ใครเป็นผู้สร้างตัวเปิดช่อง9 ของสถานีโทรทัศน์?

เพลงเปิด 'ช่อง 9' ในความทรงจำสมัยก่อนมักเป็นท่วงทำนองฟีเออร์ฟูลที่เต็มไปด้วยวงเครื่องเป่าและสายไวโอลิน แนวนี้มักมาจากทีมดนตรีภายในสถานีหรือวงออเคสตร้าที่สถานีจ้างมาเรียบเรียงมากกว่าจะเป็นงานของคอมโพสเซอร์เดี่ยวชื่อดัง ผมมักนึกภาพคนในห้องควบคุมเสียงกำลังปรับบาลานซ์ เพื่อให้ซาวด์นั้นขึ้นมาพอดีเวลาโลโก้ปรากฏบนจอ หลายครั้งบรรดา jingle เหล่านี้ไม่ได้มีเครดิตเด่นชัดเหมือนเพลงของศิลปิน ทำให้ชื่อผู้แต่งมักถูกลืมหรือจดไว้เป็นชื่อหน่วยงานแทน ส่วนตัวแล้วชอบความคลาสสิกของเมโลดี้ยุคก่อน — มันจับใจและทำให้รู้สึกว่า ‘ช่อง’ นั้นมีเอกลักษณ์ชัดเจน

หลายคนอาจไม่ทันสังเกต แต่การปรับตัวเปิดของ 'ช่อง 9' ครั้งล่าสุดเกิดขึ้นช่วงปลายปี 2562 (ประมาณพฤศจิกายน 2019) เมื่อภาพกราฟิกและดนตรีขึ้นต้นรายการถูกปรับให้ดูทันสมัยขึ้นอย่างชัดเจน ผมจำความรู้สึกตอนเห็นครั้งแรกได้ชัด — โทนสีเปลี่ยนไปจากสีเรียบๆ มาเป็นพาเลตที่สดและมีมิติ เสียงสตูดิโอซาวด์ถูกจัดเรียงใหม่ให้มีจังหวะอิเล็กทรอนิกส์ผสมกับเครื่องดนตรีจริง ทำให้ตัวเปิดดูเข้ากับยุคดิจิทัลมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่น่าจะเป็นแค่การตกแต่ง เพราะมีการปรับโลโก้และการจัดวางชื่อรายการให้รับกับสกรีนสัดส่วนใหม่ด้วย มุมมองแบบคนดูธรรมดา ผมคิดว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนั้นชัดเจนพอจะบอกได้ว่าเป็นจุดเปลี่ยนของสไตล์ช่อง จากภาพรวมแล้วมันเน้นความสดทันสมัยและเข้าถึงผู้ชมรุ่นใหม่ มากกว่าที่จะยึดติดกับเอกลักษณ์เดิมๆ

ย้อนกลับไปตอนที่ฉันนั่งดูการ์ตูนตอนเย็นแล้วติดหนึบที่สุด เหตุการณ์สร้างสรรค์ของ 'พาวเวอร์พัฟเกิร์ล' ในโลกภายในเรื่องยังคงเป็นภาพจำชัดเจนสำหรับฉัน: พวกมันถูกสร้างโดยศาสตราจารย์ผู้ใจดีที่ชื่อศาสตราจารย์ยูโตเนียม เขาใช้ส่วนผสมที่ดูไร้พิษภัย—น้ำตาล เครื่องเทศ และทุกสิ่งที่น่ารัก—แล้วเกิดความผิดพลาดเมื่อเติมสารเคมีปริศนาที่เรียกว่า Chemical X เข้าไป ผลลัพธ์คือบลอสซั่ม บับเบิลส์ และบัทเทอร์คัพ นักรบตัวเล็กน่ารักที่คอยปกป้องเมืองจากวายร้ายต่าง ๆ ฉันชอบมุมมองนี้เพราะมันให้ความอบอุ่นและความแฟนตาซีแบบเด็ก ๆ มากกว่าการอธิบายทางเทคนิค ในนิทานแบบนี้การเป็นผู้สร้างไม่ได้หมายถึงแค่การออกแบบรูปลักษณ์ แต่ยังรวมถึงเจตนารมณ์ของผู้สร้างในจักรวาลนิยายด้วย การที่ศาสตราจารย์ยูโตเนียมตั้งใจสร้างอะไรดี ๆ แล้วเกิดความผิดพลาดกลายเป็นฮีโร่ อย่างน้อยในสายตาฉัน มันทำให้เรื่องราวมีทั้งความตลก โรแมนติกแบบพ่อ-ลูก และก็แฝงบทเรียนเล็ก ๆ เกี่ยวกับความรับผิดชอบ มุมมองนี้ยังช่วยให้เข้าใจว่าทำไมตัวละครถึงมีมิติมากกว่าตุ๊กตาน่ารัก ๆ—พวกเธอถูกมองว่าเป็นผลผลิตของความหวังและความพลาดพลั้งพร้อมกัน และถึงแม้ในบางเวอร์ชันของซีรีส์จะมีการเพิ่มตัวละครใหม่เข้ามา แต่แก่นเรื่องที่ว่า "พวกเธอถูกสร้างขึ้นจากความตั้งใจบวกความผิดพลาด" ยังคงทำให้ฉันยิ้มได้ทุกครั้งที่เห็นพลังเล็ก ๆ แต่หนักแน่นของพวกเธอ

