แจนมาจากนิยายเรื่องใดและผู้แต่งคือใคร?

จริงๆแล้ว ชื่อ 'ไฟทรยศ' ทำให้ฉันค่อนข้างสงสัยเพราะในแวดวงซีรีส์และนิยายไทยมีผลงานชื่อใกล้เคียงกันหลายชิ้น แต่เมื่อพูดถึงว่าเรื่องนี้สร้างจากนิยายเรื่องใดและผู้แต่งคือใคร ข้อมูลที่ชัดเจนมักอยู่ในเครดิตตอนจบหรือในสื่อประชาสัมพันธ์ของโปรดักชัน จากมุมมองของคนที่ติดตามทั้งนิยายและทีวีมาก่อน ฉันมักสังเกตว่างานที่ประกาศว่าเป็น 'ดัดแปลงจากนิยาย' จะมีชื่อผู้แต่งเด่นชัด เช่น เหมือนกรณีของ 'บุพเพสันนิวาส' ที่มีการระบุชัดเจนว่าเป็นงานของ 'รอมแพง' ดังนั้นถ้า 'ไฟทรยศ' ถูกดัดแปลงจริง ควรจะมีการประกาศแบบเดียวกัน แต่ถ้าหาเครดิตไม่พบ มีความเป็นไปได้สูงว่าเป็นบทประพันธ์ต้นฉบับสำหรับหน้าจอมากกว่าจะดัดแปลง ท้ายสุด ฉันคิดว่าการจะตอบให้ชัดเจนจำเป็นต้องอ้างอิงเครดิตจากแหล่งทางการของผลงาน เช่น ป้ายเครดิตตอนจบ หรือประกาศของค่ายผู้สร้าง เพราะนั่นคือหลักฐานที่น่าเชื่อถือที่สุด เสน่ห์ของเรื่องนี้ไม่ว่าจะมาจากนิยายหรือบทต้นฉบับ คือการเล่าเรื่องที่ยังคงตราตรึงใจผู้ชมได้อยู่ดี

ช่วงปีสองสามที่ผ่านมา ฉันติดตามผลงานของ 'แจม' ในวงการนิยายออนไลน์อย่างต่อเนื่อง และรู้สึกว่าเธอมีความหลากหลายทั้งแนวรัก โรแมนติกคอเมดี้ และเรื่องสั้นที่ซึ้งกินใจ ฉันชอบที่ 'แจม' เขียนตัวละครที่มีมุมอ่อนแอแต่จริงใจ ผลงานนิยายที่เป็นที่พูดถึงในกลุ่มแฟนๆ ได้แก่ 'รอยฝนบนหน้าต่าง' ซึ่งเล่าเรื่องความสัมพันธ์ในวัยทำงานที่เผชิญกับความไม่แน่นอนของชีวิต และ 'สวนหลังบ้านของเรา' ที่เป็นแนวอบอุ่น ชวนยิ้มและมีความละเอียดในการบรรยายบรรยากาศท้องถิ่น นอกจากนิยายเป็นเล่มแล้ว ยังมีหนังสือเสียงที่เธอร่วมงานด้วย เช่น 'เสียงของคืนที่หายไป' ซึ่งถูกทำเป็นพอดแคสต์/หนังสือเสียงสั้นๆ ให้ฟังเป็นตอน ๆ สำหรับคนที่ชอบรับฟังมากกว่าการอ่าน ความที่ฉันชอบติดตามคือสไตล์การเขียนของ 'แจม' ไม่ได้หวือหวาแต่สามารถเล่าอารมณ์เล็ก ๆ ให้คนอ่านเอาใจช่วยได้ กลิ่นอายงานเขียนมีทั้งความเป็นไทยปนความร่วมสมัย ทำให้ชอบหยิบมาอ่านซ้ำในวันที่ต้องการความอบอุ่น งานนิยายและหนังสือเสียงของเธอมักเผยมุมมองความสัมพันธ์แบบใกล้ชิดและจริงใจ ซึ่งทำให้รู้สึกว่าเสียงเล่าเรื่องมีพลังพอจะพาเราเข้าไปอยู่ในฉากได้เลย

