ใครเป็นผู้เขียนสุคนธรสและแรงบันดาลใจมาจากอะไร

คนที่ผมมักจะยกเป็นตัวอย่างเมื่อพูดถึงงานเขียนที่ปราณีตคือ J.R.R. Tolkien — งานของเขามีความประณีตทั้งในภาษา รายละเอียดโลก และการสอดแทรกตำนานโบราณที่หนักแน่น ผมมองว่าแรงบันดาลใจของเขามาจากความหลงใหลในภาษาศาสตร์และตำนานยุโรปเหนือ เขาไม่ได้แค่เขียนเรื่องราว แต่สร้างภาษา สร้างตำนาน และเก็บทุกรายละเอียดของภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ของโลกขึ้นมาจากศูนย์ ความเอาจริงเอาจังในการเรียบเรียงแผนที่ ชื่อต่าง ๆ และสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมแสดงให้เห็นว่าเขาเห็นวรรณกรรมเป็นสิ่งเดียวกับการฟื้นฟูอดีตทางวัฒนธรรม เวลาอ่าน 'The Lord of the Rings' หรือจดจ่อกับรากศัพท์ใน 'The Silmarillion' ผมรู้สึกได้ถึงการผสมผสานระหว่างการศึกษาเชิงวิชาการกับจินตนาการเด็ก ๆ ของผู้เขียน การอ้างอิงตำนานนอร์ส โศกนาฏกรรมแบบยุโรปกลาง และความเชื่อแบบคริสเตียนบางแง่มุม ถูกนำมาจัดวางอย่างประณีตจนทำให้โลกในเรื่องมีความน่าเชื่อถือและมีน้ำหนัก การอ่านงานของเขาเหมือนเดินดูพิพิธภัณฑ์ที่เต็มไปด้วยชิ้นงานละเอียดอ่อน — แต่ทุกชิ้นงานนั้นก็มีเรื่องเล่าเป็นของตัวเอง นั่นแหละคือน้ำหนักที่ทำให้ผมหลงใหลและอยากกลับไปอ่านซ้ำเสมอ

ยามอ่านงานของสุคนธา ฉันมักรู้สึกเหมือนกำลังนั่งฟังยายเล่าเรื่องใต้ต้นไม้ใหญ่ ความงามที่เห็นชัดที่สุดคือรากนิทานพื้นบ้านที่ฝังอยู่ในทุกฉากทุกบทพูด ไม่ว่าจะเป็นภาพทุ่งนาที่ล่องลอยด้วยหมอก กลิ่นดินหลังฝน หรือเสียงดนตรีพื้นบ้านที่ก้องอยู่ระหว่างบท การหยิบเอาตำนานอย่าง 'พระอภัยมณี' เข้ามาผสานกับเทคนิคการเล่าเรื่องร่วมสมัยทำให้ฉากเวทมนตร์ไม่เคยทิ้งความเป็นมนุษย์ไว้ข้างหลัง ในฐานะคนที่โตมากับเรื่องเล่าปากต่อปาก ฉันเห็นวิธีการใช้ภาษาของเธอเป็นเหมือนสายลมที่พัดให้ความทรงจำเก่าๆ มาปรากฏใหม่ ไม่ใช่แค่การยกเอารายละเอียดโบราณมาเล่า แต่เป็นการตีความใหม่ เช่น การใช้ทะเลเป็นสัญลักษณ์ของการหลุดพ้น หรือการให้เสียงขลุ่ยเป็นตัวแทนของความทรงจำส่วนบุคคล ฉันรู้สึกว่าแรงบันดาลใจของเธอไม่ใช่เพียงแค่ต้นฉบับเดียว แต่มาจากการผสมระหว่างนิทานท้องถิ่น ประสบการณ์ครอบครัว และบทเพลงพื้นบ้าน ตอนจบที่มักไม่ชัดเจนเหมือนนิทานคลาสสิกกลับทำให้ฉันค้างคาและกลับมาอ่านซ้ำอีกครั้ง นั่นคือเครื่องหมายของงานที่ถูกสร้างจากแรงบันดาลใจหลากมิติ—ทั้งตำนานเก่า คำบอกเล่าของคนบ้านเดียวกัน และการมองโลกผ่านเลนส์ร่วมสมัย ซึ่งฉันคิดว่ายังให้พื้นที่มากมายสำหรับการตีความและการจดจำในแบบของแต่ละคน

