เทพเจ้าแมวมีต้นกำเนิดมาจากนวนิยายเรื่องใด?

ย้อนไปเมื่อครั้งแรกที่ได้ยินชื่อ 'ไรหูแมว' ทำให้ฉันอยากจะขุดความเป็นต้นกำเนิดทันที เพราะเป็นชื่อน่ารักแปลก ๆ ที่แพร่ในวงการแฟนคอมมูนิตี้ไทยและแปลจีนอย่างรวดเร็ว ฉันอ่านต้นฉบับที่เป็นนวนิยายออนไลน์ชื่อเดียวกันคือ 'ไรหูแมว' ซึ่งเป็นผลงานนิยายแฟนตาซีแนวอบอุ่นปนตลกที่เล่าเรื่องโลกที่สัตว์และมนุษย์อยู่ร่วมกันและมีประเด็นเรื่องการยอมรับตัวตน ตัวเอกของเรื่องเป็นแมวที่สูญเสียการได้ยินและต้องปรับตัวในสังคมที่เขาเคยเป็นส่วนหนึ่ง ภาษาของนวนิยายต้นฉบับเน้นการบรรยายความสัมพันธ์เล็ก ๆ ระหว่างตัวละครและการเติบโตทางอารมณ์ มากกว่าจะเน้นแอ็กชันหนัก ๆ ทำให้ฉันรู้สึกผูกพันกับตัวละครตั้งแต่หน้าแรก เล่าจากมุมมองของคนอ่านที่โตแล้วและคุ้นเคยกับนิยายออนไลน์รูปแบบนี้ ฉันคิดว่าสาเหตุที่ชื่อเรื่องกระจายไวเพราะการผสมผสานความเศร้าเล็ก ๆ กับมุขตลกแบบสบาย ๆ ซึ่งทำให้มันเหมาะแก่การดัดแปลงเป็นมังงะหรือคอนเทนต์สั้น ๆ บนแพลตฟอร์มต่าง ๆ ฉากที่ชอบที่สุดคือบทที่ตัวเอกพยายามสื่อสารด้วยภาษาท่าทางกับเด็กน้อยในหมู่บ้าน ฉากนั้นไม่ได้ยิ่งใหญ่ แต่เต็มไปด้วยความละมุนและรายละเอียดเล็ก ๆ ที่สะท้อนหัวใจของนิยายได้ดี ที่สำคัญ หากใครกำลังตามหาแหล่งที่มาจริง ๆ ให้เริ่มจากนวนิยายออนไลน์ชื่อ 'ไรหูแมว' แล้วค่อยตามไปยังการดัดแปลงอื่น ๆ จะเห็นพัฒนาการของเรื่องและการตีความที่หลากหลาย ซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้แฟน ๆ ยังถกเถียงและแชร์กันในกลุ่มเรื่อยมา

เราเชื่อว่าคำว่า 'ยีนเทพเจ้า' ไม่ได้เกิดจากนิยายเล่มเดียวแต่เป็นลูกผสมของแนวคิดทางวิทย์-แฟนตาซีที่แพร่หลายมาตั้งแต่สมัยก่อน ในมุมของคนอ่านที่ชอบนิยายวิทยาศาสตร์คลาสสิก อย่างน้อยก็มีร่องรอยของไอเดียนี้อยู่ในงานอย่าง 'Brave New World' ที่พูดถึงการออกแบบมนุษย์และการแบ่งชนชั้นโดยกรรมพันธุ์ ซึ่งเป็นพื้นฐานความคิดว่าบางคนถูกสร้างให้เหนือกว่าคนอื่นอย่างเป็นระบบ เรารู้สึกได้ถึงต้นตอแนวคิดยีนพิเศษจากงานพวกนี้ มากกว่าจะชี้นิ้วว่าเป็นของใครคนใดคนหนึ่ง ความต่างคือสมัยใหม่เอาแนวคิดนั้นไปเล่นต่อในรูปแบบพลังพิเศษ ยีนที่ให้พลัง หรือการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยีและชีววิทยา ดังนั้นเมื่อเจอคำว่า 'ยีนเทพเจ้า' บ่อยครั้งมันจึงสะท้อนการรวมกันของประวัติความคิดหลายชิ้นมากกว่าจะเป็น 'นิยายต้นฉบับ' แค่เรื่องเดียว — และนั่นแหละที่ทำให้แนวคิดนี้น่าสนุกที่จะตามหาในงานต่าง ๆ

