ์ของ 'เบื้องนั้นนฤนาถผู้' ที่ผูกชัดกับสำนักพิมพ์ใหญ่แบบเป็นที่รู้จักในวงกว้าง เช่น สำนักพิมพ์มติชน สำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ หรือนายอินทร์ หนังสือประเภทนี้มีความเป็นไปได้ว่าจะเป็นงานแปลที่พิมพ์โดยสำนักพิมพ์อิสระ ขายเฉพาะในวงจำกัด หรืออาจเป็นงานแปลที่เผยแพร่ในรูปแบบดิจิทัลก่อนจะมีการพิมพ์เล่มจริง อีกความเป็นไปได้หนึ่งคือชื่อหนังสือหรือการเว้นวรรคในคำอาจแตกต่างจากที่ปรากฏในบันทึก ทำให้การค้นหาด้วยคำที่ไม่ตรงตามบันทึกทางการยากขึ้น การยืนยันสำนักพิมพ์อย่างเป็นทางการสำหรับงานแปลใด ๆ ควรอ้างอิงจากองค์ประกอบที่เป็นมาตรฐาน เช่น เลข ISBN หรือข้อมูลในรายการห้องสมุดแห่งชาติและฐานข้อมูลบรรณานุกรมของห้องสมุดมหาวิทยาลัย หากพบว่าชื่อผู้แปลเป็นที่รู้จักและมีผลงานอื่น ๆ ก็ช่วยให้ตามรอยได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้การดูปกเล่ม (ถ้ามี) หรือหน้าท้ายเล่มซึ่งมักระบุสิทธิ์ในการพิมพ์และผู้จัดพิมพ์ก็เป็นหลักฐานชั้นดี ในกรณีที่ข้อมูลไม่ชัดเจนเลย การติดต่อผู้ที่ลงชื่อเป็นผู้แปลหรือกลุ่มนักอ่านที่เคยพูดถึงเล่มนี้ก็เป็นทางเลือกที่มีประโยชน์ แม้จะไม่สามารถยืนยันแทนกันได้ทันที แต่ช่วยชี้ทิศทางได้มาก โดยสรุป ฉันยังไม่สามารถบอกชื่อสำนักพิมพ์ที่จัดพิมพ์ 'เบื้องนั้นนฤนาถผู้' แปลโดยสยามินทร์ ได้อย่างเด็ดขาดจากความทรงจำและแหล่งข้อมูลที่คุ้นเคย แต่ความเป็นไปได้สูงคือเป็นงานจากสำนักพิมพ์อิสระหรือพิมพ์ในวงจำกัดมากกว่าจะเป็นการจัดพิมพ์ของค่ายใหญ่ ถ้าคุณรู้ปีพิมพ์หรือมีภาพปกเล่มอยู่ในมือ ข้อมูลเล็ก ๆ เหล่านั้นมักจะช่วยให้คำตอบชัดขึ้นมาก แต่แค่มองจากชื่อและผู้แปลเพียงอย่างเดียวก็ทำให้ฉันอยากตามหาต่อจนเจอหลักฐานชัด ๆ — รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งเวลาได้ไขปริศนาการพิมพ์แบบนี้

ชื่อ 'สุคนธา' ทำให้ผมคิดถึงงานวรรณกรรมที่มีกลิ่นอายโรแมนติกปนความลึกลับ แต่เมื่อลองเรียบเรียงความทรงจำจริงๆ ก็ต้องยอมรับว่าไม่สามารถยืนยันชื่อผู้เขียนและปีพิมพ์ได้ด้วยความแน่นอนจากความจำเพียงอย่างเดียว ผมเองเคยเห็นชื่อเรื่องนี้ผ่านตามาบ้างในชั้นหนังสือมือสองและรายการหนังสือเก่าของบรรดาร้านหนังสือโบราณ แต่รายละเอียดบนปกและหน้าข้อมูลของหนังสือนั้นมักเป็นตัวให้คำตอบที่ชัดเจนที่สุด — ชื่อผู้เขียนและปีพิมพ์มักถูกพิมพ์ไว้ที่หน้าปกหรือหน้าเครดิตของหนังสือ คุณจะได้ข้อมูลตรงกว่าไปเดาจากความทรงจำเพียงอย่างเดียว ในมุมมองของคนรักหนังสือ ผมจึงมองว่าเรื่องนี้น่าสนใจเพราะชื่อชวนให้หลงใหล หากอยากเก็บข้อมูลไว้เป็นความรู้ส่วนตัว แนะนำให้จดบันทึกหรือถ่ายภาพหน้าปกและหน้ารายละเอียดเมื่อเจอฉบับจริงไว้เป็นหลักฐาน เพราะอย่างน้อยจะช่วยให้เราไม่สับสนกับชื่องานอื่นที่คล้ายกัน และเป็นการรักษาประวัติข้อมูลของงานเขียนเล่มนั้นให้คงอยู่ในความทรงจำของเราได้อย่างแม่นยำ

