อนิเมะวันพีชพากย์ไทย ออกฉายพากย์ไทยครั้งแรกเมื่อไหร่?

สมัยเรียนมัธยม ความรู้สึกของการเห็นเจ้าเรือของลูฟี่ลอยออกอากาศบนหน้าจอทีวีบ้านเป็นสิ่งที่ติดตาเลยทีเดียว ฉันอยากเล่าแบบตรงไปตรงมาว่าเวอร์ชันพากย์ภาษาไทยของ 'One Piece' เริ่มโผล่ให้คนไทยเห็นตั้งแต่ต้นทศวรรษ 2000 แต่รูปแบบการเข้าถึงมีหลายช่องทาง จังหวะแรกที่หลายคนรู้จักคือการออกอากาศผ่านช่องเคเบิล/เคเบิลทีวีระหว่างประเทศอย่าง Cartoon Network ในภูมิภาคเอเชีย ที่เริ่มฉายในสหรัฐอเมริกาและเอเชียช่วงต้นยุค 2000 แล้วเวอร์ชันที่มีพากย์ไทยตามมาในช่วงเดียวกันหรือเล็กน้อยถัดมา ขึ้นกับสัญญาลิขสิทธิ์และผู้ผลิตพากย์ ต่อมาในบางปีถัดมาจะเห็นการนำกลับมาฉายซ้ำบนฟรีทีวีซึ่งทำให้คนที่ไม่ได้สมัครเคเบิลมีโอกาสดู การตัดต่อ เวลาฉาย และจำนวนตอนที่ออกฉายอาจแตกต่างกันไป ทำให้บางช่วงคนไทยจำได้ว่านี่คือยุคทองของอนิเมะหลังเลิกเรียน เหมือนกับยุคที่ 'Dragon Ball Z' เคยปั่นกระแสให้บ้านเราตื่นตัวกับการ์ตูนต่างประเทศ นับรวม ๆ แล้วถาจะให้พูดปีเดียวคงไม่ชัดนัก แต่สรุปคือราวต้นทศวรรษ 2000 เป็นจุดเริ่มต้นของการเข้าถึง 'One Piece' ในรูปแบบพากย์ไทยและคำบรรยายไทย

เคยนึกถึงความตื่นเต้นตอนเห็นหน้าปกเทปหรือโฆษณาในทีวีมาก่อน — แล้วก็ได้รู้ว่าฉบับพากย์ไทยของ 'วันพีช' เริ่มออกอากาศในประเทศไทยราวปี 2001 ทางช่อง 9 (MCOT) โดยฉายตั้งแต่ตอนแรกของซีรีส์เลย ซึ่งหมายถึงคนไทยได้ดูการเริ่มต้นการผจญภัยของลูฟี่และลูกเรือในอาร์ค 'อีสต์บลู' แบบพากย์ภาษาไทย ผมยังจำได้ว่าบรรยากาศตอนนั้นคือการ์ตูนญี่ปุ่นหลายเรื่องเข้ามาแรงในทีวีพื้นดิน ฝูงคนหนุ่มสาวดูการ์ตูนหลังเลิกเรียนและพูดคุยแลกเปลี่ยนกันเรื่องฉากคลาสสิก เช่นการพบกันครั้งแรกของลูฟี่กับโซโล หรือการปะทะกับอาร์ลอง ฉบับพากย์ไทยสมัยนั้นมีเสน่ห์แบบเฉพาะตัว เสียงพากย์และการแปลคุมอารมณ์ให้เข้าถึงผู้ชมท้องถิ่นได้ แม้ต่อมาซีรีส์จะมีการฉายซ้ำหรือขึ้นแพลตฟอร์มอื่น ๆ แต่ความทรงจำจากการได้ดูตอนแรกบนทีวีบ้าน ๆ นี่แหละที่ยังคงติดอยู่เสมอ