แปลกดีที่ชื่อ 'แมวน้อย' ทำให้หลายคนคิดถึงตัวละครลูกแมวที่น่ารักจากงานภาพและเรื่องเล่าแตกต่างกันไป ในความทรงจำของฉัน ตัวละครที่เรียกว่า 'แมวน้อย' มักจะถูกเชื่อมโยงกับมังงะญี่ปุ่นเรื่อง 'Chi's Sweet Home' ของ Konami Kanata เรื่องนี้เล่าเรื่องชีวิตประจำวันของลูกแมวหูดำที่หลงทางแล้วถูกครอบครัวรับเลี้ยง ฉากที่ฉันชอบที่สุดคือช่วงแรกที่เจ้าชิพยายามปรับตัวกับบ้านใหม่—ภาพวาดที่เรียบง่ายแต่แสดงอารมณ์ได้ชัดเจน ทำให้ผมยิ้มได้บ่อยครั้งเวลาพลิกหน้าแต่ละหน้า ความน่าสนใจก็คือแม้ต้นฉบับจะเป็นมังงะ แต่เนื้อหาและการบรรยายลักษณะของลูกแมวในงานชิ้นนี้ทำให้หลายคนเรียกตัวละครว่า 'แมวน้อย' ในบริบทของนิยายสำหรับเด็กและงานภาพเล่าเรื่อง ฉันรู้สึกว่าการที่ตัวละครไม่ได้ถูกย้ำด้วยพลังวิเศษหรือมิติซับซ้อน แต่กลับชนะใจด้วยความธรรมดาและความอบอุ่น นั่นแหละทำให้ชื่อ 'แมวน้อย' ถูกจดจำในฐานะต้นกำเนิดของตัวละครประเภทลูกแมวที่น่ารักในโลกสื่อหลายแบบ

โดยรวมแล้ว ต้นกำเนิดของความเชื่อที่ว่าแมวมี '9 ชีวิต' ไม่ได้มาจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง แต่มาจากตำนานและสุภาษิตที่แพร่หลายมาหลายศตวรรษ ฉันมักคิดว่าเรื่องนี้เกิดจากการรวมกันของความลึกลับรอบตัวแมวกับความเชื่อทางวัฒนธรรมที่ให้ความหมายพิเศษกับตัวเลข โดยเฉพาะเลข 9 ที่ในหลายวัฒนธรรมถูกมองว่ามีพลังพิเศษ ในแง่เอกสารเก่า ๆ จะพบวลีคล้าย ๆ กันในคอลเลกชันสุภาษิตของชาวยุโรปสมัยก่อน เช่นงานรวมสุภาษิตในยุคเรอเนซองซ์ ที่ทำให้คำพูดพวกนี้ถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรมากขึ้น ฉันชอบคิดว่าเมื่อคนเห็นแมวรอดจากอุบัติเหตุได้บ่อย ๆ จินตนาการเลยปั้นเรื่องขึ้นมาว่าแมวมีหลายชีวิต ซึ่งต่อมานักเขียนและศิลปินก็นำไปใช้ในงานสร้างสรรค์ หลายเรื่องที่หยิบแนวคิดนี้ไปเล่นทั้งในวรรณกรรมสมัยใหม่และนิยายวิทยาศาสตร์ เช่นเรื่องสั้น 'Nine Lives' ที่ตั้งชื่อแบบตรงๆ เพื่อสำรวจแนวคิดการมีหลายชีวิตในรูปแบบการเล่าเรื่องวิทยาศาสตร์ ท้ายที่สุด ฉันมองว่าความคิดเรื่องแมวมี 9 ชีวิตเป็นผลผลิตจากวัฒนธรรมปากต่อปากและการตีความเชิงสัญลักษณ์ มากกว่าจะเป็นการประดิษฐ์ของนักเขียนคนใดคนหนึ่ง ซึ่งก็น่ารักดีที่ภาพลักษณ์นี้ยังคงติดอยู่ในความคิดคนทั่วไปจนถึงวันนี้

