มังงะเบอร์เซิร์ก

จริงๆ แล้วฉันมองว่าใจกลางความต่างระหว่างมังงะ 'Berserk' กับอนิเมะอยู่ที่รายละเอียดภาพและการเล่าเรื่องในระดับจังหวะ เวลาที่พลิกหน้ามังงะของเคนทาโร่ มิอุระ แต่ละคัทแต่ละเงาดูมีเรื่องเล่าในตัวมันเอง — เส้นกระเทาะ รายละเอียดพื้นหลัง และการเล่นระยะใกล้-ไกลที่ทำให้รู้สึกถึงน้ำหนักของโลก แม้ว่าฉากสำคัญอย่างฉาก 'Eclipse' จะถูกยกมาในหลายเวอร์ชัน แต่ในมังงะมันยาวและทรมานกว่ามาก เพราะทุกเฟรมมีรายละเอียดความเจ็บปวดและคำบรรยายภายใน ทำให้การอ่านเป็นประสบการณ์เหนียวแน่นทางอารมณ์

พอเอามาเป็นอนิเมะ ผู้กำกับต้องตัดทอนสิ่งที่ไม่พอดีทั้งเรื่องเวลาและงบประมาณ บางครั้งจึงเกิดการย่อลำดับเหตุการณ์หรือเปลี่ยนมุมกล้องเพื่อให้สะดวกสำหรับการเคลื่อนไหว ผลคือความรู้สึกบางอย่างจางลง แต่ก็แลกกับจุดเด่นที่อนิเมะมี คือการเคลื่อนไหว สี และเสียง ที่ทำให้ฉากบางฉากดูทรงพลังในแบบของมันเอง โดยเฉพาะการใช้เสียงพื้นหลังและจังหวะดนตรีที่เพิ่มอารมณ์ให้กับการต่อสู้

สรุปไม่ต้องมากมาย แต่ถ้าอยากสัมผัสงานศิลป์แท้ ๆ ที่เต็มไปด้วยความประณีตและการบอกเล่าทางภาพ ลองกลับไปอ่านมังงะ แต่ถ้าอยากได้ประสบการณ์ที่มีบรรยากาศจากเสียงและการเคลื่อนไหว อนิเมะก็พาเราเข้าไปอีกมุมหนึ่งได้ ทั้งสองเวอร์ชันเลยมีคุณค่าแตกต่างกันตามเป้าหมายของผู้อ่านหรือผู้ชม

การหา 'เบอร์เซิร์ก' ฉบับภาษาไทยแบบถูกลิขสิทธิ์มักเริ่มจากการมองหาฉบับพิมพ์จริงก่อน เพราะสำหรับผู้อ่านที่สะสม ผมมักจะซื้อเป็นเล่มเก็บไว้บนชั้นหนังสือ การหาซื้อเล่มจริงแบบถูกลิขสิทธิ์ทำได้จากร้านหนังสือหลักๆ ที่มีแผนกมังงะ เช่น Kinokuniya, SE-ED, B2S หรือร้านหนังสือออนไลน์ที่เป็นตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการ ในหลายครั้งสำนักพิมพ์จะลงประกาศวางขายหรือเปิดพรีออเดอร์ผ่านเว็บไซต์ของพวกเขาและเพจโซเชียลมีเดียอย่างเป็นทางการ

ถ้าพบว่ามีการแปลไทยอย่างเป็นทางการ จะมีทั้งแบบเล่มใหม่และตลาดมือสองที่น่าเชื่อถือซึ่งขายตัวเล่มแท้ การซื้อจากร้านที่เป็นตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการหรือร้านค้ารายใหญ่ช่วยให้แน่ใจว่าได้ของถูกลิขสิทธิ์และสนับสนุนคนทำงานเบื้องหลัง การเปรียบเทียบกับผลงานอื่นที่ผ่านการแปลแล้วอย่าง 'Vinland Saga' ทำให้เห็นว่าถ้ามีการจัดจำหน่ายอย่างเป็นทางการ มักจะมีทั้งช่องทางหน้าร้านและออนไลน์ให้เลือก

ในมุมของคนชอบสะสม ผมชอบตรวจสภาพปกและตรวจเลขพิมพ์ก่อนตัดสินใจซื้อ รวมถึงเก็บใบเสร็จหรือบาร์โค้ดไว้เป็นหลักฐาน เผื่อมีการประกาศรีพริ้นท์หรือรวมเล่มใหม่ จะได้ติดตามได้ง่ายกว่า การมีเล่มไทยแท้บนชั้นเป็นความสุขเล็กๆ ของคนอ่านแนวนี้