ชื่อเรื่องของละครใหม่บนช่อง 9 มักมีการเปลี่ยบแปลงและโปรโมทหลายรอบ ทำให้การระบุรายชื่อนักแสดงหลักต้องอ้างอิงจากประกาศอย่างเป็นทางการของช่องหรือสื่อที่ช่องใช้ประกาศ แต่โดยทั่วไปเมื่อช่อง9 เปิดตัวละครใหม่ การประกาศจะระบุให้เห็นชัดเจนว่าพระ-นางคนไหนเป็นตัวละครหลัก คู่รองมีใครบ้าง และบางครั้งยังแถมรายชื่อผู้กำกับกับทีมงานสำคัญมาด้วย ทำให้ผู้ชมพอเดารูปแบบงานและโทนเรื่องได้ตั้งแต่เห็นรายชื่อนักแสดงหลัก ส่วนวิธีดูให้ง่ายคือคอยสังเกตโพสต์โปรโมทของช่อง 9 ทั้งบนหน้าเว็บไซต์หลัก หน้าเฟซบุ๊ก และช่องยูทูบของช่อง ตัวอย่างเช่นเทรลเลอร์ตัวแรก มักใส่ภาพนักแสดงหลักขึ้นมาเด่นสุดในโปสเตอร์หรือเทรลเลอร์สั้นๆ ขณะที่ข่าวประชาสัมพันธ์ทางสื่อมวลชนจะใส่รายละเอียดชื่อเต็มของนักแสดงและบทบาทไว้ชัดเจน การไลฟ์สดแถลงข่าวหรือบลัดเดอร์สั้นก็เป็นแหล่งที่มักระบุรายชื่อนักแสดงหลัก รวมทั้งวันที่ออกอากาศและเวลาฉาย ถ้าพบโพสต์ที่มีคำว่า "นำแสดงโดย" หรือ "พระเอก/นางเอก" ต่อจากชื่อนักแสดง นั่นแหละคือคนที่เป็นตัวหลักของเรื่อง มุมมองจากการติดตามการโปรโมทละครมานานจะเห็นว่า ช่อง9 มักเลือกนักแสดงที่มีฐานแฟนคลับแน่นหรือคนที่กำลังมาแรงเป็นหัวหอกของการโปรโมท โดยอาจเป็นนักแสดงอิสระที่ทำงานร่วมกับช่อง หรือนักแสดงที่มีสัญญาแบบเฉพาะกิจ ตัวหลักมักประกอบด้วยคู่พระ-นางที่มีเคมีเห็นชัด รองลงมาเป็นกลุ่มเพื่อนฝูงหรือคู่ปรับที่มีนักแสดงชื่อรองๆ กัน บางครั้งละครแนวย้อนยุคหรือพีเรียดจะดึงนักแสดงรุ่นเก๋าร่วมทีมเพื่อเพิ่มความน่าสนใจ ขณะที่ละครแนวโรแมนติก-คอมเมดี้มักเน้นคู่หลักที่แฟนคลับจับตามากที่สุด สรุปภาพรวมคือถ้าต้องการรู้ชื่อนักแสดงหลักของละครใหม่บนช่อง 9 อย่างรวดเร็ว ให้มองหาโพสต์โปรโมทอย่างเป็นทางการหรือเทรลเลอร์ที่ช่องปล่อยออกมา เพราะส่วนใหญ่จะไม่มีการซ่อนชื่อและมักใส่ชื่อพระ-นางไว้ชัดเจน การอ่านเครดิตตอนจบของคลิปตัวอย่างหรือดูโปสเตอร์แรกๆ จะช่วยยืนยันได้อีกชั้น การติดตามตรงนี้ก็ทำให้รู้สึกตื่นเต้นไปกับการเดาบทบาทและคาดหวังในเคมีของนักแสดงได้ก่อนละครเริ่มฉาย