สมัยที่ทีวีบ้านเราเริ่มฉายการ์ตูนญี่ปุ่นเต็มพิกัด ความทรงจำเกี่ยวกับ 'One Piece' ในเวอร์ชันพากย์ไทยก็ผุดขึ้นมาชัดเจน ผมคาดว่า 'One Piece' ตอนที่ 1 ถูกพากย์เป็นไทยเป็นครั้งแรกในช่วงต้นทศวรรษ 2000 ประมาณพ.ศ. 2544–2546 (2001–2003) ซึ่งเป็นยุคที่บริษัทพากย์และผู้จัดจำหน่ายหลายรายนำอนิเมะชุดยาวมาลงตลาดบ้านเรา ทั้งออกอากาศทางโทรทัศน์และจำหน่ายในรูปแบบ VCD/DVD ทำให้บางคนจำได้จากเสียงพากย์ทีวี บางคนเจอจากแผ่น บางเวอร์ชันก็มีสำเนาที่แตกต่างกันเล็กน้อย ผมเห็นว่าเหตุผลที่ยังมีความไม่แน่นอนเรื่องปีที่แน่ชัด มาจากการที่มีการพากย์และออกอากาศซ้ำหลายครั้ง โดยบางบริษัทอาจพากย์ตอนต้น ๆ ไปพร้อมกับแพ็กเกจ VCD แล้วสตรีมใหม่ภายหลังเท่านั้น สำหรับคนที่ติดตามยุคนั้นจะรู้ว่าแนวทางการพากย์และการตัดต่อมักเปลี่ยนไปตามสถานีและผู้จัดจำหน่าย ซึ่งก็เป็นเหตุผลว่าทำไมแฟน ๆ บางกลุ่มยังถกเถียงกันถึงเวอร์ชันแรกสุด แต่องค์ประกอบหลักคือมันเกิดขึ้นราว ๆ ต้นทศวรรษ 2000 และนั่นเองเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เรามีแฟนคลับไทยของ 'One Piece' ในวันนี้

ย้อนกลับไปสมัยที่ 'John Wick' ยังเป็นหนังใหม่ๆ ในตลาดเมืองไทย ผมจำได้ว่าฉบับที่เข้าฉายในโรงบ้านเราส่วนใหญ่มาเป็นซับไทย ไม่ใช่พากย์ไทยเต็มรูปแบบ เพราะหนังแอ็กชันสายโหดแบบนี้มักฉายในระบบเสียงต้นฉบับแล้วมีซับให้คนชม ความเป็นไปได้สูงคือฉบับพากย์ไทยฉบับแรกถูกทำขึ้นเพื่อแผ่นดีวีดี/บลูเรย์หรือการออกอากาศทางโทรทัศน์หลังจากหนังออกจากโรงไปแล้ว ในมุมมองของคนดูที่ติดตามทั้งโรงและแผ่นบ้าน ผมเห็นการปล่อยพากย์ไทยของหนังฮอลลีวูดมักจะตามมาในช่วงหลายเดือนถึงหนึ่งปีหลังจากวันฉายโรง ดังนั้นฉบับพากย์ไทยของ 'John Wick' น่าจะเริ่มเผยแพร่สู่สาธารณชนผ่านช่องทางโฮมวิดีโอหรือโทรทัศน์ในช่วงปีถัดไปหลังการฉายรอบโรงหลัก ๆ ซึ่งเป็นรูปแบบเดียวกับหนังแอ็กชันหลายเรื่องในยุคนั้น และนั่นก็เป็นสิ่งที่ทำให้ผมชอบเก็บสะสมแผ่นบ้านไว้ดูพากย์ไทยในยามอยากฟังเสียงพากย์มากกว่าอ่านซับ

แฟนอนิเมะหลายคนคงสงสัยว่าอยากดู 'One Piece' แบบพากย์ไทยจะเริ่มจากตรงไหนดี — ตัวเลือกจริงๆ มีทั้งแบบสตรีมมิ่งแบบถูกลิขสิทธิ์และสื่อกายภาพแบบแผ่นที่ยังคงมีอยู่ ในมุมมองของฉัน แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งที่มีบริการในไทยมักจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ปลอดภัยที่สุด เพราะจะมีตัวเลือกเสียงและซับให้เปลี่ยนได้ ส่วนใหญ่หน้ารายละเอียดของตอนหรือเรื่องจะบอกว่ามีพากย์ไทยไหม บางครั้งก็เป็นแค่บางซีซั่นหรือเวอร์ชันพิเศษเท่านั้น นอกจากนี้ยังมีแผ่น DVD/Blu‑ray ที่ออกโดยผู้จัดจำหน่ายในประเทศ ซึ่งมักจะแถมพากย์ไทยให้ในกรณีของภาพยนตร์หรือคอลเลกชันพิเศษ ถ้าอยากได้เวอร์ชันเต็มที่เสียงตรงกับความทรงจำเก่าๆ ให้ลองมองหาแผ่นทางร้านหนังหรือเว็บขายของสะสม การเลือกว่าจะดูแบบสตรีมหรือแผ่นขึ้นกับว่าต้องการความสะดวกหรือคุณภาพเสียงมากกว่า ฉันมักจะเลือกพากย์ไทยเมื่อดูกับคนในบ้านเพราะมันง่ายต่อการคุยกัน และถ้าเป็นฉากหักมุมใหญ่แบบในอาณาจักรเอนิส์ล็อบบี้ เสียงพากย์ดีๆ ก็ทำให้บรรยากาศเข้มข้นกว่าการดูซับเพียงอย่างเดียว

