โคลงโลกนิติ ผู้แต่ง มีผลงานอื่นใดที่ควรอ่านเพิ่มเติม?

ในชั้นเรียนที่ผมเคยสอนวรรณคดีโบราณ ผมมักจะชวนเด็กๆ ถกกันเรื่องผู้แต่งของ 'โคลงโลกนิติ' เพราะมันเป็นกรณีศึกษาที่ดีว่าบทประพันธ์บางชิ้นอาจไม่มีคนเขียนคนเดียวชัดเจน บรรดานักวิชาการเสนอไปหลายแนวทาง: บางคนวิเคราะห์จากภาษาและศัพท์โบราณว่าอาจร้อยเรียงขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ต้นๆ ขณะที่อีกกลุ่มให้สมมติฐานว่าเป็นผลงานรวมของนักกลอนหลายคนที่ถ่ายทอดปากต่อปากจนรวมเป็นเล่มเดียว ผมมักเน้นกับนักเรียนว่าความสำคัญไม่ได้อยู่ที่ชื่อผู้แต่งเพียงอย่างเดียว แต่คือเนื้อหา—คำคมใน 'โคลงโลกนิติ' เกี่ยวกับความไม่เที่ยงและการรู้หน้าที่ยังส่งผลต่อวิธีคิดของคนไทยมาเนิ่นนาน อย่างที่เคยเห็นในงานเทศนาหรือคำสอนของผู้ใหญ่หลายยุคสมัย การจะบอกว่าใครเป็นผู้แต่งจริงๆ อาจทำได้ยาก แต่การใช้บทกลอนเหล่านี้สอนคนรุ่นใหม่ให้คิดเป็นยังคุ้มค่าสำหรับผม

หลังจากพลิกหน้ากระดาษของงานโบราณเล่มนั้นครั้งแรก ลมหายใจของภาษาเก่าก็เข้ามาแตะใจอย่างแรง 'โคลงโลกนิติ' เป็นบทประพันธ์เชิงสอนใจที่มีโครงสร้างเป็นโคลงแบบโบราณ แต่ละบทมักใช้ภาพเปรียบเปรยและคำตัดพ้องจังหวะเพื่อเตือนสติเรื่องความไม่เที่ยงของชีวิต วรรณกรรมชิ้นนี้ไม่ได้พูดถึงเรื่องเทพนิยายหรือประวัติศาสตร์โดยตรง แต่เน้นบทเรียนทางศีลธรรม การยอมรับความเป็นจริง และการวางตนต่อโลกอย่างรอบคอบ ซึ่งทำให้มันยังคงถูกหยิบยกมาอ้างอิงในวงสนทนาทางวัฒนธรรมไทยมาจนถึงปัจจุบัน ในแง่ของผู้แต่ง ประเด็นนี้มักชวนให้ถกเถียงกัน ผู้เขียนมักถูกมองว่าไม่ใช่บุคคลเดียวที่โดดเด่นแบบที่เราคุ้นกับนักร้อยกรองยุคหลัง แต่เป็นผลงานที่เกิดขึ้นในบริบทชุมชนวรรณกรรมไทยโบราณ—อาจผ่านการรวบรวมและปรับแต่งจากกวีหลายคนตลอดสมัย ด้วยเหตุนี้จึงพบได้ในสำเนาจำนวนมากที่มีความแตกต่างเล็กน้อยระหว่างฉบับ ต่างหากที่ทำให้ยากจะชี้ชัดชื่อผู้ประพันธ์คนเดียว ฉันชอบคิดว่าความไม่แน่นอนตรงนี้แปลว่าเสียงเตือนของบทโคลงเป็นสิ่งที่ข้ามกาลเวลา มากกว่าจะเป็นตราประทับของผู้แต่งคนใดคนหนึ่ง สิ่งที่ทำให้หลงใหลคือวิธีการสอดแทรกคติธรรมด้วยภาพธรรมดา ๆ เช่นเปรียบความรุ่งเรืองกับดอกไม้ที่ร่วงโรย หรือเตือนว่าทรัพย์สินชื่อเสียงล้วนไม่จีรัง ผลงานชิ้นนี้จึงมักถูกนำไปอ้างถึงในงานวิชาการ วงปฏิบัติธรรม และการสอนวรรณคดีสมัยใหม่มากมาย แม้จะไม่สามารถระบุปีเผยแพร่ต้นฉบับแน่นอนได้ แต่การมีอยู่ของมันในฉบับคัดสรรและการพิมพ์หลัก ๆ ตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นถึงปลาย ทำให้เห็นว่าข้อคิดใน 'โคลงโลกนิติ' มีอิทธิพลยาวนานและทนทานต่อกาลเวลา เหมือนบทสนทนาที่คนโบราณฝากไว้ให้เราอ่านแล้วคิดตามอย่างเงียบ ๆ