ฉันมักจะแนะนำเริ่มจากแหล่งทางการเสมอเมื่อจะดาวน์โหลด 'ตัวเปิดช่อง9' เพราะวิธีที่ถูกต้องที่สุดคือหาเวอร์ชันที่ปล่อยโดยเจ้าของลิขสิทธิ์เอง ถ้าคุณต้องการไฟล์วิดีโอหรือเสียง ทีมงานของ 'ช่อง 9 MCOT HD' มักจะมีคลิปเปิดรายการหรือไฮไลต์ลงในเว็บไซต์ทางการและช่อง YouTube ของสถานี ถ้าพบคลิปที่เป็นทางการ ให้ตรวจดูคำอธิบายในโพสต์หรือคอมเมนต์ — บางครั้งมีลิงก์ไปยังหน้าซื้อหรือหน้าที่อนุญาตให้ดาวน์โหลดแบบถูกลิขสิทธิ์ได้ อีกทางคือแอปหรือบริการสตรีมมิ่งของสถานีเอง หากมีฟีเจอร์ดาวน์โหลดเพื่อดูออฟไลน์ (เช่นบนแอปของสถานี) นั่นคือทางเลือกที่ปลอดภัย หากต้องการนำไปใช้ต่อในงานเชิงพาณิชย์ ให้ติดต่อฝ่ายประชาสัมพันธ์ของสถานีเพื่อขออนุญาตหรือขอใบอนุญาต ซึ่งจะช่วยเลี่ยงปัญหาลิขสิทธิ์และให้ไฟล์คุณภาพสูงโดยตรง

โตมากับหนังสือการ์ตูนที่วางบนโต๊ะกาแฟบ้านญาติแล้วชอบนอนอ่านวนไปวนมาจนรู้สึกว่าโลกนั้นเป็นมุมเล็ก ๆ ที่อบอุ่น ผมจำภาพสุนัขตัวกลมที่นอนบนหลังคาบ้านด้วยท่าทางชิลๆ ได้ชัดเจนว่าเป็นตัวละครที่อยากรู้เบื้องหลังมากที่สุด Charles M. Schulz คือคนที่สร้างโลกของสุนัขตัวนั้นให้ผมได้รู้จัก—เขาคือผู้เขียนและวาดการ์ตูนเรื่อง 'Peanuts' ซึ่งเป็นบ้านของตัวละครอย่าง 'Snoopy' ที่ออกมาตั้งแต่ปี 1950 ความเก่งของ Schulz อยู่ที่การให้สัตว์เลี้ยงมีบุคลิกที่เต็มไปด้วยความคิดและจินตนาการโดยไม่ต้องพูดมาก ทำให้ผมชอบดูการ์ตูนแผงนั้นแล้วจินตนาการว่าสุนัขตัวนี้กำลังฝันถึงการผจญภัยในอวกาศ พอได้รู้ว่าเบื้องหลังเป็นคนที่เขียนและวาดเองเกือบทั้งชีวิต มันทำให้มุมมองของผมต่อสุนัขการ์ตูนเปลี่ยนไป จากแค่ตัวตลกในหน้าแผงกลายเป็นงานศิลป์ที่มีความละเอียดอ่อนและความเข้าใจในความเหงาอย่างประหลาด จากนั้นทุกครั้งที่เห็นรอยยิ้มหรือท่าทางขำ ๆ ของสุนัขใด ๆ บนหน้าจอ ผมมักจะนึกถึงคนวาดที่ตั้งใจใส่ชีวิตเข้าไปในเส้นเสมอ

