สเตป69 มีต้นกำเนิดจากเพลงหรือวิดีโอไหน?

เมื่อพูดถึงปีศาจหน้าหนาวที่มาพร้อมกับเทศกาลคริสมาสต์ ชื่อ 'แครมปัส' มักจะถูกนึกถึงก่อนเสมอ เพราะภาพของสิ่งมีเขา สวมขนสัตว์ และถือแส้มีเสน่ห์แบบน่ากลัวที่ดึงสายตา ฉันมองว่าแครมปัสมีต้นกำเนิดจากเทือกเขาแอลป์ในพื้นที่ที่วันนี้คือออสเตรียกับบาวาเรีย แนวคิดพื้นเมืองเดิมมีความเชื่อเรื่องวิญญาณหน้าหนาวและพิธีไล่ผีของชาวชนบท ซึ่งรวมเข้ากับภาพลักษณ์ของนักบุญคริสเตียนในยุคกลาง ทำให้เกิดการจับคู่ระหว่าง 'Saint Nicholas' ที่ให้รางวัลเด็กดี กับแครมปัสที่ลงโทษเด็กซน รายละเอียดในตำนานบอกว่าในคืนก่อนวันแห่งนักบุญนิโคลัส หรือที่เรียกว่า 'Krampusnacht' ซึ่งตรงกับวันที่ 5 ธันวาคม แครมปัสจะออกมาเดินทางตามหมู่บ้าน บางตำนานเล่าว่าเขาคล้องโซ่หรือกระดิ่งเพื่อไล่ผี และใช้กิ่งไม้ตีเพื่อเตือนเด็กไม่ให้ดื้อ ภาพที่หยาบและกิริยารุนแรงของมันสะท้อนการผสมผสานระหว่างความเชื่อก่อนคริสต์และการตีความทางศาสนาในภายหลัง ซึ่งทำให้เรื่องนี้ทั้งน่ากลัวและน่าหลงใหลไปพร้อมกัน

เคยสังเกตไหมว่าเทรนด์เต้นสั้น ๆ อย่าง 'สเตป69' กลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่กระโดดเข้าไปอยู่ในคลิปหลากหลายรูปแบบบนโซเชียลมีเดียแล้ว ตอนที่เริ่มเห็นมันบ่อย ๆ ผมเริ่มจำแนกได้ว่าศิลปินแต่ละกลุ่มใช้สเตปนี้เพราะเหตุผลต่างกัน บางคนเอาไปใส่เป็นชาเลนจ์เพื่อเรียกการมีส่วนร่วม บางคนดัดแปลงให้เข้ากับคอนเซ็ปต์เพลง และบางวงใช้เป็นมุมเต้นสั้น ๆ ในมิวสิกวิดีโอเพื่อเพิ่มพลังให้กับพาร์ทคอรัส หลายคลิปที่ผมติดตามเป็นคลิปเต้นคัฟเวอร์จากกลุ่มแดนซ์คอมมูนิตี้หรือคาแรคเตอร์ครีเอเตอร์บน TikTok และ YouTube Shorts — พวกนี้มักตัดท่อนสั้น ๆ ของสเตปมาใส่กับเพลงจังหวะเร็ว เช่น รีมิกซ์ EDM หรือแทร็กป็อปที่ต้องการจุดเด่น ทำให้สเตป69 ปรากฏในคลิปของศิลปินอินดี้ที่ชอบทดลองฟอร์แมตสั้น ๆ เพื่อเข้าถึงคนดูรุ่นใหม่ นอกจากนั้นยังมีดีเจ/โปรดิวเซอร์อิสระที่เอาเสียงสเตปนี้ไปมิกซ์เป็นเบรกในเซ็ตการแสดงสด ทำให้มันเด้งขึ้นในคลับและงานอีเวนต์เล็ก ๆ ส่วนนักร้องหรือวงป็อปเชิงพาณิชย์ ผมจำได้ว่ามีบางมิวสิกวิดีโอที่ใช้สเตป69 แค่เป็นฉากคัทสั้น ๆ เพื่อให้วิดีโอดูทันสมัยและเป็นไวรัลง่ายขึ้น การนำสเตปสั้น