พอจะพูดถึง 'โคลงโลกนิติ' ก็ต้องเริ่มจากเรื่องที่มักทำให้คนคุยกันยืดเยื้อเลยคือชื่อผู้แต่ง — ข้อมูลดั้งเดิมไม่ปรากฏชัดเจนในเอกสารที่พบทั่วไป ดังนั้นจึงมักถูกจัดว่าเป็นงานโคลงคติธรรมที่มิได้ลงนามผู้แต่งชัดเจน เหมือนงานโบราณอีกหลายชิ้นที่วงการวรรณคดีไทยเก็บรักษาไว้เป็นมรดกทางวรรณศิลป์มากกว่าจะเป็นบันทึกประวัติผู้แต่ง ในฐานะคนที่ชอบอ่านและเปรียบเทียบโคลงต่างยุค ฉันมองว่าเนื้อหาและสำนวนของ 'โคลงโลกนิติ' สะท้อนภูมิปัญญาคติธรรมและการเตือนใจแบบแผนโคลงไทย มีการใช้ภาพพจน์ สุภาษิต และคำที่คมชัดในการสอนเรื่องความประพฤติ การดำรงชีวิต และผลของกรรม ซึ่งลักษณะเช่นนี้พบได้ในงานคติสอนใจสมัยอยุธยา–รัตนโกสินทร์ตอนต้น แต่ไม่สามารถยืนยันได้แน่ว่าผลงานชิ้นนี้เขียนโดยกวีหรือพระนักปราชญ์คนใดคนหนึ่ง เมื่อยอมรับว่ายังไม่มีชื่อผู้แต่งแน่ชัด งานชิ้นนี้กลับมีคุณค่าเชิงวรรณกรรมและประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง ถูกบรรจุและพิมพ์ในสำเนาหลายฉบับโดยนักปราชญ์และสำนักพิมพ์ต่าง ๆ ซึ่งทำให้เราได้เห็นการเรียบเรียงและอธิบายความหมายในฉบับสมัยใหม่หลายฉบับ การที่ไม่มีข้อมูลผู้แต่งชัดเจนไม่ได้ลดคุณค่าของเนื้อหา — ถ้าจะพูดแบบไม่เป็นทางการ งานชิ้นนี้เหมือนหนังสือคำสอนบ้าน ๆ ที่เดินทางผ่านคนหลายยุคและกลายเป็นบทเรียนให้คนทั่วไปทั้งรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ได้คิดตาม อย่างน้อยผมรู้สึกว่าการอ่านมันทำให้เข้าใจวิธีคิดของสังคมไทยในอดีตได้ดีทีเดียว

เคยแปลกใจว่าบทประพันธ์โบราณบางชิ้นกลับมีประวัติศาสตร์ซับซ้อนกว่าที่คาดไว้ — อย่าง 'โคลงโลกนิติ' ก็ไม่ต่างกัน เรื่องเกี่ยวกับแหล่งรวมประวัติและผู้แต่งของงานชิ้นนี้มีทั้งฉบับรวบรวมเชิงวิชาการและบทความวิเคราะห์ที่ตีพิมพ์ในสำนักพิมพ์ของหน่วยงานทางวัฒนธรรมต่างๆ ในฐานะคนที่คลุกคลีกับงานวรรณคดีเก่า ผมมักเจอฉบับตีพิมพ์ของ 'โคลงโลกนิติ' ในสองรูปแบบหลัก ๆ หนึ่งคือฉบับวิจัยหรือตีพิมพ์ซ้ำโดยสถาบันที่ทำงานด้านโบราณคดีและวรรณคดี ซึ่งมักมีคำอธิบายประกอบและบรรณานุกรม เช่น งานที่ออกโดยหน่วยงานรัฐหรือสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย อีกแบบเป็นบทความวารสารหรือวิทยานิพนธ์ที่เจาะลึกประเด็นผู้ประพันธ์ ข้อพิสูจน์เชิงภาษาศาสตร์ และบริบททางประวัติศาสตร์ของบทประพันธ์เหล่านี้ ภาพรวมที่ผมเห็นคือยังไม่มีหนังสือบูรณาการฉบับเดียวที่เป็น 'ประวัติฉบับสมบูรณ์' ของ 'โคลงโลกนิติ' ซึ่งทำให้การตามรอยผู้แต่งต้องอาศัยการรวมชิ้นส่วนจากหลายแหล่ง — ฉบับตีพิมพ์ทางการ, บทความในวารสารวิชาการ, งานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษา และคอมเมนทารีโบราณในหอสมุดเก็บต้นฉบับ งานเหล่านี้เมื่ออ่านรวมกันจะให้ภาพทั้งข้อถกเถียงเรื่องสมัยรัชกาลที่แต่ง รูปแบบภาษา และการอ้างอิงถึงผู้รจนา หากต้องการอ่านครบ ๆ ผมแนะนำให้เริ่มจากฉบับตีพิมพ์ที่มีบรรณานุกรมดี ๆ แล้วขยับไปอ่านบทความวิชาการที่อ้างถึงต้นฉบับต่าง ๆ — กระบวนการแบบนี้ทำให้เห็นทั้งมุมของนักประพันธ์ นักวิจัย และบริบทสังคมที่ล้อมรอบบทประพันธ์ได้ชัดขึ้น

ไม่แปลกใจเลยที่ชื่อของผู้แต่ง 'โคลงโลกนิติ' จะถูกหยิบขึ้นมาพูดถึงในห้องเรียนวิชาวรรณคดีบ่อยครั้ง ฉันมักเห็นครูเลือกบทตอนจาก 'โคลงโลกนิติ' มาเป็นตัวอย่างเรื่องการใช้ภาษาโคลงและคติสอนใจ เพราะเนื้อหาเรียบง่ายแต่ลึกซึ้ง เหมาะกับการให้เด็กฝึกวิเคราะห์โครงสร้างภาษา ช่วยให้พวกเขาเข้าใจสัมผัสและจังหวะของโคลงได้เร็วขึ้น ในบทเรียนบางครั้งครูจะแบ่งให้นักเรียนวิเคราะห์คำสั่งสอนใคร่ครวญในบทแล้วนำไปเปรียบเทียบกับนิทานคุณธรรมอื่นๆ เช่น 'นิทานชาดก' เพื่อให้เห็นการสื่อคติผ่านรูปแบบที่ต่างกัน ผมเห็นว่าการสอนแบบนี้ช่วยให้เด็กจับใจความเชิงคุณธรรมได้ดีขึ้นและยังฝึกการอธิบายเชิงวรรณศิลป์ด้วย จะว่าไปแล้วงานของผู้แต่งคนนี้มักถูกใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างการเรียนภาษาและการปลูกฝังค่านิยมมากกว่าการสอนแบบจำเนื้อหาเพียงอย่างเดียว

ยามอ่าน 'โคลงโลกนิติ' แล้วรู้สึกเหมือนได้ยินเสียงครูโบราณกำชับสั่งสอนอยู่ข้างหู — นั่นเป็นเหตุผลที่เราเห็นรากของงานนี้ซึมลึกมาจากคำสอนทางพุทธศาสนาโดยตรง และยิ่งเมื่อจับจังหวะคำกับการใช้ภาพเปรียบเปรยแล้ว สิ่งที่สะท้อนคือท่าทีแบบครูบาอาจารย์ที่ได้อาศัย 'พระไตรปิฎก' เป็นแหล่งอ้างอิงทางจริยธรรมและคติธรรมมากกว่าจะเป็นเพียงบทประพันธ์สวย ๆ ในเชิงภาษาและรูปแบบ เรารู้สึกว่ามีการผสมผสานทั้งโครงสร้างวรรณกรรมท้องถิ่นและแนวคิดจากต้นฉบับภาษาบาลี-สันสกฤต ทำให้โคลงชุดนี้สามารถทำหน้าที่ได้ทั้งสอนข้อคิดและชี้ภาพสะท้อนของสังคม คนเขียนใช้ลีลาเรียบง่ายแต่คมกริบ ไม่เน้นอารมณ์หวือหวาเหมือนนิทานพื้นบ้าน แต่เน้นการชี้ให้คิด และนั่นแหละที่ทำให้ผลงานไม่ตกยุค ในฐานะคนที่ชอบอ่านบทดั้งเดิม เราชื่นชมวิธีการสอดแทรกคำสอนจนกลายเป็นบทกลอนที่ยังคงมีพลังโน้มน้าวใจคนอ่านทุกยุคสมัย