คืนวันที่ผมกับเพื่อน ๆ ไปดู 'One Piece Stampede' ในโรงหนังยังรู้สึกได้ถึงบรรยากาศคึกคักรอบตัว—แสงไฟ โปสเตอร์ และกลุ่มแฟนที่แต่งคอสเพลย์เรียงแถวกันเพื่อรอบเช้า สรุปว่าหนังเรื่องนี้เข้าฉายในไทยครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2019 ซึ่งเป็นรอบฉายเชิงพาณิชย์ทั่วประเทศและเป็นช่วงเวลาที่แฟรนไชส์นี้กำลังมาแรงหลังจากฉายที่ญี่ปุ่นไปเมื่อสักครู่ก่อนหน้า การได้ดูรอบที่เข้าโรงวันแรกทำให้ผมตระหนักว่าความสนุกของงานนี้ไม่ได้อยู่แค่ในฉากแอ็กชันหรือช่วงกลางเรื่องเท่านั้น แต่เป็นการได้เห็นแฟนจากหลายช่วงอายุรวมตัวกัน มันเหมือนงานเฉลิมฉลองของแฟนคลับ—คนโบกธงเล็ก ๆ บ้าง หยิบของสะสมมาส่องกันบ้าง เสียงหัวเราะและเสียงเชียร์ดังตลอดทั้งเรื่อง ถือเป็นประสบการณ์ที่จำได้ว่าตัวหนังเองก็ลงตัวทั้งด้านภาพและจังหวะอารมณ์ แต่พลังของการฉายในไทยมาจากการที่คนดูมารวมตัวกันเพื่อร่วมฉลองความเป็นอนิเมะแบบที่หาไม่ได้จากการดูคนเดียวที่บ้าน พอคิดย้อนกลับ ผมชอบความรู้สึกที่หนังทำให้โลกของ 'One Piece' ดูกว้างขึ้นในแบบเทศกาลมากกว่าหนังฟอร์มยักษ์ธรรมดา รอยยิ้มจากฉากเล็ก ๆ และฉากที่แฟน ๆ รู้สึกตื่นเต้นพร้อมกันยังติดตาอยู่ ผมออกจากโรงด้วยความรู้สึกว่าไม่เพียงแต่เป็นแค่การรับชมภาพยนตร์ แต่เป็นช่วงเวลาที่แฟนคลับได้ยืนยันความผูกพันร่วมกันกับผลงานนี้ สรุปแล้ววันที่ 10 ตุลาคม 2019 ยังคงเป็นวันที่น่าจดจำสำหรับผมและเพื่อน ๆ ที่ไปดูด้วยกัน

เราเฝ้าดูการพากย์ไทยของ 'One Piece' มาตั้งแต่สมัยที่ยังเป็นข่าวลือตามเว็บบอร์ด และสิ่งที่ชัดเจนที่สุดสำหรับฉันคือไม่มีการพากย์ไทยครอบคลุมทั้งซีซันตั้งแต่เริ่มต้นจนจบในคราวเดียว ความจริงคือพากย์ไทยของ 'One Piece' เกิดขึ้นเป็นช่วง ๆ — บางช่วงมีการพากย์ตอนแรก ๆ ของ 'East Blue' และตอนสำคัญในอาร์คที่ผู้คนจดจำได้ แต่ก็หยุดลงกลางคันบ้าง แล้วมีการนำกลับมาพากย์ใหม่อีกครั้งในรอบหลัง ๆ โดยปกติการพากย์ที่ออกอากาศทางทีวีในประเทศจะพากย์เฉพาะช่วงหัวเรื่องที่กำลังได้รับความนิยม ขณะที่ซีรีส์ที่ตามมาหลายอาร์คยังคงต้องพึ่งคำบรรยายหรือพากย์จากสตรีมมิงต่างประเทศ ส่วนคนที่อยากฟังเสียงพากย์ไทยครบจริง ๆ มักต้องสลับระหว่างแหล่งชม: บางตอนบนทีวีมีพากย์ บางตอนบนแพลตฟอร์มสตรีมมิงมีเสียงไทย หรือบางครั้งต้องยอมรับว่าต้องดูซับไปก่อน ความรู้สึกในการฟังฉันยังชอบการได้ยินบทพูดไทยที่เข้ากับอารมณ์ฉาก แต่ถาจะให้มีพากย์ไทยครบทุกซีซันอย่างเป็นทางการ ในมุมมองของฉันยังถือว่าเป็นเรื่องที่ยังไม่เกิดขึ้นอย่างเต็มรูปแบบ