ๆ มาใช้แบบนี้มักทำให้แฟนคลับเอาไปคัฟเวอร์ต่อเองและสร้างเทรนด์บน Reels อย่างรวดเร็ว สรุปแล้วสเตป69 ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ศิลปินประเภทใดประเภทหนึ่ง แต่มันเป็นเครื่องมือสื่อสารเชิงภาพที่ศิลปินแต่ละแนวนำไปใช้ต่างกัน — บางคนใช้มันเพื่อดึงการมีส่วนร่วม บางคนเพื่อเติมจังหวะให้มิวสิกวิดีโอมีเรี่ยวแรง และบางคนใช้เป็นพาร์ทเล็ก ๆ ที่เปลี่ยนคลิปธรรมดาให้กลายเป็นไวรัล ผมชอบดูว่ามันถูกนำไปดัดแปลงอย่างไรในแต่ละงาน เพราะการที่ท่าเต้นสั้น ๆ อย่างนี้ข้ามจากคลิปจอเล็กไปสู่สเตจจริง ๆ ได้ มันแสดงให้เห็นว่าวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตกำลังมีอิทธิพลต่อภาพลักษณ์ของเพลงและการนำเสนอแบบไม่รู้จบ

นี่เป็นเรื่องที่ผมคุยกับเพื่อน ๆ บ่อยเกี่ยวกับการปล่อยเพลงประกอบฉาก 'ทีเด็ด 69' — โดยทั่วไปเพลงประกอบที่เชื่อมกับภาพยนตร์หรือซีรีส์มักจะปล่อยในช่วงเดียวกับการโปรโมตหลักของโปรเจกต์ ในแง่ของไทม์ไลน์ ปกติจะมี 2 แบบที่ผมสังเกต: แบบแรกคือปล่อยพร้อมซิงเกิลตัวอย่างหรือซาวด์แทร็กทีเซอร์ก่อนฉาย เพื่อดึงความสนใจ และแบบที่สองคือปล่อยรวมเป็นอัลบั้ม OST อย่างเป็นทางการเมื่อหนังหรือซีรีส์ออกฉายได้ไม่กี่สัปดาห์ ทั้งนี้บางโปรเจกต์เลือกแจกเพลงประกอบฉากเป็นซิงเกิลเดี่ยวทันทีหลังฉายฉากสำคัญนั้น ๆ เลย ถ้าอยากได้วันที่แน่นอนของการปล่อยเพลง คนนิยมเช็กประกาศจากช่องทางอย่างเป็นทางการของผู้ผลิตหรือคอมโพสเซอร์ เพราะที่นั่นมักแจ้งวันวางจำหน่ายบนแพลตฟอร์มหลัก แต่ในมุมของแฟนผมมองว่าการติดตามช่อง YouTube ของโปรดักชันหรือหน้าเพจเฟซบุ๊กให้ข้อมูลเร็วและตรงกว่าโซเชียลอื่น ๆ — นี่คือวิธีที่ผมเลือกติดตามแนวเพลงที่ชอบ เช่นเดียวกับตอนที่รอ OST ของ 'Your Name' จบแบบชวนยิ้มเมื่อชุดเพลงออกครบทุกแทร็ก

บอกตรง ๆ ว่าเวอร์ชัน 'สโนไวท์ผมแดง' ที่หลายคนเจอในโลกโซเชียลส่วนใหญ่มีพื้นฐานคิดมาจากงานของญี่ปุ่นมากกว่าจะเป็นนิทานกริมม์ต้นฉบับ ฉันเคยเจอคนสับสนเยอะว่ามันเกิดจากนิทานดั้งเดิมหรือแฟนฟิคไหน คำตอบสั้น ๆ คือชื่อและคอนเซ็ปต์ที่คนไทยมักเรียกกันว่า 'สโนไวท์ผมแดง' น่าจะมาจากมังงะ-ไลท์โนเวลเรื่อง 'Akagami no Shirayukihime' (หรือที่เรียกกันเป็นภาษาอังกฤษว่า 