ตั้งแต่เริ่มสนใจวรรณคดีไทยเก่า ๆ ผมมักจะเริ่มจากการตามหาเล่มต้นฉบับหรือฉบับพิสูจน์อักษรของงานชิ้นนั้นก่อนเสมอ ซึ่งสำหรับ 'โคลงโลกนิติ' นี่เป็นแนวทางที่ช่วยให้เข้าใจผู้แต่งและบริบทได้เร็วขึ้น การจะหาประวัติผู้แต่งและผลงานเด่นของเรื่องนี้ให้ชัดเจนที่สุด ควรเริ่มจากการมองหาเอกสารที่ตีพิมพ์พร้อมบทนำหรือตัวบรรยาย (preface/บทนำ) เพราะบรรณาธิการมักสรุปข้อมูลชีวประวัติที่ยืนยันได้และชี้แหล่งอ้างอิงสำคัญไว้ให้ การไปที่หอสมุดแห่งชาติหรือห้องสมุดของมหาวิทยาลัยใหญ่ ๆ เช่น หอสมุดกลางจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยหรือห้องสมุดคณะอักษรศาสตร์ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มักให้ผลดี เพราะที่นั่นจะมีฉบับพิมพ์เก่าหรือฉบับพิสูจน์อักษรที่บรรจุบทอธิบายผู้แต่งและความเป็นมาของงาน นอกจากนี้ แค็ตตาล็อกห้องสมุดเหล่านี้มักเชื่อมกับฐานข้อมูลบรรณานุกรมที่สรุปผลงานเด่นของผู้แต่งไว้ เช่น บทความตีความงาน โคลงตัวอย่าง และการรวบรวมบทกลอนที่เกี่ยวข้อง ซึ่งช่วยให้เห็นภาพว่าผลงานไหนถือเป็นผลงานเด่นหรือมีอิทธิพล เว็บห้องสมุดดิจิทัลของหอสมุดแห่งชาติและฐานข้อมูลของมหาวิทยาลัยหลายแห่งมักมีสำเนาดิจิทัลหรือบทความวิชาการที่พูดถึง 'โคลงโลกนิติ' อย่างละเอียด การค้นหาชื่อเรื่องใน Google Books หรือ WorldCat ก็เป็นวิธีสะดวกในการหาฉบับตีพิมพ์ต่างประเทศหรือฉบับที่มีบทอธิบายเชิงวิชาการ ในขณะเดียวกัน งานวิจัยระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอกที่เก็บในคลังข้อมูลปริญญานิพนธ์ของมหาวิทยาลัยมักมีการสำรวจเชิงลึกเกี่ยวกับผู้แต่งและผลงานเด่น ซึ่งอ่านแล้วช่วยเข้าใจบริบททางประวัติศาสตร์และวรรณกรรมได้มากขึ้น นอกเหนือจากแหล่งวิชาการแล้ว ผมยังชอบอ่านบทความในนิตยสารทางวัฒนธรรมเช่น 'ศิลปวัฒนธรรม' และบทความวิชาการในวารสารวรรณคดีไทย เพราะนักวิจัยมักยกตัวอย่างผลงานเด่นมาเปรียบเทียบกัน นอกจากนี้ บทบรรณาธิการของฉบับตีพิมพ์ใหม่หรือฉบับเรียบเรียงมักสรุปข้อมูลผู้แต่งและผลงานสำคัญได้อย่างกระชับและเชื่อถือได้ หากอยากได้มุมมองหลากหลาย การอ่านเปรียบเทียบฉบับต่าง ๆ รวมถึงคอมเมนท์จากนักวิชาการและนักอ่านทั่วไปก็ช่วยให้เห็นภาพครบทั้งประวัติ ชื่อผลงานเด่น และการตีความที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย สุดท้ายแล้วการอ่านหลายฉบับพร้อมสังเกตหมายเหตุประกอบทำให้ผมรู้สึกว่าได้เข้าใกล้เสียงของผู้แต่งและความหมายแท้จริงของ 'โคลงโลกนิติ' มากขึ้น