ในวงการนิยายและเรื่องเล่าต่าง ๆ 'แมวโบราณ' มักถูกใช้เป็นสัญลักษณ์หรือสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติที่มีประวัติยาวนานและบทบาทหลากหลาย ไม่ได้หมายถึงสัตว์บ้านธรรมดาแต่เป็นตัวละครที่มีความลี้ลับ บางครั้งมีพลังหรือความรู้เกี่ยวกับอดีตของโลก เรื่องราวที่ใช้แมวในลักษณะนี้มักจะให้อารมณ์ทั้งอบอุ่น ลึกลับ และบางครั้งก็ขบขันไปพร้อมกัน ฉันมักตั้งใจติดตามงานที่หยิบเอารูปแบบแมวโบราณมาเล่น เพราะมันมักจะเชื่อมโยงกับธีมของความทรงจำ พันธะสัญญา หรือคำสาป ซึ่งทำให้ตัวละครแมวมีมิติยิ่งกว่าแค่สัตว์เลี้ยง ความหลากหลายของบทบาทที่แมวโบราณรับได้น่าสนใจมาก ตัวอย่างชัดเจนคือแมวปีศาจหรือวิญญาณที่ปรากฏในหลายงานญี่ปุ่นอย่าง 'Natsume's Book of Friends' ซึ่งมีตัวละครอย่าง Madara หรือที่แฟนๆ เรียกกันว่า Nyanko-sensei เป็นวิญญาณแมวโบราณที่ดูเหมือนจะเป็นทั้งผู้พิทักษ์และเพื่อนร่วมทางให้กับตัวเอก แมวตัวนี้ไม่เพียงแค่ให้คำปรึกษาแต่ยังแสดงถึงอดีตและพลังลึกลับที่เกินกว่ารูปลักษณ์ตลกกลม ๆ ของมัน ในทางกลับกัน 'The Master and Margarita' ของ Bulgakov นำเสนอแมวยักษ์ชื่อ Behemoth ที่เป็นตัวแทนของความวุ่นวายและการเสียดสีทางสังคม เห็นได้ชัดว่าแมวโบราณในนิยายตะวันตกถูกใช้เป็นเครื่องมือทางวรรณศิลป์ที่แตกต่างจากญี่ปุ่น แต่ทั้งสองแบบล้วนเติมความลึกให้กับเรื่องได้อย่างมีสีสัน อีกตัวอย่างที่น่ารักคือ 'The Cat Returns' ซึ่งมีองค์ประกอบของราชวงศ์แมวและแมวในบทบาทวัฒนธรรมโบราณ ทำให้เห็นมิติของการเป็นผู้นำหรือสิ่งมีชีวิตที่มีเกียรติในโลกแห่งแมว มุมมองเชิงการใช้งานของแมวโบราณในเรื่องเล่าแบ่งได้หลายด้าน บทบาทเป็นผู้พิทักษ์หรือแนะนำตัวเอกทำให้เรื่องมีความปลอดภัยเชิงจิตใจ ในขณะเดียวกันบทบาทเป็นผู้ทดสอบหรือท้าทายก็ช่วยดึงปมขัดแย้ง เช่น แมวที่เป็นพ่อมดโบราณหรือวิญญาณที่บอกใบ้ความลับของอดีต ตัวอย่างจากเกมหรือแฟนตาซีอย่าง 'The Elder Scrolls' ที่มีเผ่าพันธุ์แมวโบราณอย่าง Khajiit แสดงให้เห็นถึงการยกระดับแมวจากสัตว์สู่เผ่าพันธุ์ที่มีวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของตัวเอง การเลือกใช้แนวทางที่ต่างกันยังช่วยให้ผู้เขียนสื่อสารธีมต่าง ๆ เช่น ความโดดเดี่ยว การปกป้อง ตำนาน หรือการเย้าแหย่กฎเกณฑ์ของโลก โดยสรุปแล้ว แมวโบราณเป็นองค์ประกอบที่ฉันรู้สึกชอบมากเพราะมันให้ความรู้สึกทั้งลึกลับและคุ้นเคยไปพร้อมกัน การใช้แมวในฐานะตัวละครโบราณช่วยสร้างชั้นความหมายให้เรื่องได้อย่างนุ่มนวลและมีเสน่ห์ แถมยังเปิดพื้นที่ให้ผู้เขียนและผู้อ่านเล่นกับความคาดหมายได้ตลอด เอนจอยกับการตามหาแมวโบราณในเล่มต่อไปจริง ๆ