ชื่อเพลงที่เกี่ยวกับแจนคือ 'ธีมแจน' และเพลงนี้มักจะดังขึ้นในฉากที่อารมณ์ของเรื่องพลิกตัวอย่างหนักหน่วง ฉันจำความตื่นเต้นได้จากครั้งแรกที่ได้ยินท่อนเปียโนชวนเหงาตอนที่แจนยืนคนเดียวใต้ฝนในฉากหนึ่ง เสียงสายไวโอลินค่อย ๆ ทอความหวังขึ้นมากลางมวลความเงียบ ทำให้ฉากนั้นกลายเป็นหนึ่งในโมเมนต์ที่ฉันคิดถึงบ่อยสุด ดนตรีไม่ได้แค่เติมอารมณ์ แต่ยังเป็นลมหายใจให้กับตัวละครด้วย เมื่อฟัง 'ธีมแจน' อีกครั้ง ฉันยังรู้สึกถึงรายละเอียดเล็กๆ อย่างการขึ้นคอร์ดที่กะทันหันก่อนจะกลับสู่เมโลดี้เดิม ซึ่งทำให้ฉากนั้นมีน้ำหนักกว่าแค่เสียงร้อง ในฐานะแฟนที่ชอบสังเกต ฉันชอบวิธีที่เพลงนี้ถูกเรียบเรียงให้มีทั้งช่องว่างและน้ำหนัก บางครั้งแค่เสี้ยววินาทีของคอร์ดก็เพียงพอจะทำให้ฉากธรรมดากลายเป็นความทรงจำ มันเป็นเพลงประกอบฉากที่เรียบง่ายแต่จดจำได้ง่าย — นี่ล่ะคือสาเหตุที่ฉันยังคงเปิดมันซ้ำ ๆ เวลาต้องการความสงบใจ

ได้ดูเวอร์ชันละครแล้วก็เลยอยากเล่าแบบตรงไปตรงมาว่า 'วังจุฑาเทพ' นั้นมีรากมาจากนิยายชื่อเดียวกัน ผลงานต้นฉบับเขียนโดย 'ทมยันตี' ซึ่งเป็นนักเขียนที่คนไทยคุ้นเคยกันดีจากงานเขียนแนวประวัติศาสตร์และโศกนาฏกรรมที่มีอารมณ์เข้มข้น ความรู้สึกเวลาที่อ่านต้นฉบับหรือดูฉากที่ดัดแปลงมาจากนิยายเล่มนี้คือมันให้ความหนักแน่นของตัวละครและความละเอียดของฉากอดีตอย่างชัดเจน ฉากบทสนทนาในนิยายมักจะเต็มไปด้วยความละเมียดและการบรรยายภูมิหลัง ทำให้เมื่อลงจอแล้วนักแสดงมีพื้นฐานให้เล่นอารมณ์ได้ลึกขึ้น การรู้ว่าละครตั้งอยู่บนพื้นฐานของงานเขียนชวนให้มองเรื่องราวในเชิงวรรณกรรมมากขึ้น — ไม่ได้เป็นแค่นิยายพล็อตโรแมนติกธรรมดา แต่มีชั้นเชิงในการเล่าและการสร้างโลกที่ทำให้ตัวละครมีมิติ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ทำให้เวอร์ชันโทรทัศน์ยังคงรักษากลิ่นอายต้นฉบับได้ดีในหลายตอน