'Snow White with the Red Hair') ซึ่งเป็นผลงานออริจินัลของนักเขียนญี่ปุ่น ไม่ได้เป็นการดัดแปลงจากนิทานกริมม์อย่างตรงไปตรงมา มุมมองของฉันคือผู้แต่งหยิบสัญลักษณ์ของ 'ผิวขาว-ริมฝีปากแดง' จากตำนานมาเล่น แต่เปลี่ยนให้ตัวเอกมีผมสีแดงและบุคลิกที่เป็นอิสระ ซึ่งตรงนี้ทำให้คนจดจำและเรียกติดปากว่า 'สโนไวท์ผมแดง' มากกว่าการอ้างอิงนิทานโบราณโดยตรง

หยิบเอาตำนานญี่ปุ่นมาเล่าแบบคนรักเรื่องผีสาง: คำว่า 'คิสึเนะ' (kitsune) แท้จริงแล้วมีต้นกำเนิดจากความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่นที่ย้อนกลับไปหลายศตวรรษ ไม่ได้เกิดจากนิยายเรื่องเดียวหรือเกมเดียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของมรดกวัฒนธรรมที่ปรากฏในเอกสารโบราณอย่าง 'Kojiki' และ 'Nihon Shoki' รวมถึงเรื่องเล่ารวม ๆ ใน 'Konjaku Monogatari' ซึ่งบันทึกนิทานเกี่ยวกับสุนัขจิ้งจอกปีศาจหรือเทพจิ้งจอกที่มีพลังเปลี่ยนรูป พวกเขาถูกมองทั้งเป็นผู้นำโชคและตัวฉ้อฉล ขึ้นกับบริบทและพื้นที่ การมีหางหลายหางโดยเฉพาะเก้าหางเป็นสัญลักษณ์ของอิทธิฤทธิ์ที่เพิ่มขึ้นตามกาลเวลา และจิ้งจอกยังเชื่อมโยงกับเทพเจ้าผู้ให้ผลผลิตอย่างอินาริที่มักจะมีจิ้งจอกเป็นผู้รับใช้หรือสื่อกลาง พอเข้าสู่ยุคสื่อสมัยใหม่ รูปแบบของคิสึเนะก็ถูกดัดแปลงไปตามสื่อหลากหลาย ไม่ได้มีหนึ่งต้นกำเนิดในวงการบันเทิงแต่อย่างใด แต่ถูกยืมไปใช้ทั้งในหนังสือ การ์ตูน อนิเมะ และเกม ตัวอย่างที่คนคุ้นเคยได้แก่ 'Naruto' ที่ใช้แนวคิดจิ้งจอกเก้าหางเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของเรื่อง หรือตัวละครในโลกเกมและแอนิเมะอย่าง 'Ahri' ใน 'League of Legends' ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากตำนานจิ้งจอกสวมหน้ากากซึ่งมีความคล้ายคลึงกันระหว่างตำนานเกาหลี-ญี่ปุ่น เกมอย่าง 'Nioh' ก็ใส่ภูตผีชนิดนี้เข้ามาในฐานะโยไค และแฟรนไชส์งานสร้างสรรค์หลายเรื่อง เช่น 'Touhou' ก็มีตัวละครที่เป็นจิ้งจอกด้วย มุมมองเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าตำนานพื้นบ้านกลายเป็นท่อเชื่อมที่ศิลปินและนักพัฒนาใช้เพื่อสร้างตัวละครและเนื้อเรื่อง ไม่ใช่การลอกต้นฉบับจากงานเดียว สรุปคือคำว่า 