มีความทรงจำหนึ่งเกี่ยวกับเรื่องราวนี้ที่ยังคงชัดเจนในหัวเมื่อคิดถึงภาพปกแรกที่เคยเห็น: เรื่องราวชื่อ 'แมว หมาป่า' ในเวอร์ชันต้นฉบับเป็นนิยายออนไลน์แนวแฟนตาซี-โรแมนซ์ที่ลงในแพลตฟอร์มอ่านเรื่องไทย ตอนนั้นฉันกำลังมองหางานเขียนที่ผสมกลิ่นอายเทพนิยายกับความเป็นวัยรุ่น และบทบรรยายแรกของเรื่องนี้ทำให้ฉันหยุดอ่านไม่ลงเลย พอย้อนกลับไปอ่านอีกครั้ง สังเกตเห็นว่างานต้นฉบับเน้นไปที่การพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครมากกว่าองค์ประกอบแอ็กชัน เรื่องเล่ามีทั้งมุมมองภายในจิตใจของตัวละครหลักและบทสนทนาที่กลมกล่อม ฉากสำคัญอย่างการเผชิญหน้าครั้งแรกระหว่างตัวละครที่เป็นแมวและตัวที่เป็นหมาป่า ถูกเล่าออกมาแบบละเอียด ทำให้ฉากนั้นกลายเป็นหนึ่งในช่วงที่แฟนๆ ชอบหยิบมาพูดถึงบ่อยๆ ในฐานะคนที่อ่านต้นฉบับแล้วและตามดูการดัดแปลงอื่นๆ ไปด้วย ผมรู้สึกว่าพลังของเรื่องอยู่ที่การบาลานซ์ระหว่างความแฟนตาซีกับความเป็นชีวิตจริง ซึ่งการดัดแปลงส่วนใหญ่พยายามรักษาจุดนี้ไว้ แม้บางฉบับจะปรับบรรยากาศหรือโทนสีให้ต่างกัน แต่รากของเรื่องที่เริ่มมาจากนิยายออนไลน์ 'แมว หมาป่า' นั้นยังคงเด่นชัดและเป็นที่จดจำในชุมชนอ่านงานไทยโดยรวม

ตำนานแมวปีศาจในญี่ปุ่นมีรากฐานยาวนานและมักผูกติดกับนิทานโบราณมากกว่าผลงานเดียวที่ตายตัว ในบทบาทของคนที่ชอบอ่านเรื่องเล่าพงศาวดาร ผมมองว่ารากสำคัญมาจากชุดนิทานเซ็ตเก่าอย่าง 'Konjaku Monogatari' ซึ่งรวบรวมเรื่องเล่าจากอินเดีย จีน และญี่ปุ่นไว้ เป็นแหล่งที่พบเรื่องสัตว์แปลงร่างรวมถึงแมวที่มีพลังประหลาด หลายเรื่องในเล่มเล่าถึงแมวที่กินคน เปลี่ยนเป็นคน หรือแก้แค้นเจ้าของ ทำให้ภาพลักษณ์ของแมวปีศาจในจินตนาการของผู้คนเริ่มชัดเจนขึ้น นอกจากนั้นยุคกลางของญี่ปุ่นยังมีเรื่องเล่าแบบ setsuwa และ kaidan หลายชิ้นที่ขยายความเชื่อเกี่ยวกับ 'bakeneko' และ 'nekomata' ต่างจากการมองแบบสัตว์เลี้ยงเพียงอย่างเดียว ฉันเองชอบฉากในนิทานที่แมวค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมจนกลายเป็นสิ่งที่คนรอบข้างต้องระวัง เพราะมันสะท้อนทั้งความกลัวและความเคารพต่อธรรมชาติที่ถูกยึดครองโดยความลึกลับของสัตว์เล็ก ๆ เหล่านี้

ความดราม่าในฉากเปิดของอนิเมะ 'Citrus' ทำให้ฉันอยากรู้ว่าต้นตอเรื่องมาจากไหนจริงๆ โดยตรงเลยต้องบอกว่า 'Citrus' ไม่ได้มีพื้นเพมาจากนวนิยาย แต่เป็นมังงะที่เขียนและวาดโดย Saburouta ซึ่งเริ่มลงในนิตยสาร 'Comic Yuri Hime' งานนี้มีสไตล์การเล่าและภาพประกอบที่ชัดเจนแบบมังงะยุคใหม่ ทำให้พอถูกดัดแปลงเป็นอนิเมะแล้วยังคงอารมณ์เท่าที่แฟนมังงะคาดหวังไว้ ฉันชอบภาพลายเส้นที่แสดงความสับสนของตัวละครและบทสนทนาที่เข้มข้น ซึ่งพอรู้ว่าเป็นผลงานต้นฉบับจากผู้วาดคนเดียวกัน ก็ทำให้เข้าใจจังหวะการเล่าและการเลือกฉากต่างๆ มากขึ้น งานดัดแปลงในปี 2018 โดยสตูดิโอ Passione จึงเป็นการยกเอาความรู้สึกจากหน้ากระดาษมาทำให้เคลื่อนไหวได้ ถึงจะมีการปรับบ้าง แต่รากของเรื่องยังชัดเจนว่าเป็นมังงะของ Saburouta