ต้นกำเนิดของตัวละครโจนที่คนส่วนใหญ่พูดถึงมักย้อนกลับไปยังบุคคลในประวัติศาสตร์จริง ๆ คือโจนแห่งอาร์ค (Jeanne d'Arc) ซึ่งไม่ได้ถือกำเนิดจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง แต่เกิดจากการบันทึก เหตุการณ์ และคำพยานในศาลกลางยุคกลางที่กลายเป็นแหล่งข้อมูลหลักของเรื่องราวนี้ ฉันมองว่าแก่นของโจนอยู่ที่เอกสารต้นฉบับอย่างบันทึกการไต่สวนและพยานคำให้การซึ่งถูกเก็บรวบรวมหลังจากเหตุการณ์จริงเหล่านั้น เอกสารเหล่านี้ให้ภาพของหญิงสาวจากชนบทที่อ้างว่าได้รับพระวจนะและนำกองกำลัง ฝ่ายต่าง ๆ ในช่วงสงครามร้อยปี สถานะของเธอในฐานะผู้ถูกไต่สวนและการถูกประหารให้กลายเป็นพล็อตที่นักเขียนและศิลปินดึงไปเล่าใหม่เรื่อยมาจนเกิดเป็นงานวรรณกรรมและละครเวที อย่างไรก็ตาม การที่โจนเป็น 'ตัวละคร' ในสายตาคนสมัยใหม่ก็เกิดจากการนิยามซ้ำผ่านผลงานหลายชิ้น เช่น งานวรรณกรรมอย่าง 'Personal Recollections of Joan of Arc' ของมาร์ก ทเวน ที่เขียนให้เธอมีมิติของวีรสตรีในแบบนวนิยาย หรือผลงานละครเวทีอย่าง 'Saint Joan' ของจอร์จ เบอร์นาร์ด ชอว์ ที่ตีความโจนในมุมมองปรัชญาและสังคม ทั้งสองงานนี้ไม่ใช่ต้นกำเนิดดั้งเดิม แต่เป็นตัวกลางสำคัญที่ทำให้ภาพของโจนแพร่หลายและยั่งยืนในวัฒนธรรมสมัยใหม่ เมื่อนึกถึงโจนในฐานะตัวละคร ฉันชอบคิดว่าเธอเป็นผลผลิตของการผสมผสานระหว่างข้อเท็จจริงประวัติศาสตร์กับจินตนาการของคนยุคหลัง การเล่าเรื่องซ้ำ ๆ ทั้งในรูปแบบหนังสือ บทละคร และภาพยนตร์ ทำให้โจนกลายเป็นสัญลักษณ์—ทั้งของศรัทธา ความกล้าหาญ และความโศกเศร้า—มากกว่าจะเป็นตัวละครจากหนังสือเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างชัดเจน ถ้าจะมองหาแหล่งกำเนิดที่จับต้องได้ที่สุด ก็คงต้องยกให้บันทึกการไต่สวนและบันทึกเชิงประวัติศาสตร์อื่น ๆ เป็นพื้นฐาน แล้วปล่อยให้ผลงานอย่าง 'Personal Recollections of Joan of Arc' หรือ 'Saint Joan' เป็นผู้ตีความและขยายความให้เธอมีชีวิตในหน้ากระดาษและบนเวทีสมัยใหม่

ชื่อ 'ฟรอยด์' ในบริบททั่วไปร้อยละเก้าสิบชี้ไปที่บุคคลจริง ไม่ได้เป็นตัวละครจากนวนิยายหรือการ์ตูนใด ๆ เลย ฉันมองว่าการเข้าใจจุดนี้สำคัญ เพราะหลายคนที่ได้ยินชื่อแล้วคิดว่าเป็นตัวละครแฟนตาซี แต่แท้จริงแล้วต้นกำเนิดมาจากนักประสาทวิทยาชาวออสเตรียชื่อ ซิกมุนด์ ฟรอยด์ (Sigmund Freud) ผู้วางรากฐานของจิตวิเคราะห์สมัยใหม่ ผลงานสำคัญของเขาที่มักถูกพูดถึงในวงวิชาการได้แก่ 'The Interpretation of Dreams' ซึ่งเป็นหนังสือที่เขาใช้เสนอแนวคิดเรื่องจิตใต้สำนึกและความหมายของความฝัน รวมถึงงานอย่าง 'Three Essays on the Theory of Sexuality' ที่อธิบายแนวคิดเกี่ยวกับพัฒนาการทางเพศและแรงขับภายใน ตัวเขาเองเกิดที่เมืองโปรซา (ปัจจุบันอยู่ในประเทศต่าง ๆ ของยุโรปกลาง) และทำงานเป็นแพทย์ก่อนที่จะพัฒนาทฤษฎีที่มีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อจิตวิทยา วรรณกรรม และงานศิลปะ ฉันมักคิดว่าการรู้ว่าฟรอยด์เป็นบุคคลจริงช่วยให้เราแยกแยะได้ระหว่างแหล่งที่มาทางประวัติศาสตร์กับการนำแนวคิดของเขาไปใช้ในงานแต่งเรื่องหรือสื่อบันเทิงอื่น ๆ