หัวข้อ 'ฤ ท' นั้นฟังดูแปลกและไม่ค่อยตรงกับชื่ออนิเมะที่คุ้นเคยในบ้านเราเลย ทำให้ฉันต้องกล่อมตัวเองคิดเล่นๆ ว่าอาจจะเป็นการพิมพ์ผิดหรือการย่อชื่อจากชื่อเต็มที่คนไทยใช้เรียกแตกต่างกันไป ในมุมของคนสะสมแผ่นและเทปรายการโทรทัศน์ ฉันมักเจอกรณีที่ชื่ออนิเมะถูกย่อหรือแปลแตกต่างกันมากจนหาต้นทางยาก ถ้าเป็นชื่อแท้จริงที่หลุดออกมาจากญี่ปุ่น บางครั้งจะมีการฉายทางช่องท้องถิ่นก่อนมีการขายดีวีดีหรือสตรีมอย่างเป็นทางการ แต่ถ้าชื่อที่ให้มามีความคลุมเครือแบบนี้ การยืนยันวันออกอากาศครั้งแรกในไทยจึงต้องอาศัยการระบุชื่อเต็มหรือชื่อภาษาญี่ปุ่นเป็นหลัก ถ้าคุณอยากได้คำตอบตรงจุดจริงๆ วิธีคิดของฉันคือมองหาชื่อภาษาญี่ปุ่นเดิม แล้วเช็กการแปลไทยหรือชื่อที่เคยใช้ในหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์และลิสต์ผังรายการเก่าๆ ของช่องต่างๆ ซึ่งมักบอกได้ว่ามันมาเข้าตอนแรกในไทยตอนไหน แต่ถาปัจจุบันไม่มีชื่อเต็มชัดเจน ก็ต้องถือว่าไม่มีบันทึกสาธารณะเกี่ยวกับอนิเมะชื่อ 'ฤ ท' ในฐานข้อมูลที่คนไทยทั่วไปเข้าถึงได้ ณ ตอนนี้

ช่วงที่ 'Young Justice' พากย์ไทยโผล่มาให้เห็นบนทีวีนั้น น่าจะเป็นช่วงกลางปี 2011 ที่ผมได้ติดตามข่าวคราวของการ์ตูนฝรั่งในช่องเคเบิลท้องถิ่น ในความทรงจำของคนที่เป็นแฟนการ์ตูนยุคนั้น การฉายของ 'Young Justice' ในเวอร์ชันพากย์ไทยครั้งแรกเกิดขึ้นผ่านช่องทีวีเด็กที่มีการจัดตารางโปรแกรมสำหรับตลาดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งรวมถึงประเทศไทยด้วย ผมจำได้ชัดว่าตอนแรกๆ ที่เห็นเป็นการแปลชื่อบทพากย์ไทยและเสียงพากย์ที่ถูกปรับให้เข้ากับสำเนียงและรสนิยมคนดูบ้านเรา ทำให้การ์ตูนเรื่องนี้เข้าถึงเด็กไทยและกลุ่มวัยรุ่นได้เร็วขึ้นกว่าการต้องรอซับไทยจากอินเทอร์เน็ต บรรยากาศตอนนั้นรู้สึกตื่นเต้น—ชอบที่ทีมพากย์ไทยพยายามรักษาอารมณ์ของตัวละครแบบต้นฉบับ ผมยังนึกถึงฉากการร่วมมือครั้งแรกของ Nightwing กับ Robin ในซีซั่นแรก ที่พากย์ไทยถ่ายทอดมู้ดของการ์ตูนได้ค่อนข้างดี ถึงจะมีการปรับสำนวนให้เข้าใจง่ายขึ้นก็ตาม การฉายทางทีวีในปีนั้นเป็นจุดเริ่มต้นให้แฟนไทยได้พูดคุยแลกเปลี่ยนกันตามเว็บบอร์ดและกลุ่มเฟซบุ๊ก สร้างชุมชนแฟนๆ ที่ชอบสไตล์ทีมเยาวชนซูเปอร์ฮีโร่แบบนี้ พอคิดย้อนหลัง ผมรู้สึกว่าแม้วันที่แน่นอนของเสียงพากย์ไทยรอบแรกอาจจะไม่ใช่ตัวเลขเดียวที่ทุกคนจดจำตรงกัน แต่วิธีที่มันถูกโปรโมทบนหน้าจอทีวีและการตอบรับจากแฟนๆ ในปี 2011-2012 เป็นตัวบ่งชี้ชัดว่าการ์ตูนเรื่องนี้เริ่มถูกทำให้เป็นของคนไทยอย่างจริงจังจากช่วงนั้นเป็นต้นมา และนั่นเองเป็นสาเหตุที่ทำให้ผมติดตามเรื่องราวของกลุ่มเยาวชนฮีโร่กลุ่มนี้จนกลายเป็นความชอบที่ยังคงอยู่จนปัจจุบัน