ชื่อเรื่อง 'จอมเวทย์มหากาฬ' ทำให้ผมคิดถึงปัญหาที่แฟนๆ เจอบ่อยเมื่อต้องตามรากศัพท์ของผลงานแปล — บางทีก็เป็นการแปลชื่อตรง บางทีก็เป็นการตั้งชื่อใหม่เพื่อขายตลาดท้องถิ่น ผมเคยเจอกรณีที่ชื่อไทยจับความหมายได้กว้าง ๆ จนทำให้คนสับสนกับผลงานต้นฉบับ เช่น บางเวอร์ชันอาจมาจากนิยายแฟนตาซีตะวันตกที่มีคำว่า 'Magician' หรือ 'Mage' ในชื่ออังกฤษ จึงถูกแปลเป็นไทยว่า 'จอมเวทย์' และเพิ่มคำที่ฟังดุดันอย่าง 'มหากาฬ' เพื่อทำให้ดึงดูดสายแฟนตาซีมากขึ้น ถ้าต้องยกตัวอย่างโดยไม่อ้างข้อเท็จจริงแน่นอน ผมมักจะเปรียบเทียบกับงานอย่าง 'The Black Magician' หรือ 'The Magicians' ว่าชื่อไทยสามารถสะท้อนโทนเรื่องได้ แต่ไม่จำเป็นว่าจะตรงกับนิยายเรื่องใดเรื่องหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ในฐานะคนติดตามทั้งงานแปลและนิยายออนไลน์ ผมมองว่าถ้ายังไม่เห็นการอ้างอิงชัดเจนในคอนเทนท์ประกาศอย่างเป็นทางการ แฟนๆ ควรระวังการสรุปเร็ว เพราะชื่อไทยหลายชิ้นเป็นการตลาดมากกว่าการแปลตรงตัว — นั่นทำให้ผมชอบตามเครดิตต้นฉบับหรือดูประกาศจากสำนักพิมพ์ก่อนจะฟันธงว่า 'จอมเวทย์มหากาฬ' มาจากนวนิยายเรื่องใดจริง ๆ

ประวัติการบันทึกแมวในวรรณคดีไทยเป็นเรื่องที่ผมชอบคิดถึงบ่อย ๆ เพราะมันเชื่อมโยงโลกบ้านกับโลกวรรณกรรมได้อย่างนุ่มนวล ในภาพรวม ผมมองว่าเอกสารลายลักษณ์อักษรของไทยที่ชัดเจนเรื่องการกล่าวถึงแมวเริ่มเห็นได้ชัดตั้งแต่สมัยอยุธยาเป็นต้นมา ผลงานวรรณกรรมพื้นบ้านและบทละครบทบันทึกจากคุ้มขุนนางมักมีการอ้างอิงสัตว์เลี้ยงในบ้าน ซึ่งรวมถึงแมวด้วย งานอย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' มีฉากที่สะท้อนชีวิตความเป็นอยู่และสัตว์ในครัวเรือน แม้ว่าจะไม่ได้เป็นบทวิเคราะห์เกี่ยวกับแมวโดยตรง แต่มันก็เป็นหลักฐานว่าชีวิตคนไทยยุคนั้นอยู่ร่วมกับแมวอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้ ความทรงจำปากต่อปากและนิทานต่าง ๆ ที่ต่อมาเขียนเป็นลายลักษณ์ ยังสะท้อนภาพแมวในฐานะเพื่อนร่วมบ้านและสัญลักษณ์บางอย่าง — ทั้งคติความเชื่อและความขบขันที่เกี่ยวข้องกับแมว จุดที่ผมคิดว่าน่าสนใจคือ แม้จะไม่มีงานโบราณชิ้นเดียวบอกว่าการเลี้ยงแมวเริ่มต้นเมื่อใด แต่องค์ประกอบจากวรรณคดีอยุธยาและหลักฐานทางวัฒนธรรมชี้ให้เห็นว่าการอยู่ร่วมกันนั้นมีมาเป็นร้อยปีแล้ว เป็นความรู้สึมนุ่ม ๆ ว่าแมวไม่ได้แค่ปรากฏเป็นตัวละคร แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันที่ถูกบันทึกลงบนหน้ากระดาษอย่างเงียบ ๆ