นี่เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ผมชอบคุยเมื่อใครสักคนหยิบหนังสือที่เน้นประสาทรับรู้มาแนะนำ 'สุคนธรส' ในบริบทสากลคือชื่อไทยของนวนิยายเยอรมัน 'Perfume' เขียนโดย Patrick Süskind ซึ่งฉบับแปลภาษาอังกฤษมีผู้แปลหลักคือ John E. Woods การตีพิมพ์ฉบับภาษาอังกฤษไม่ได้อยู่กับสำนักพิมพ์เดียวตลอดไป — มีการออกฉบับจากสำนักพิมพ์ในสหราชอาณาจักรและสหรัฐฯ หลายราย ทำให้คนอ่านพบปกและเลย์เอาต์ต่างกันตามแต่ฉบับที่ซื้อ ผมเองเคยถือฉบับภาษาอังกฤษฉบับคลาสสิกที่พิมพ์ซ้ำหลายครั้งและพบชื่อสำนักพิมพ์อย่าง 'Penguin' ปรากฏในรุ่นที่เป็นสากล ขณะที่ฉบับที่จำหน่ายในสหรัฐฯ มักใส่ชื่อสำนักพิมพ์ใหญ่เช่น 'Harcourt' หรือสำนักพิมพ์อื่น ๆ ในหน้าปกเวอร์ชันแรก ๆ ความจริงที่น่าสนุกคือความต่างของปกและบทนำในฉบับต่างประเทศช่วยให้มุมมองต่อเรื่องราวกลิ่นที่ลึกล้ำเปลี่ยนไปบ้าง ถ้าต้องสรุปแบบจับใจผมว่า: ฉบับภาษาอังกฤษของ 'สุคนธรส' แปลโดย John E. Woods และตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ภาษาอังกฤษหลายแห่ง โดยเฉพาะฉบับที่มักพบในร้านหนังสือสากลคือที่มีแบรนด์อย่าง 'Penguin' หรือสำนักพิมพ์ใหญ่ในสหรัฐฯ ที่ทำฉบับตลาดกว้าง ๆ — ซึ่งเป็นข้อดีของหนังสือที่มีชื่อเสียงระดับโลกเพราะผู้สั่งพิมพ์จะทำให้หนังสือเข้าถึงผู้อ่านต่างภูมิภาคมากขึ้น

บางฉบับภาษาไทยเรียก 'House of Leaves' ว่า 'บ้านดับจิต' ซึ่งถ้าหมายถึงเล่มนั้น ผู้เขียนคือ Mark Z. Danielewski — ชื่อที่สะดุดหูและงานที่ไม่เหมือนใครมากกว่าสิ่งที่ส่วนใหญ่คาดหวังจากนิยายสยองขวัญทั่วไป ในฐานะคนที่ชอบงานทดลองเชิงวรรณกรรม ผมประทับใจกับวิธีที่แดนิเลวสกีดึงเอาองค์ประกอบจากภาพยนตร์ เอกสารวิชาการ และนิทานเมืองมาผสมกันจนเป็นงานที่รู้สึกทั้งเป็นบทวิจารณ์และเป็นเรื่องเล่าในเวลาเดียวกัน เรื่องราวของบ้านที่มีขนาดไม่สอดคล้องกับโลกภายนอก ความรู้สึกหลงเขาวงกต และการใช้โน้ตประกอบข้อความทำให้ผมรู้สึกเหมือนกำลังอ่านบันทึกที่ค้นพบจากนักสำรวจหรือจากภาพตัดต่อสารคดี นั่นเป็นภาพสะท้อนของแรงบันดาลใจหลัก: ความหลงใหลในรูปแบบการเล่าเรื่องแบบ 'found footage' และความเป็นไปได้ของพื้นที่สถาปัตยกรรมที่สามารถเปลี่ยนแปลงจิตใจคนได้ แรงบันดาลใจของแดนิเลวสกีไม่ได้มาจากแหล่งเดียว เขาได้รับอิทธิพลจากประเพณีวรรณกรรมสยองขวัญแบบคลาสสิก เช่น เรื่องเล่าสยองโดยคนรุ่นก่อน ไปจนถึงงานทดลองภาษาของยุคหลังสมัยใหม่ นอกจากนี้ยังมีร่องรอยของความสนใจในภาพยนตร์สยองขวัญเชิงจิตวิทยาและความเป็นสารคดี ซึ่งสะท้อนในรูปแบบการเล่าและการจัดวางหน้ากระดาษอย่างเห็นได้ชัด ผมรู้สึกว่าเมื่ออ่านงานนี้ จังหวะการวางคำและช่องว่างระหว่างย่อหน้าเองก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของการก่อสร้างบรรยากาศ โครงสร้างแปลกตานั้นทำให้ผมอึดอัดและอยากสำรวจต่อไปพร้อมกัน — นั่นคงเป็นจุดที่แรงบันดาลใจทางศิลป์และความหวาดกลัวบรรจบกันได้อย่างลงตัว