'คิสึเนะ' ไม่มีต้นกำเนิดมาจากนิยายหรือเกมเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยตรง แต่เกิดจากการสั่งสมเรื่องเล่าพื้นบ้านญี่ปุ่นที่ถูกดัดแปลงไปตามยุคสมัยและสื่อ ผลงานร่วมสมัยจึงเป็นเพียงการตีความซ้ำหรือเติมไอเดีย ส่วนองค์ประกอบสำคัญที่มักพบ — การแปลงร่าง เล่ห์เหลี่ยม หางหลายหาง และความสัมพันธ์กับเทพอินาริ — ล้วนสืบทอดมาจากแหล่งโบราณ หากใครชอบเสน่ห์แบบเหนือจริงของคิสึเนะ จะสนุกกับการตามดูว่าผลงานแต่ละชิ้นตีความตัวละครนี้อย่างไร เพราะจะได้เห็นทั้งด้านนุ่มนวล เอื้ออาทร จนถึงด้านลึกลับและโหดเหี้ยม ซึ่งทำให้เรื่องราวของจิ้งจอกยังคงมีเสน่ห์สำหรับฉันเสมอ

โลกอินเทอร์เน็ตมักจะทำให้มุกง่ายๆ กลายเป็นของสากลได้เร็วมาก และกรณีของ 'เรื่องตลก69' ก็ไม่ต่างกัน ความเข้าใจของฉันคือชื่อแบบนี้เกิดจากการผสมระหว่างมุกทางเพศที่เป็นสากลกับรูปแบบการตั้งชื่อสั้น ๆ ที่คนชอบแชร์กันบนเว็บภาษาอังกฤษ ซึ่งทำให้มันกระจายจากฟอรัมและบอร์ดออนไลน์ไปยังโซเชียลมีเดียในหลายประเทศ ความเป็นตัวเลข '69' เองมีความหมายชัดเจนข้ามวัฒนธรรม ทำให้ชื่อมุกนี้ถูกนำไปใช้และแปลงให้เข้ากับตลาดภาษาท้องถิ่นได้ง่าย เมื่อมุกข้ามพรมแดนแล้ว จะมีการปรับแต่งให้เข้ากับอารมณ์ขันของแต่ละชาติ ฉะนั้นแทนที่จะมองหาแค่ประเทศต้นทางเดียว ฉันมักจะคิดว่า 'เรื่องตลก69' เป็นผลผลิตของวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตระดับโลก ที่เริ่มต้นจากพื้นที่พูดคุยออนไลน์เป็นหลักและถูกแปลความหมายใหม่โดยชุมชนต่าง ๆ ความรู้สึกแบบนี้ทำให้มุกแบบนี้มีชีวิตยาวกว่ามุกทั่วไป

แวบแรกที่ได้ยินชื่อ 'ปู่อัพ' ก็รู้สึกเหมือนเจอตัวละครที่เกิดจากโลกออนไลน์มากกว่าจะมาจากนวนิยายหรือการ์ตูนยาว ๆ บอกตามตรงว่ามุมมองของคนที่โตมากับคอนเทนต์สั้นบนโซเชียลคือ 'ปู่อัพ' มักถูกสร้างขึ้นเป็นมาสคอตหรือตัวตลกในคลิปสั้น ๆ มากกว่าการมีต้นกำเนิดจากงานวรรณกรรมหรือเกมเชิงพล็อต อย่างที่เห็นได้ชัดคือลักษณะการแพร่กระจาย—มันปรากฏเป็นมีม สติกเกอร์ หรือคาแรคเตอร์ในไลฟ์สตรีม แล้วคนทำคอนเทนต์ยกไปเล่นต่อจนกลายเป็นเทรนด์ ซึ่งแตกต่างจากงานนิยายหรือมังงะที่มักจะมีต้นฉบับชัดเจน มีผู้แต่งหรือสำนักพิมพ์ที่ยืนยันได้ แม้จะมีคนบางกลุ่มบอกว่าเห็น 'ปู่อัพ' ในเกมอินดี้หรือเว็บตูนบ้าง