พูดถึงเรื่องสิทธิ์รายการบน 'ช่อง 9' ตอนนี้โครงสร้างสิทธิ์ค่อนข้างหลวมและหลากหลาย ไม่ได้มีเพียงบริษัทเดียวถือครองพื้นที่ทั้งหมดเหมือนสมัยก่อน เพราะ 'ช่อง 9' (MCOT) เป็นสถานีที่ผลิตรายการบางส่วนเองและยังรับซื้อรายการจากผู้ผลิตภายนอกด้วย ดังนั้นสิทธิ์ของรายการจะถูกแบ่งเป็นสองส่วนหลัก คือสิทธิ์การออกอากาศที่สถานีถือครองชั่วคราวกับสิทธิ์ทรัพย์สินทางปัญญาของคอนเทนต์ซึ่งอาจยังเป็นของผู้ผลิตเดิมหรือถูกโอนให้ผู้ถือสิทธิรายอื่น ข้อจำเป็นคือมองหาคำว่าเป็นรายการผลิตโดยใครในเครดิตตอนจบหรือหมายเหตุประกาศสิทธิด้านลิขสิทธิ์ เพราะตรงนี้จะบอกว่ารายการนั้นเป็นของ 'MCOT' โดยตรงหรือเป็นผลงานที่ผลิตโดยค่ายภายนอกแล้วให้ 'ช่อง 9' เช่าช่วงเวลาออกอากาศเท่านั้น โดยทั่วไปรายการข่าว รายการผลิตภายในที่พัฒนาโดยทีมงานของสถานี และรายการที่มาจากคลังเก่ามักจะอยู่ภายใต้สิทธิของ 'MCOT' เอง แต่รายการวาไรตี้ หรือซีรีส์ละครบางเรื่องมักมาจากค่ายผู้ผลิตอิสระที่มีชื่อเสียง เช่น บริษัทผลิตรายการและสตูดิโอต่าง ๆ ที่มักขายงานให้หลายช่อง เช่น 'Workpoint' 'GMMTV' 'Mono' 'RS' 'GDH' หรือแม้แต่บริษัทโฆษณาและโปรดักชันเฮาส์ขนาดกลาง ซึ่งแต่ละเจ้าอาจยังคงถือสิทธิ์ต้นฉบับหรือมีเงื่อนไขการใช้งานซ้ำ (reuse) ที่ต่างกันไป นอกจากนี้ยังมีกรณีที่สถานีได้สิทธิ์การออกอากาศแบบจำกัดเวลา หรือเป็นสิทธิ์เฉพาะแพลตฟอร์มทีวีเท่านั้น ในขณะที่ลิขสิทธิ์สตรีมมิงหรือการขายซับไลเซนส์กลับเป็นของผู้ผลิตหรือผู้แทนจำหน่ายอีกที เมื่ออยากรู้ให้ชัดเจนในรายชื่อรายการใดรายการหนึ่ง ผมมักดูเครดิตท้ายรายการ ข้อความแจ้งลิขสิทธิ์ และช่องทางการจัดจำหน่ายบนแพลตฟอร์มดิจิทัลของรายการนั้น เพราะตรงนั้นมักจะระบุว่าใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์คอนเทนต์จริง ๆ และถ้ามีการขายสิทธิ์ให้แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งหรือผู้จัดจำหน่าย ก็จะมีชื่อบริษัทที่เกี่ยวข้องชัดเจน ตัวอย่างง่าย ๆ คือรายการที่เป็นซื้อลิขสิทธิ์มาจากต่างประเทศ เช่นรายการเกมโชว์หรือซีรีส์นำเข้าจะมีบริษัทตัวแทนจำหน่ายจากต่างประเทศเป็นผู้ถือสิทธิ์ต้นทาง แทนที่จะเป็นสถานีไทยโดยตรง สรุปสั้น ๆ แบบไม่ซ้ำซ้อนก็คือ ไม่มีบริษัทเดียวที่ครอบครองสิทธิ์ทุกอย่างบน 'ช่อง 9' ในตอนนี้ แต่จะเป็นการผสมผสานระหว่างสิทธิของ 'MCOT' เองและสิทธิของผู้ผลิตภายนอกหลายราย ซึ่งการยืนยันรายชื่อผู้ถือสิทธิ์ของรายการใดรายการหนึ่งยังต้องดูจากเครดิตหรือประกาศลิขสิทธิ์ของรายการนั้น ๆ — ส่วนตัวผมคิดว่าสิ่งนี้ทำให้ช่องมีความหลากหลาย แต่ก็อาจทำให้ผู้ชมสับสนบ้างเมื่ออยากติดตามผลงานระยะยาว

บอกตรงๆว่า ถ้าพูดถึงตัวสร้างตัวละครเทวดาประจำตัวในนวนิยายนี้ ก็ต้องยกให้ผู้เขียนของเรื่องเป็นคนกำหนดรูปแบบและนิยามของมัน การกำเนิดของเทวดาประจำตัวมักจะมาจากการตัดสินใจเชิงศิลปะของผู้แต่ง — ว่าจะให้มันเป็นสัญลักษณ์ของความคุ้มครอง ความผิดบาป หรือเป็นภาพสะท้อนจิตใจตัวละครหลัก การเลือกองค์ประกอบอย่างรูปลักษณ์ พลัง และข้อจำกัด ถูกวางไว้เพื่อขับเคลื่อนพล็อตและธีม เช่นเดียวกับที่เห็นใน 'His Dark Materials' ที่นักเขียนใช้สิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติเพื่อสำรวจศาสนาและอำนาจ ในฐานะแฟนที่ติดตามงานเขียนแนวนี้มานาน ผมมักจะสังเกตว่าเทวดาประจำตัวที่น่าจดจำไม่ใช่แค่เพียงมีพลังพิเศษ แต่เป็นตัวกลางที่ทำให้ตัวละครมนุษย์ต้องเผชิญกับการตัดสินใจสำคัญ นั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้พวกมันรู้สึกมีชีวิต และนวนิยายนี้ก็ใช้เทคนิคเดียวกันได้อย่างชาญฉลาด