มีฉากหลังและบรรยากาศที่ชัดเจนจนทำให้ชื่อผู้เขียนกลายเป็นเรื่องพูดถึงในวงอ่านนิยายชนบท: ผู้เขียนของ 'ใต้ร่มกาสาวพัสตร์' คือ ประภัสสร เสรีรักษ์ ซึ่งใช้สำนวนเรียบง่ายแต่ลึกซึ้ง จังหวะการเล่าเรื่องของเธอผสมกลิ่นอายวรรณกรรมพื้นบ้านกับความละเอียดอ่อนทางอารมณ์ ดิฉันมองว่าแรงบันดาลใจหลักของประภัสสรมาจากการเติบโตท่ามกลางชนบทและครอบครัวที่ให้ความสำคัญกับประเพณีท้องถิ่น เรื่องเล่าพื้นบ้าน การเทศน์ทางพุทธศาสนา และวิถีชีวิตคนทำนาเข้ามาซึมลึกจนกลายเป็นโครงสร้างของนิยาย เธอไม่เพียงแต่นำภาพชนบทมาวาด แต่ยังตั้งคำถามเชิงปรัชญาเกี่ยวกับชะตากรรม ความรัก และหน้าที่ของผู้หญิงในสังคม นอกจากบริบทชีวิตจริงแล้ว เส้นทางการอ่านของเธอก็สำคัญ: งานวรรณกรรมตะวันตกที่เน้นการสำรวจจิตใจตัวละครแบบละเอียด และบทกวีไทยเก่าแก่หลายชิ้นได้หล่อหลอมให้ภาษาของเธอมีทั้งสัมผัสและจังหวะที่ลงตัว ผลลัพธ์คือเรื่องราวที่ทั้งอบอุ่นและแฝงความเปราะบาง อ่านแล้วได้กลิ่นไม้ กลิ่นดิน และเสียงระฆังวัดอย่างไม่รู้ตัว

อ่าน 'สุคนธรส' ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนกำลังได้เจอแก๊งเพื่อนเก่าอีกครั้ง—คนที่อยู่ในใจตั้งแต่หน้าปกจนถึงหน้าสุดท้าย ตัวละครหลักที่เด่นชัดที่สุดสำหรับฉันคือ 'สุคนธรส' เอง: บุคลิกเข้มแข็งแต่บอบบางในที เป็นศูนย์กลางของเรื่องราวทั้งทางอารมณ์และการตัดสินใจ เธอเป็นคนที่ถูกจับวางไว้ระหว่างความคาดหวังของครอบครัวกับความปรารถนาส่วนตัว ทำให้บทบาทของเธอเป็นจุดตั้งต้นที่ทุกคนรอบข้างสะท้อนกลับมา คนที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเธอมากคือ 'ธวัช' เพื่อนสมัยเด็กที่กลายมาเป็นคนรักในเชิงเป็นมากกว่าเพื่อน ทั้งความผูกพันทางอดีตและการสนับสนุนในปัจจุบันทำให้คู่นี้ยืดหยุ่นทั้งความรักและความขัดแย้ง อีกคนที่เป็นเสมือนเสาหลักคือ 'นวล' พี่สาว/เพื่อนสนิทที่เป็นทั้งผู้ให้คำเตือนและแรงผลักดันทางศีลธรรม ความซับซ้อนระหว่างตัวละครเหล่านี้—รักแบบไม่เรียบง่าย ความเคียดแค้นที่ฝังราก และความอภัย—คือหัวใจที่ดึงฉันกลับมาอ่านซ้ำแล้วซ้ำอีก