แต่จากมุมมองของคนที่ติดตามเทรนด์ กลุ่มของมันคือชุมชนออนไลน์ที่ร่วมกันตกลงนิยาม ไม่ได้มีเรื่องราวเชิงลำดับเหตุการณ์แบบนิยาย เรื่องนี้เลยดูเหมือนงานครีเอทีฟในแพลตฟอร์มมากกว่าเป็นผลงานชิ้นเดียวที่มีแหล่งกำเนิดแน่นอน ท้ายที่สุดการได้เห็นตัวละครแปลก ๆ ถูกซอยเป็นมีมแล้วกลายเป็นของคนทั้งประเทศ มันก็เพลินดี จะเรียกว่าเกิดจาก 'สื่อออนไลน์' มากกว่าที่จะชี้ชัดว่าเป็นนิยาย เกม หรือการ์ตูนชิ้นใดชิ้นหนึ่ง

วงการคัฟเวอร์เต้นตอนนี้คึกคักจนเลือกไม่ถูก แต่ถ้าเป้าหมายคือหาเพลงที่มีสเตปที่ชัดเจนแบบ 'Step69' ผมมองว่าแพลตฟอร์มวิดีโอสั้นกับสตรีมมิ่งเพลงต้องใช้ร่วมกันถึงจะได้งานที่สมบูรณ์ ผมเติบโตมากับการดูวิดีโอสั้น ๆ ของนักเต้นหน้าใหม่และครูสอนเต้นที่ลงคลิปสเตปเป็นจังหวะสั้น ๆ แอปที่ผมเห็นคนใช้บ่อยสุดสำหรับสเตปคือแพลตฟอร์มวิดีโอสั้น เพราะพวกคลิปสั้นมักจับจังหวะสเตปแบบย่อแล้วแปะแท็กให้ตามเทรนด์ได้ง่าย แต่เพลงต้นฉบับที่ใช้เต้นนั้นบางทีก็หาได้ดีกว่าในแอปฟังเพลง เพราะมีเวอร์ชันเต็มและเวอร์ชันอินสตรูเมนทอลที่เหมาะกับคัฟเวอร์มากกว่า ประสบการณ์การทำคัฟเวอร์ของผมมักเริ่มจากการดูคลิปสั้นเพื่อจับโครงสเตป แล้วขยายไปหาต้นฉบับในแอปฟังเพลงเพื่อเอาเวอร์ชันที่เสียงสะอาดสำหรับมิกซ์ เสน่ห์ของวิธีนี้คือได้ทั้งไอเดียสเตปของนักเต้นที่เป็นกระแส และไฟล์เพลงคุณภาพสูงที่เอาไปตัดต่อได้ตามต้องการ ในบางครั้งผมก็เจอคนทำทิวทัศน์การสอนเป็นตอนยาว ๆ บนแพลตฟอร์มวิดีโอที่ทำให้เข้าใจบริบทจังหวะมากขึ้น ซึ่งช่วยให้คัฟเวอร์ออกมาดูเป็นมืออาชีพมากกว่าการดูคลิปสั้นเพียงอย่างเดียว สรุปแล้ว ถ้าอยากได้เพลงที่มีสเตปแบบ 'Step69' สำหรับคัฟเวอร์ ผมแนะนำให้ใช้แอปวิดีโอสั้นเป็นแหล่งไอเดียสเตป และใช้แอปฟังเพลงเป็นที่เก็บไฟล์เพลงต้นฉบับและเวอร์ชันที่สะอาดสำหรับคัฟเวอร์ การผสมผสานสองส่วนนี้ทำให้ได้ทั้งลูกเล่นเต้นและคุณภาพเสียงที่ดี ข้อดีอีกอย่างคือจะเจอเวอร์ชันที่ต่างกันของเพลงเดียวกัน ทำให้เราเลือกสไตล์คัฟเวอร์ได้หลากหลายขึ้น จบด้วยความตื่นเต้นอยากเห็นเวอร์ชันของคุณบนโลกโซเชียลบ้าง