สถานะของ 'Berserk' ยังไม่ได้ปิดฉากอย่างเป็นทางการ แต่เส้นทางของมันตั้งแต่การจากไปของผู้สร้างก็ทำให้เรื่องราวมีความหมายและน้ำหนักมากขึ้น

ฉันติดตามผลงานนี้มายาวนาน และเห็นชัดว่าหลังการจากไปของเคนทาโร่ มิอุระ ความรับผิดชอบในการพาเรื่องราวไปต่อถูกมอบไว้กับผู้รู้รายละเอียดของแผนต้นฉบับ นั่นคือโคจิ โมริ และทีมงานของสตูดิโอเดิม ผลคือการกลับมาของการตีพิมพ์ในปี 2022 และมีบทใหม่ ๆ ปล่อยออกมาเป็นช่วง ๆ ให้แฟน ๆ ได้ตามต่อ แต่ยังไม่มีการประกาศบทสุดท้ายอย่างชัดเจน

จากมุมมองของแฟนที่อยากเห็นการปิดเรื่องแบบสมศักดิ์ศรี หัวข้อสำคัญที่ยังรอคำตอบคือชะตากรรมของตัวละครหลัก การเผชิญหน้าเชิงชะตากรรมระหว่างกัทส์กับฝ่ายตรงข้าม และอนาคตของโลกในจักรวาลนั้น ๆ แม้จะมีการยืนยันว่าจะยึดตามแผนที่ผู้สร้างเดิมวางไว้ แต่การเดินทางสู่บทสรุปยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามต่อไป ฉันรู้สึกว่าการได้เห็นผลงานนี้เดินต่อไปภายใต้ความเคารพต่อวิสัยทัศน์เดิมเป็นเรื่องปลอบประโลมใจ และจะรอชมตอนจบที่สมบูรณ์แบบอย่างใจจดใจจ่อ

ความแตกต่างเชิงภาพและอารมณ์ระหว่างมังงะกับอนิเมของ 'Berserk' ชัดเจนจนไม่อาจละเลยได้ โดยเฉพาะเรื่องความละเอียดของเส้นและการจัดเฟรมในงานของมิอุระ

มังงะทำงานกับหน้ากระดาษเป็นพื้นที่เดียวที่เล่าเรื่องด้วยเส้นหนา-บาง การขีดเงา และการวางกรอบภาพที่ทำให้ฉากสยองหรือความเศร้าลงลึกไปถึงจิตใจ ฉาก 'Eclipse' ในหนังสือเป็นตัวอย่างสุดโต่งที่แสดงให้เห็นการใช้พื้นที่หน้ากระดาษเพื่อขยายความโหดร้ายและการแตกสลายทางจิตใจของตัวละคร ภาพแต่ละเฟรมมีรายละเอียดของเนื้อหนัง ลายเส้น และการคอนทราสต์ที่ทำให้ผู้อ่านต้องหยุดดูนานกว่าหนึ่งครั้ง

ในอีกฝั่ง อนิเมต้องแปลงงานภาพนิ่งให้เป็นการเคลื่อนไหว จึงมีข้อจำกัดเรื่องเวลา ค่าใช้จ่าย และเทคนิค ผลลัพธ์คือบางครั้งบรรยากาศที่มังงะสร้างช้า ๆ ถูกย่อตัวลงให้เร็วขึ้น ฉากสำคัญ ๆ อาจถูกตัดหรือจัดเรียงใหม่เพื่อให้เหมาะกับความยาวตอน การใส่เสียงประกอบและเสียงพากย์ช่วยเพิ่มมิติใหม่ให้ฉากบางฉาก แต่ก็มีราคาคือละเอียดเล็ก ๆ ของเส้นและการจัดองค์ประกอบที่หายไป ความรู้สึกทางกายภาพของความรุนแรงจึงต่างกันพอสมควร