มีงานเล่มหนึ่งที่เปลี่ยนทัศนคติการอ่านของฉันไปเลย: 'Pluto' นั่นแหละ โดยผลงานชิ้นนี้วาดและเขียนโดย Naoki Urasawa (浦沢直樹) ซึ่งหยิบเอาเรื่องราวจากส่วนหนึ่งของ 'Tetsuwan Atom' หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ 'Astro Boy' ของ Osamu Tezuka มาเขย่าใหม่จนกลายเป็นนิยายภาพแนวสืบสวนจิตวิทยา Urasawa แปลงโครงเรื่องจากตอน 'The Greatest Robot on Earth' ให้เข้มข้นขึ้นด้วยโทนดาร์กและการตั้งคำถามเรื่องมนุษยธรรม ความยุติธรรม และผลกระทบของสงครามต่อจิตใจตัวละคร ผสมผสานอิทธิพลจากนิยายสืบสวนตะวันตกและภาพยนตร์นัวร์ ทำให้ตัวละครเช่น Gesicht, Atom และ Pluto ถูกขีดเส้นเรื่องอย่างซับซ้อนและมีน้ำหนักทางอารมณ์ งานชิ้นนี้ไม่ใช่แค่รีเมค แต่เป็นการสื่อสารระหว่างสองยุคสมัยของมังงะ: เทพบุตรของ Tezuka กับวิสัยทัศน์สมัยใหม่ของ Urasawa ส่วนเรื่อง 'นิทานดวงดาวความรัก' หากหมายถึงงานที่สื่อสารเรื่องดาวและความรักในเชิงปรัชญา งานคลาสสิกที่เข้ากับคำอธิบายคือ 'The Little Prince' หรือ 'เจ้าชายน้อย' แต่งโดย Antoine de Saint-Exupéry ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากประสบการณ์การเป็นนักบินและช่วงเวลาที่ห่างไกลจากสังคม เหตุการณ์เหล่านั้นถูกถ่ายทอดเป็นเรื่องสั้นที่ซ่อนปรัชญาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ ความเหงา และการมองโลกแบบเด็ก งานสองชิ้นนี้ต่างกันที่โทนแต่เหมือนกันตรงการตั้งคำถามว่าความเป็นมนุษย์และความรักถูกนิยามอย่างไร

ชื่อ 'สุคนธา' ทำให้ผมคิดถึงงานวรรณกรรมที่มีกลิ่นอายโรแมนติกปนความลึกลับ แต่เมื่อลองเรียบเรียงความทรงจำจริงๆ ก็ต้องยอมรับว่าไม่สามารถยืนยันชื่อผู้เขียนและปีพิมพ์ได้ด้วยความแน่นอนจากความจำเพียงอย่างเดียว ผมเองเคยเห็นชื่อเรื่องนี้ผ่านตามาบ้างในชั้นหนังสือมือสองและรายการหนังสือเก่าของบรรดาร้านหนังสือโบราณ แต่รายละเอียดบนปกและหน้าข้อมูลของหนังสือนั้นมักเป็นตัวให้คำตอบที่ชัดเจนที่สุด — ชื่อผู้เขียนและปีพิมพ์มักถูกพิมพ์ไว้ที่หน้าปกหรือหน้าเครดิตของหนังสือ คุณจะได้ข้อมูลตรงกว่าไปเดาจากความทรงจำเพียงอย่างเดียว ในมุมมองของคนรักหนังสือ ผมจึงมองว่าเรื่องนี้น่าสนใจเพราะชื่อชวนให้หลงใหล หากอยากเก็บข้อมูลไว้เป็นความรู้ส่วนตัว แนะนำให้จดบันทึกหรือถ่ายภาพหน้าปกและหน้ารายละเอียดเมื่อเจอฉบับจริงไว้เป็นหลักฐาน เพราะอย่างน้อยจะช่วยให้เราไม่สับสนกับชื่องานอื่นที่คล้ายกัน และเป็นการรักษาประวัติข้อมูลของงานเขียนเล่มนั้นให้คงอยู่ในความทรงจำของเราได้อย่างแม่นยำ

