ไรในหูแมว ติดคนไหม และมีอาการอะไรบ้างที่คนจะเป็น?

ไม่ใช่เรื่องปกติที่คนจะติดไรหูจากแมวจนเป็นเรื่องใหญ่
ผมเคยดูแลแมวแก้ไขอาการคัน เห็นชัดว่าการสัมผัสใกล้ชิดอาจทำให้คนเกิดคันหรือผื่นเล็ก ๆ ได้ แต่โดยทั่วไปอาการเหล่านี้ไม่ลุกลามหรือคงอยู่ในระยะยาว ถ้าคนมีอาการมักจะเป็นจุดเล็ก ๆ แดง คัน และอาจรู้สึกระคายเคืองต่อเนื้อผ้าที่สัมผัสบริเวณนั้น

ในทางปฏิบัติ ถ้าคนมีอาการเบา ๆ ล้างบริเวณที่คัน ใช้ครีมลดคันหรือยาทาสเตียรอยด์อ่อน ๆ ตามคำแนะนำของแพทย์ก็ช่วยได้ ส่วนสำคัญที่สุดคือรักษาแมวให้หาย เพราะการแก้ที่ต้นเหตุจะลดโอกาสกลับมาของปัญหาได้ ในท้ายที่สุดผมคิดว่าแค่มีความระมัดระวังและทำความสะอาดดี ๆ ก็ทำให้บ้านกลับมาสะอาดและสบายทั้งคนทั้งสัตว์ได้

การได้ไปร่วมคลินิกสัตวแพทย์อาสาครั้งหนึ่งทำให้ผมมองเห็นมิติที่ต่างออกไปเกี่ยวกับไรหูแมว
รายละเอียดเชิงวิทยาศาสตร์สั้น ๆ คือ ไรหูที่พบบ่อยในแมวคือ 'Otodectes cynotis' ซึ่งอาศัยอยู่ในช่องหูของสัตว์และกินเซลล์ผิวและซีบัมของหู การแพร่ระบาดในฝูงสัตว์เป็นไปได้ง่ายเพราะการสัมผัสใกล้ชิด เช่น การเลียหรือคลุกกัน ภาพในคลินิกที่ผมเห็นคือหูมีคราบดำ ๆ เหมือนกากกาแฟและแมวจะกังวลมากเมื่อถูกตรวจ

สำหรับคน โอกาสที่ไรจะอาศัยถาวรบนผิวคนต่ำมาก แต่การสัมผัสสามารถก่อให้เกิดอาการทางผิวหนังชั่วคราว เช่น ผื่นคัน ตุ่มแดง หรือตกสะเก็ดได้ วิธีการรักษาสำหรับคนจึงเป็นการบรรเทาอาการ: ยาทาแก้คัน ยาแก้แพ้ และการรักษาความสะอาดของเสื้อผ้า-ผ้าปูที่นอน หากผื่นไม่หายหรือแย่ลง ต้องไปพบแพทย์เพื่อแยกโรคจากเห็บหรือภูมิแพ้อื่น ๆ ในมุมมองของผม เรื่องนี้ไม่ได้น่ากลัว แต่มันเตือนให้เห็นความจำเป็นของการดูแลสัตว์เลี้ยงให้ถูกต้อง

วันที่น้องแมวเริ่มส่ายหัวอย่างต่อเนื่อง ผมรู้สึกได้ทันทีว่ามันไม่ใช่แค่อาการคันธรรมดา

มีสัญญาณที่ชัดเจนในแมว — ขยี้หูบ่อย ๆ กลัวแตะหู มีคราบสีน้ำตาลเข้มเหมือนกากกาแฟในหู หรือขี้หูที่มีกลิ่นเหม็น หากปล่อยทิ้งไว้จะมีรอยถลอก แผลจากการเกา และเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนได้ การวินิจฉัยมักทำโดยใช้ otoscope ดูภายในหูหรือขูดตรวจภายใต้กล้องจุลทรรศน์เพื่อหาไร (โดยเฉพาะ Otodectes cynotis)

คำถามว่าจะติดคนไหม? โอกาสที่ไรหูแมวจะตั้งถิ่นฐานในคนมีน้อยมาก แต่สามารถเดินทางมาสัมผัสผิวหนังคนได้และทำให้เกิดการระคายเคืองชั่วคราว อาการที่คนอาจมีรวมถึงคัน แดงเป็นจ้ำเล็ก ๆ หรือผื่นผิวหนังบริเวณที่สัมผัส อย่างไรก็ตามไรพวกนี้ไม่ค่อยวางไข่หรือขยายพันธุ์บนร่างกายคนเหมือนกับบนแมว ดังนั้นถ้าคนมีอาการมักจะคันแล้วหายไปเมื่อรักษาสภาพแวดล้อมและรักษาแมวให้หาย

คำแนะนำจากประสบการณ์ตรงคือรีบพาแมวไปตรวจ ทำความสะอาดหูตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ และรักษาสัตว์ทุกตัวที่อยู่ในบ้านพร้อมกัน ส่วนคนให้ล้างมือบ่อย ๆ เปลี่ยนผ้าปูที่นอน-ผ้าห่ม และถ้าคันมากไปพบแพทย์ผิวหนังเพื่อรับยาทาแก้อักเสบหรือยาลดคันสั้น ๆ — ส่วนใหญ่แล้วเรื่องนี้แก้ได้และไม่ใช่ภัยคุกคามระยะยาวสำหรับคน แค่ต้องใจเย็นและจัดการให้เร็วพอ

ความสงสัยเรื่องการติดจากแมวสู่คนเป็นเรื่องที่ผมเจอบ่อยในกลุ่มเพื่อน ๆ และเคยโดนคำถามแบบนี้บ่อยครั้ง
ผมเคยช่วยทำความสะอาดหูแมวที่เป็นไร โดยใช้ถุงมือและผ้าชุบน้ำอุ่น ผลคือคืนเดียวผมมีแต่คันเล็ก ๆ ที่แขนกับหน้าท้อง ไม่ได้กลายเป็นผื่นอักเสบรุนแรง อาการที่คนอาจเจอเมื่อสัมผัสไรหูแมวคือคันเป็นหย่อม ๆ แดงเป็นตุ่มเล็ก บางคนอาจรู้สึกระคายเคืองแล้วหายไปเองภายในไม่กี่วัน

จากมุมมองของการป้องกัน ประสบการณ์สอนให้ใส่ถุงมือ เวลาทำความสะอาดหูแมวใช้ผ้าเปียกหรือสำลีเปียก ไม่ใช้มือเปล่า เปลี่ยนผ้าปูที่นอนและทำความสะอาดที่นอนแมว ดูแลสัตว์ทุกตัวในบ้านพร้อมกัน และถ้าคนมีอาการคันมาก ควรใช้ครีมบรรเทาอาการคันหรือปรึกษาแพทย์ ซึ่งโดยรวมแล้วการติดกับคนนั้นถือว่าหายากและมักเป็นปัญหาเล็ก ๆ ที่จัดการได้