แค่พูดถึงชื่อ 'โคลงโลกนิติ' ก็ทำให้ภาพของบทกลอนที่คอยเตือนสติลอยขึ้นมาในหัวทันที ผมเติบโตมากับเสียงอ่านโคลงที่ผู้ใหญ่ในหมู่บ้านชอบยกมาอ้างเป็นบทเรียนชีวิต เล่ากันว่าต้นตอของงานชิ้นนี้มีหลายตำนานซ้อนกันไป หนึ่งในเรื่องเล่าเก่าแก่บอกว่าผู้แต่งเป็นกวีประจำราชสำนักที่แต่งขึ้นเพื่อเตือนพระมหากษัตริย์และชนชั้นนำเรื่องความไม่เที่ยงของอำนาจและความดี ความเชื่อนี้เกิดจากเนื้อหาโคลงที่เน้นการชี้นิ้วสอนเช่นเดียวกับโบราณคดีวรรณกรรมอื่น ๆ อีกเรื่องเล่าหนึ่งที่ผมเคยได้ยินบ่อยคือว่าบทโคลงเหล่านี้เริ่มจากพระสงฆ์หรือญาติโยมผู้มีความรู้ที่ต้องการสะท้อนหลักธรรมะในภาษาที่ประชาชนเข้าใจได้ จึงกลายเป็นโคลงสั้น ๆ ที่สามารถขับร้องหรือท่องจำได้ง่าย ความเรียบง่ายของภาษาทำให้หลายคนเชื่อว่ามันเกิดจากภูมิปัญญาชาวบ้านไม่ใช่แค่หน้าที่ของราชสำนัก นอกจากนี้ยังมีตำนานเล่าต่อว่า 'โคลงโลกนิติ' เคยถูกปรับปรุงหรือรวบรวมจากบทกลอนหลายชิ้นที่หมุนเวียนในท้องถิ่นจนกลายเป็นชุดเดียวกัน และนั่นอธิบายได้ว่าทำไมบางฉบับจึงมีคำหรือน้ำเสียงต่างกันบ้างเหมือนที่เห็นในงานอย่าง 'นิทานชาดก' สรุปแบบไม่เป็นพิธีรีตองก็คือผมชอบคิดว่า 'โคลงโลกนิติ' เป็นทั้งผลผลิตของสังคมชั้นสูงและเสียงสะท้อนของคนธรรมดาในเวลาเดียวกัน ตำนานต่าง ๆ ที่ล้อมรอบงานชิ้นนี้ทำให้มันดูมีชีวิตและเดินไปพร้อมกับคนไทยในทุกยุคสมัย

ตั้งแต่ได้หลงใหลในกลอนโบราณ การตามหาแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้สำหรับ 'โคลงโลกนิติ' กลายเป็นหนึ่งในงานอดิเรกที่ทำให้หัวใจเต้นแรงไปพร้อมกัน ผมมักเริ่มจากแหล่งที่เป็นต้นทางของเอกสารเก่าๆ ก่อน เช่น สำนักพิมพ์ของหน่วยงานราชการที่มีหน้าที่เก็บรักษาข้อความโบราณ เพราะงานที่ตีพิมพ์โดย 'กรมศิลปากร' หรือสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมักมาพร้อมบรรณานุกรมและคำชี้แจงต้นฉบับ ซึ่งสำคัญมากเมื่ออยากทราบประวัติและร่องรอยของผู้แต่ง นอกจากนี้ 'หอสมุดแห่งชาติ' มีคอลเล็กชันต้นฉบับและสำเนาโบราณหลายรายการ ทั้งฉบับลายมือและฉบับพิมพ์เก่า ซึ่งอ่านประกอบกับบรรทัดอธิบายจะช่วยให้เข้าใจความเป็นมาของงานได้ชัดขึ้น อีกมุมที่ผมให้ความสำคัญคืองานวิชาการ เช่น บทความในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย หรือวิทยานิพนธ์ของนิสิต/นักศึกษาที่มักมีการสำรวจเอกสารต้นฉบับอย่างละเอียด ฐานข้อมูลวารสารมหาวิทยาลัยและระบบห้องสมุดดิจิทัลของมหาวิทยาลัยต่างๆ ช่วยให้ผมเข้าถึงบทวิเคราะห์เชิงวิชาการได้ง่ายขึ้น