ประเด็นที่น่าสนใจคือการหาว่า 'คืนนับดาว' ตอนแรกมีจุดยืนแบบไหนในเชิงแหล่งที่มา — ในความเห็นของฉันมันถูกนำเสนอในฐานะงานบทโทรทัศน์ต้นฉบับมากกว่าจะเป็นบทดัดแปลงจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง เมื่อดูจากเครดิตและการโปรโมตของผลงาน ฉันสังเกตว่าชื่อผู้เขียนบทและทีมงานถูกเน้นมากกว่าการอ้างอิงนิยายต้นฉบับ ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญว่าเรื่องถูกสร้างขึ้นโดยทีมเขียนบทสำหรับหน้าจอ ไม่ต่างจากกรณีของ 'Stranger Things' ที่เริ่มจากไอเดียของผู้สร้างและขยายเป็นซีรีส์แทนการดัดแปลงตรงๆจากหนังสือเล่มใดเล่มหนึ่ง ในมุมความเป็นแฟน ฉันชอบเวลาซีรีส์ตีความตัวละครและจังหวะเรื่องใหม่ๆ เพราะมันให้ความสดใหม่และเซอร์ไพรส์ แต่ก็เข้าใจได้ว่าคนดูบางคนอยากรู้ที่มาที่ไปอย่างชัดเจน ถ้ามีงานเขียนต้นฉบับจริง มักจะมีเครดิตชัดเจนในคอนเทนต์โปรโมทหรือปกซีรีส์ ซึ่งตรงนี้คือจุดที่ฉันมองแล้วรู้สึกว่า 'คืนนับดาว' ยืนอยู่บนฐานของบทโทรทัศน์มากกว่า ส่วนคนที่ชอบเปรียบเทียบกับงานดัดแปลงอย่าง 'Game of Thrones' เป็นต้นแบบของการใส่เครดิตต้นฉบับ ฉันคิดว่าแต่ละแนวทางมีเสน่ห์ของตัวเอง แต่กับเรื่องนี้ ฉันชอบที่มันมีไดนามิกของหน้าจอเป็นหลักและเปิดโอกาสให้การเล่าเรื่องมีลูกเล่นเฉพาะตัว

ชื่อนี้ค่อนข้างคลุมเครือและทำให้ผมคิดถึงความหลากหลายของนิยายไทยมากกว่าจะชี้ไปยังคนเขียนคนเดียว คนอ่านหลายคนอาจจะเคยเจอ 'จ้อน' ในรูปแบบต่าง ๆ — บางครั้งเป็นเด็กหนุ่มบ้านทุ่งที่มีมุขทะเล้นและคำพูดติดปาก ช่วยเพิ่มความอบอุ่นให้เรื่อง บางครั้งก็เป็นเพื่อนสนิทใจดีที่ยืนเคียงข้างตัวเอกเวลาเจอปัญหา ชื่อเล่นแบบนี้เลยกระจายอยู่ในนิยายหลายแนว ตั้งแต่แนวครอบครัว/ชนบทไปจนถึงนิยายรักเบาสมอง ในฐานะคนที่ไล่อ่านนาน ผมเลยมองว่าการจะตอบว่าใครเป็นผู้แต่งนิยายที่มีตัวละครชื่อ 'จ้อน' ต้องอาศัยบริบทมากกว่าชื่อเพียงอย่างเดียว — เช่น ฉากเด่น ลักษณะนิสัยของจ้อน ภาษาที่ใช้ หรือยุคสมัยที่ตีพิมพ์ เพราะตัวละครชื่อเล่นซ้ำได้บ่อย การบอกแค่ว่า "ใครเป็นผู้แต่งนิยายที่มีตัวละครจ้อน" ด้วยข้อมูลเพียงชื่อนั้นจึงมักจะทำให้ได้คำตอบที่ไม่ชัดเจน ถ้าอยากให้ชัดเจนขึ้น ลองคิดไล่ย้อนหลังว่าเรื่องนั้นอยู่ในบรรยากาศแบบไหน มีฉากสำคัญอย่างไร หรือจำประโยคเด็ดของตัวละครได้ไหม สิ่งเหล่านี้มักเป็นกุญแจเปิดไปหาผู้แต่งได้รวดเร็วขึ้น ผมเองยังชอบนั่งนึกภาพฉากแล้วเชื่อมกับสำนวนผู้แต่งเพื่อจำได้ดีขึ้นแบบนั้นแหละ