พูดตรงๆ ว่าเรื่อง 'สกุณา' เป็นหัวข้อที่ทำให้ผมอยากลงลึกถึงรายละเอียดของฉบับแปลและสำนักพิมพ์ต่างประเทศเสมอ ผมชอบเก็บของสะสมและติดตามการแปลอยู่บ่อย ๆ ดังนั้นมุมมองนี้จะรวมทั้งภาพรวมเชิงระบบและตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมเพื่อให้คุณเห็นภาพ: โดยทั่วไปงานที่ได้รับความนิยมจะมีฉบับแปลในหลายภาษา แต่ไม่ใช่ทุกเรื่องจะไปถึงทุกตลาด การแปลภาษาอังกฤษเป็นจุดเริ่มต้นที่พบบ่อยที่สุด เพราะตลาดใหญ่มาก สำนักพิมพ์ที่มักรับลิขสิทธิ์งานจากต่างประเทศมาพิมพ์มีทั้งรายใหญ่ที่เน้นมังงะและไลท์โนเวล ซึ่งทำให้ผลงานกระจายออกไปได้กว้างขึ้น ข้อนึงที่ผมสังเกตคือบางเรื่องจะมีฉบับแปลแบบพ็อกเก็ตบุ๊กกับฉบับแบบกล่องสะสมออกมาพร้อมกัน ขึ้นกับความนิยมและการตลาดของสำนักพิมพ์ เมื่อพูดถึงภาษาต่างๆ ที่มักมีฉบับแปล ได้แก่ อังกฤษ จีน (ทั้งไต้หวันและจีนแผ่นดินใหญ่) เกาหลี และไทยเอง ส่วนสำนักพิมพ์ที่มักเห็นชื่อบนปกของฉบับแปลมีตั้งแต่รายใหญ่ของฝั่งตะวันตกไปจนถึงบูธและเครือสำนักพิมพ์ในเอเชีย ยกตัวอย่างรูปแบบการจัดพิมพ์: สำนักพิมพ์ข้ามชาติจะออกฉบับกระดาษและดิจิทัลในหลายประเทศพร้อมกัน ขณะที่สำนักพิมพ์ท้องถิ่นมักปรับหน้าปกและคำนำเพื่อให้เข้ากับรสนิยมผู้ชมในประเทศนั้นๆ ผมเองมักเปิดดูเลข ISBN, ข้อมูลลิขสิทธิ์ และโลโก้สำนักพิมพ์บนหน้าสุดท้ายของหนังสือเป็นอันดับแรกเมื่ออยากยืนยันว่าใครเป็นผู้จัดพิมพ์ ถ้าคุณอยากรู้รายละเอียดจริงจังสำหรับ 'สกุณา' โดยเฉพาะ ผมแนะนำให้นำชื่อเรื่องไปเทียบกับหน้าข้อมูล ISBN/LC ของฉบับที่คุณมีหรือจะซื้อ เพราะตรงนั้นจะระบุสำนักพิมพ์และปีพิมพ์ชัดเจน ในมุมคนสะสม สิ่งที่ทำให้ตื่นเต้นคือการเปรียบเทียบหน้าปกของฉบับแปลแต่ละประเทศ—บางเวอร์ชันมีภาพปกสวยจนต้องหาเก็บไว้สองฉบับ ซึ่งเป็นความสุขส่วนตัวที่ผมไม่เคยเบื่อเลย

ยอมรับเลยว่าชื่อนี้ไม่ค่อยได้ยินในชั้นวางหนังสือไทยเท่าไหร่ ฉันค่อนข้างแน่ใจว่า ณ ตอนนี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยที่ได้รับลิขสิทธิ์สำหรับ 'โอตาคุน่องเหล็ก' การที่ชื่อนี้ไม่ปรากฏในคอนเทนต์โปรโมทของสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ ทำให้ผมคิดว่ามันยังไม่ได้ถูกซื้อสิทธิ์อย่างเป็นทางการในบ้านเรา สำนักพิมพ์ที่มักได้ลิขสิทธิ์มังงะและนิยายแปลในไทย ได้แก่สำนักพิมพ์หลัก ๆ หลายเจ้าซึ่งมีแนวทางการเลือกเรื่องแตกต่างกันไป แต่จากที่ติดตามมา เรื่องที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จักในตลาดมักต้องใช้เวลาและแฟนคลับคัดสรรถึงจะมีโอกาสได้แปลไทย ดังนั้นถ้าอยากให้มีฉบับลิขสิทธิ์ ผมว่าการแสดงความสนับสนุนผ่านชุมชนและเรียกร้องแบบมีเหตุผลก็ช่วยได้เหมือนกัน