ตลอดเวลาที่ฟังเรื่องเล่าจากปู่ย่าตายายในหมู่บ้าน ผมมักนึกถึงภาพของหมาที่มีดวงตาสองคู่เป็นสัญลักษณ์ของเรื่องเล่าพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นนิยายเล่มเดียวที่ชัดเจน ประเด็นที่ชัดเจนคือ 'หมาสี่ตา' ในบริบทไทยมักปรากฏเป็นเรื่องเล่าปากต่อปากหรือความเชื่อท้องถิ่นเกี่ยวกับสัตว์ลี้ลับที่เห็นสิ่งที่คนทั่วไปมองไม่เห็น จินตนาการแบบนี้ถูกนำไปดัดแปลงในรูปแบบต่างๆ — บางคนเขียนเป็นเรื่องสั้นเพื่อสื่อความอัศจรรย์ บางคนวาดเป็นภาพประกอบสำหรับหนังสือเด็กเพื่อสื่อบทเรียนทางศีลธรรม ฉันรู้สึกว่าแก่นของเรื่องไม่ได้ยึดติดกับงานเขียนชิ้นเดียว แต่เป็นชุดของโครงเรื่องพื้นบ้านที่นักเล่าแต่ละคนจับมาต่อเติม เมื่อพิจารณาจากงานที่พบในชุมชน การอ้างว่า 'หมาสี่ตา' มาจากนิยายเรื่องใดเรื่องหนึ่งจึงดูแข็งกร้าวเกินไปกว่าเหตุผลที่มีหลักฐาน ข้อสังเกตส่วนตัวคือชื่อเรื่องนี้ถูกหยิบไปใช้ซ้ำนำเสนอภาพลักษณ์และความหมายใหม่ๆ อยู่เรื่อยๆ ทั้งในวงวรรณกรรมท้องถิ่น หนังสือภาพ และฟอร์มออนไลน์ ทำให้มันกลายเป็นตำนานร่วมสมัยของชุมชนมากกว่าจะเป็นผลงานต้นฉบับเพียงชิ้นเดียว

เคยสงสัยไหมว่าทำไมทีมตลกบางทีมถึงเลือกใช้ตัวเลขมาผสมกับคำว่า 'ตลก' — ชื่อ 'ตลก 69' สำหรับฉันมันให้ความรู้สึกกวน ๆ และตั้งใจดึงสายตาคนดูตั้งแต่แรกเห็น ตอนแรกที่เห็นชื่อ 'ตลก 69' บนโปสเตอร์การแสดงเล็ก ๆ ในย่านที่ชอบไป ตัวเลข 69 มันมีความหมายชัดเจนในเชิงตลกแบบผู้ใหญ่ ทั้งเป็นสัญลักษณ์หยอกล้อทางเพศและก็เป็นภาพจำที่คนส่วนใหญ่ทันทีที่เห็นก็หัวเราะได้เลย ฉันจำได้ว่าฉากในวันนั้นอิมโพรไวส์มาก มีมุกหยาบนิด ๆ แต่ไม่ทำให้รู้สึกหยาบเกินไป เพราะชื่อมันตั้งโทนไว้ก่อนแล้ว อีกมุมหนึ่งที่ฉันมองคือความตั้งใจทางการตลาด ชื่อแบบนี้สั้น จำง่าย และสร้างคาแรกเตอร์ได้ชัด นักจัดทำอาจอยากสื่อว่าการแสดงของพวกเขาจะไม่แคร์กรอบมากนัก พร้อมจะเสี่ยงและเซอร์ไพรส์ผู้ชม เลยใช้ตัวเลขที่เป็นทั้งสัญลักษณ์และเครื่องมือเรียกความสนใจ ผลที่ได้คือคนจำได้และเล่าต่อ ซึ่งสำหรับวงการตลกที่ต้องการสร้างฐานคนดูแบบไวๆ นี่เป็นกลยุทธ์ที่เข้าใจได้ โดยสรุป มุมมองของฉันคือชื่อ 'ตลก 69' เกิดจากการผสมระหว่างอารมณ์ขันแบบเกินขอบเขตเล็กน้อยกับการตั้งใจสร้างแบรนด์ชัดเจน มันอาจจะไม่ได้ละเอียดอ่อนทุกคนจะชอบ แต่ก็ทำให้เกิดความอยากรู้และความคาดหวังแบบหยอก ๆ ก่อนที่จะได้ฟังมุกจริง ๆ