บอกตามตรงว่าการตั้งคำถามว่า 'ใครเป็นผู้สร้างตัวละครเทวดาประจำ' มักพาให้ฉันนึกถึงเวทีเบื้องหลังที่แทบไม่มีใครบันทึกไว้เป็นทางการเลย ผมมองว่าผู้สร้างหลักยังคงเป็นผู้เขียนนิยาย — คนที่วางคอนเซ็ปต์ บทบาท และกิมมิกทางจิตใจให้กับตัวละคร แต่รายละเอียดรูปลักษณ์หรือท่าทางที่เราเห็นในหน้าปกหรือภาพประกอบมักมาจากนักวาดประกอบหรือดีไซเนอร์ที่ทำงานร่วมกับผู้เขียน ในบางกรณี บรรณาธิการหรือทีมการตลาดมีคำแนะนำที่เปลี่ยนอารมณ์ของตัวละครจนต่างไปแบบเห็นได้ชัด เหมือนที่เกิดขึ้นกับคู่หูทูตและปีศาจใน 'Good Omens' ที่ความร่วมมือระหว่างผู้เขียนและภาพประกอบทำให้ตัวละครมีบุคลิกคมขึ้น สรุปแบบไม่ได้สรุปมาก แม้ว่าชื่อคนบนหน้าปกจะเป็นผู้เขียน แต่ตัวเทวดาที่อยู่ในใจผู้อ่านคือผลรวมของทีมเสมอ — คำพูดของผู้เขียน เส้นของนักวาด และการตัดสินใจจากทีมเบื้องหลัง ซึ่งรวมกันเป็นหน้าตาและน้ำเสียงที่เราเชื่อมต่อได้

การประกาศพิธีกรคนใหม่ของช่อง 9 ทำให้เราอดตื่นเต้นไม่ได้ เพราะภาพลักษณ์และเส้นทางอาชีพของคนนี้ค่อนข้างน่าสนใจ โดยสรุปแบบที่ฉันเห็น: พิธีกรคนใหม่เป็นคนที่เริ่มจากงานสื่อภาคท้องถิ่นก่อนจะไต่เต้าขึ้นมาเป็นผู้ประกาศข่าว มีพื้นฐานการศึกษาด้านนิเทศศาสตร์หรือวารสารศาสตร์ และเคยผ่านงานเบื้องหน้าแบบหลากหลาย ทั้งเป็นพิธีกรรายการบันเทิง รายการสัมภาษณ์ และพิธีกรกลางงานอีเวนต์ ทำให้สกิลการพูดและการควบคุมจังหวะรายการค่อนข้างนิ่ง นอกจากประสบการณ์บนหน้าจอแล้ว คนนี้ยังมีผลงานในโลกออนไลน์ค่อนข้างชัดเจน มีช่องยูทูบหรือเพจส่วนตัวที่ทำคอนเทนต์ไลฟ์สไตล์และบทสัมภาษณ์ ทำให้ฐานแฟนคลับเดิมพร้อมสนับสนุนการย้ายมาสู่ช่องใหญ่ สไตล์การเป็นพิธีกรออกไปทางเป็นมิตร ใส่ใจผู้ชม และมักใช้การตั้งคำถามที่ทำให้แขกรู้สึกสบาย จึงเหมาะกับทั้งรายการข่าวเช้าและรายการวาไรตี้ ถ้าอยากรู้รายละเอียดลึก ๆ อย่างประวัติการศึกษา จุดเริ่มต้นงานทีวี หรือรายการเดิมที่ทำ แนะนำดูประกาศอย่างเป็นทางการของช่อง 9 และคลิปเก่า ๆ ของพิธีกรคนนั้น เพื่อจับโทนการทำงานและความถนัดของเขาแบบชัด ๆ — อ่านไปแล้วผมรู้สึกว่าเลือกคนที่มีทั้งประสบการณ์และความสดใหม่มาเสริมทีมได้น่าสนใจ