หากต้องการมุมมองเชิงเปรียบเทียบก็สามารถใช้ฐานข้อมูลระหว่างประเทศเช่น WorldCat หรือ Google Scholar เพื่อตรวจหาการอ้างอิงงานแปลหรือการวิเคราะห์ที่ตีพิมพ์นอกประเทศด้วย เมื่อรวมกันแล้ว แหล่งอ้างอิงที่ผมมองว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีได้แก่ งานพิมพ์ของหน่วยงานอนุรักษ์ (กรมศิลปากร), คลังต้นฉบับในหอสมุดระดับชาติ, วิทยานิพนธ์และบทความวิชาการจากมหาวิทยาลัย และฐานข้อมูลสากลสำหรับการเปรียบเทียบ อย่าลืมตรวจดูข้อมูลฉบับพิมพ์ว่าผู้เรียบเรียงระบุแหล่งที่มาอย่างไร เพราะนั่นจะเป็นกุญแจที่เปิดประตูสู่การเข้าใจทั้งผู้แต่งและบริบทของ 'โคลงโลกนิติ' ได้ลึกขึ้น — แล้วก็รู้สึกว่าแต่ละครั้งที่อ่านเจอบทความใหม่ มุมมองต่อบทกลอนเก่า ๆ ก็เปลี่ยนไปอย่างน่าสนุกเสมอ

เราไม่เคยคิดว่าจะมีบทกวีไทยชิ้นหนึ่งที่ทำให้เกิดการถกเถียงเรื่องผู้แต่งและอิทธิพลได้มากขนาดนี้ — 'โคลงโลกนิติ' เป็นหนึ่งในงานวรรณกรรมที่มักถูกยกขึ้นมาเมื่อคุยถึงความผสมผสานระหว่างคำสอนทางศีลธรรมและรูปแบบโคลงไทย โดยภาพรวมผมมองว่าผู้แต่งไม่ได้ถูกบันทึกชัดเจนในเอกสารสาธารณะสมัยก่อน แต่สไตล์ภาษาและรูปแบบการใช้โคลงชี้ว่าเกิดจากสังคมวรรณกรรมชั้นราชสำนักมากกว่าคนธรรมดา เมื่อพลิกดูเนื้อหา ประเด็นคำสอนเชิงศีลธรรมและการยกตัวอย่างเหตุการณ์เพื่อสอนศีลธรรม ทำให้นึกถึงร่องรอยของคำสอนบาลี-สันสกฤตที่ไหลเข้ามาทางพระพุทธศาสนา รวมทั้ง 'ชาดก' ที่นิยมใช้เป็นแบบอย่างในการสอนจริยธรรมในสังคมไทยโบราณ ในแง่นี้ 'โคลงโลกนิติ' จึงเหมือนการตีความจริยธรรมผ่านจังหวะโคลงที่คุ้นเคยกับคนอ่านในราชสำนักและชนชั้นนำ นอกจากนี้โครงสร้างเชิงคำศัพท์และการจัดรูปประโยคยังแสดงร่องรอยของการได้รับอิทธิพลจากวรรณคดีที่มีแนวเล่าเรื่องแบบมหากาพย์และปกรณัม เช่นการหยิบยืมภาพจากเรื่องราวใน 'รามเกียรติ์' มาใช้เป็นอุปมาอุปไมย เพื่อให้บทกวีเข้าถึงง่ายและทรงพลัง ในมุมมองส่วนตัว ผมมักจะคิดว่าผู้แต่งของ 'โคลงโลกนิติ' น่าจะเป็นผู้มีการศึกษาสูง รู้จักศาสตร์ทางพุทธศาสนาและวรรณคดีอินเดีย-บาลี มีความชำนาญในรูปแบบโคลงไทย และตั้งใจให้ผลงานเป็นทั้งตำราเตือนใจและสื่อสังคม ซึ่งความคลุมเครือนี้ไม่ได้ทำให้งานด้อยคุณค่า ตรงกันข้ามยิ่งเพิ่มเสน่ห์ให้ผู้อ่านสมัยใหม่ได้ขบคิดถึงบริบททางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และการส่งต่อความคิดผ่านบทกวีเก่า ๆ — นี่แหละที่ทำให้การอ่าน 'โคลงโลกนิติ' ยังมีชีวิตและท้าทายให้กลับมาอ่านซ้ำอยู่เสมอ