โดยปกติแล้ว 'วันพีซ' ถูกพากย์ไทยตั้งแต่ตอนที่ 1 แต่ความซับซ้อนอยู่ที่มีหลายเวอร์ชันของการพากย์ไทย ทำให้คนดูอาจจะเจอความแตกต่างกันไปตามช่องและช่วงเวลาที่ออกอากาศ เช่น เวอร์ชันพากย์ที่ออกอากาศทางทีวีในช่วงแรกมักเริ่มที่ตอนแรกเช่นเดียวกับต้นฉบับ แต่เมื่อมีการซื้อสิทธิ์ฉายใหม่หรือทำการพากย์ใหม่สำหรับดีวีดีและสตรีมมิง บางครั้งรายการอาจถูกตัด แยกตอน หรือนำมาพากย์แค่บางซีซั่น ทำให้เกิดความสับสนว่าพากย์ไทยเริ่มที่ตอนใดจริงๆ หลายคนในชุมชนแฟนไทยมักนึกถึงเสียงพากย์ไทยที่จำได้จากช่วง 'อีสต์บลู' ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางของลูฟี่ ดังนั้นถ้าใครยังมีแผ่นเก่า เทป หรือบันทึกการฉายทางทีวี จะพบว่าพากย์ไทยเริ่มจากตอนต้น อย่างไรก็ตาม เวอร์ชันที่ออกอากาศในภายหลังอาจมีการเปลี่ยนตัวนักพากย์หรือปรับบท ทำให้ความต่อเนื่องของเสียงและสำนวนแปลต่างกันไป ส่งผลให้บางคนรู้สึกเหมือนเริ่มพากย์ใหม่กลางเรื่อง ทั้งนี้การพากย์ภาพยนตร์หรือสเปเชียลของ 'วันพีซ' ก็เป็นอีกส่วนที่ถูกแยกออกจากซีรีส์หลักและมักมีการพากย์ต่างจากฉบับทีวี มุมมองเชิงปฎิบัติสำหรับคนที่อยากตามพากย์ไทยทั้งหมดคือมองหาข้อมูลการผลิตในเครดิตตอนนั้น ๆ เพราะชื่อสตูดิโอและนักพากย์จะบอกว่าเป็นเวอร์ชันใด ต่อให้ไม่มีรายละเอียดทางเทคนิคก็พอจะเดาได้จากเสียงพากย์และการตัดต่อ หากใครพบว่าช่องทางสตรีมมิงที่ใช้อยู่นั้นมีพากย์ไทยอาจเช็คว่าเป็นพากย์ครบทั้งซีซั่นหรือเฉพาะบางภาค แต่โดยสรุปภาพรวมที่เข้าใจง่ายคือการพากย์ไทยเริ่มตั้งแต่ตอนแรกของ 'วันพีซ' ในเวอร์ชันที่ทำขึ้นสำหรับการออกอากาศทางทีวีครั้งแรก และมีการแบ่งเวอร์ชันตามการรีเมคหรือการซื้อสิทธิ์ฉายใหม่ในเวลาต่อมา ท้ายที่สุดแล้วความรู้สึกที่ได้ยินเสียงลูฟี่พูดเป็นภาษาไทยตอนแรกนั้นยังคงให้ความอบอุ่นและพาให้นึกถึงช่วงเวลานั่งดูทีวีตอนเด็กๆ เสมอ รู้สึกดีที่ได้เห็นผลงานยาวนานชิ้นนี้มีหลายเวอร์ชันในไทย เพราะมันแปลว่ามีคนตั้งใจนำเรื่องราวมาถึงคนไทยหลายเจนเนอเรชัน และนั่นเป็นเหตุผลที่ทำให้ยังอยากกลับไปย้อนดูพากย์ไทยตั้งแต่ตอนแรกซ้ำอีกครั้ง