เคยสงสัยไหมว่าใครเป็นคนเขียน 'ตำราไม่มีสอน' แล้วทำไมมันถึงโดนใจคนอ่านได้ขนาดนี้? ฉันมองผู้เขียนเป็นคนที่เคยยืนหน้าชั้นเรียนมาก่อน แล้วหยิบเอาชั่วโมงเรียนที่ล้มเหลวหรือหัวข้อที่ครูไม่กล้าพูดมาเล่าเป็นเรื่องราว เป้าหมายไม่ใช่การสอนแบบเป็นสูตร แต่เป็นการเปิดทางให้คนอ่านเห็นความไม่แน่นอนของการเรียนรู้จริง ๆ แรงบันดาลใจสำคัญมาจากเหตุการณ์ประจำวัน—เรื่องเล็กในชั้นเรียน การเผชิญหน้ากับเด็กที่ไม่ยอมจำ และบทสนทนากับเพื่อนร่วมงานที่เปลี่ยนมุมมองฉันชอบคิดว่าโทนของงานนี้ได้รับแรงกระตุ้นจากการเดินทางและความผูกพันแบบกลุ่มคล้าย ๆ กับสิ่งที่เห็นใน 'One Piece' —ไม่ใช่ลอกแบบ แต่เอาความอบอุ่นของมิตรภาพและการออกตามหาความหมายมาใส่ไว้ในบริบทของการศึกษา ฉันเองรู้สึกว่าเมื่ออ่านแล้วเหมือนได้คุยกับคนที่เคยนั่งอยู่หน้าห้องเดียวกับเรา — มีทั้งขำ กลุ้มใจ และวางแผนต่อไปแบบไม่หวือหวา

เสียงของชื่อ 'สุคนธ์' ดังก้องแบบโบราณแต่ก็อบอุ่นในใจฉันเสมอ ฉันมองชื่อแบบแฟนวรรณกรรมที่ชอบแยกรากศัพท์ออกมาดมเล่น เพราะถ้าแยกส่วนตามรากคำแล้วมันมีความหมายชัดเจนมาก: มาจากภาษาสันสกฤต/บาลี 'sugandha' ซึ่งประกอบด้วย 'su' แปลว่า ดี กับ 'gandha' แปลว่า กลิ่นหรือหอม รวมกันหมายถึง 'กลิ่นหอม' หรือ 'ความหอมงาม' การย้ายรูปเสียงจาก 'g' ในสันสกฤตเป็น 'ค' ในภาษาไทยทำให้เราเห็นรูปแบบชื่อเป็น 'สุคนธ์' หรือมีรูปแปรผันเป็น 'สุคนธา' ได้ เมื่อคิดถึงการใช้ชื่อในวรรณคดีไทย เกิดภาพของดอกไม้และฉากที่ผู้เล่าเปรียบคนรักกับกลิ่นหอม ฉันเคยเจอบทกวีโบราณที่ใช้คำว่า 'สุคนธ์' เพื่อยกย่องความงามหรือกลิ่นหอมของเครื่องหอมหรือบุคคล จึงไม่แปลกที่ชื่อนี้มักให้ความรู้สึกสง่างามแบบไทย-อินเดียผสมกัน ท้ายสุด ความหมายเรียบง่ายว่า 'หอม' ทำให้ฉันชอบชื่อนี้เพราะมันสื่อถึงอารมณ์ละเอียดอ่อนและภาพลักษณ์ที่ไม่หวือหวา เหมาะกับตัวละครหญิงที่มีมารยาทอ่อนช้อยหรือคนที่มีความงามแบบเรียบง่ายและน่าจดจำ