สิ่งที่ทำให้ทั้งสองเวอร์ชันมีเสน่ห์คือพลังของแต่ละรูปแบบเอง: มังงะเป็นการสัมผัสชั้นเชิงศิลป์และจังหวะการเล่า ส่วนอนิเมให้บทเพลง การเคลื่อนไหว และเสียงที่เติมเต็มความรู้สึกในอีกแบบหนึ่ง ทั้งคู่จึงควรถูกมองว่าเป็นประสบการณ์ที่ต่างกัน ไม่ใช่เวอร์ชันที่ดีกว่าหรือแย่กว่าโดยเงื่อนไขเดียวกัน

ยอมรับเลยว่าเมื่อพูดถึงจุดที่ทำให้ 'Berserk' กระแทกใจที่สุด ผมคิดถึง 'Golden Age' และเหตุการณ์ใน 'Eclipse' เป็นอันดับแรก ความสัมพันธ์ระหว่างกัทส์ กริฟฟิธ และแคสก้า ถูกปั้นขึ้นอย่างละเอียดจนทุกฉากเล็ก ๆ กลายเป็นดาบสองคม ตอนเริ่มต้นของอาร์คนั้นไม่ได้ขยี้คนอ่านทันที แต่วางรากของตัวละครและความฝันไว้จนเมื่อเหตุการณ์พลิกกลับ ความเจ็บปวดมันกระแทกอย่างรุนแรงจริง ๆ

การอ่านทั้งอาร์คตั้งแต่ช่วงที่กัทส์เข้าร่วมกองทัพของกริฟฟิธ มองเห็นเส้นทางความใฝ่ฝันของทั้งสอง ไปจนถึงวันสิ้นสุดของสิ่งที่เคยเป็น ‘บ้าน’ นั้น ทำให้เข้าใจว่าทำไมการทรยศและการสูญเสีย ถึงส่งผลระยะยาวต่อทุกตัวละคร ถ้าอยากเข้าใจแรงจูงใจของกัทส์หรือความหมายของตราบาป การอ่านต่อเนื่องจนจบอาร์คจะให้ผลลัพธ์ที่ต่างกันมากกว่าการข้ามฉากสำคัญ

ความโหดร้ายและความเศร้าของเหตุการณ์ในอาร์คนี้ไม่ได้มีไว้แค่เซอร์ไพรส์ แต่มันเปลี่ยนโทนทั้งหมดของเรื่องไปเลย การเห็นความเปราะบางของความฝันและราคาที่ต้องจ่าย ทำให้ฉากอื่น ๆ ในซีรีส์มีน้ำหนักขึ้นเมื่อกลับมาอ่านซ้ำ จบอย่างนั้นก็ยังคาใจ — เป็นบทที่อ่านแล้วใจไม่ฟูแต่เข้าใจตัวละครได้ลึกขึ้น

ข่าวลือเรื่องใครสานต่อ 'เบอร์เซิร์ก' กลายเป็นประเด็นที่แฟนๆ พูดถึงมากมายหลังข่าวการจากไปของมิอุระ

ผมเป็นคนที่ตามอ่านผลงานของเขามานาน จึงรู้สึกทั้งเศร้าและอยากให้เรื่องราวของกัทส์ได้เดินหน้าต่อ ข่าวที่ออกมาในปีถัดมาว่าเรื่องจะสานต่อภายใต้การดูแลของ 'โคจิ โมริ' ซึ่งเป็นเพื่อนสนิทและเพียงคนเดียวที่มิอุระไว้ใจ กับงานภาพที่สานต่อโดยทีมงานของมิอุระเองที่รวมตัวเป็น 'Studio Gaga' ทำให้ผมโล่งใจขึ้นนิดหน่อย เพราะโมริรู้แผนและทิศทางที่มิอุระเคยเล่าไว้ ส่วนทีมงานเก่าเข้าใจสไตล์เส้นและโทนมืด ๆ ของงานดี

ความจริงแล้วการต่อให้ใกล้เคียงกับต้นฉบับไม่ใช่เรื่องง่าย แต่การเห็นการ์ตูนกลับมาลงในนิตยสารอย่างเป็นทางการและมีเครดิตชัดเจนว่าทำงานร่วมกับบันทึกของมิอุระ ทำให้ผมเชื่อว่าทั้งทีมตั้งใจรักษาเจตนารมณ์เดิมไว้ ผมจะติดตามด้วยความหวังว่าเรื่องราวของกัทส์จะได้รับการเล่าอย่างเต็มที่ ไม่ใช่แค่อัพเดตแฟนคลับ แต่เป็นการเคารพผลงานของคนที่เป็นตำนานอยู่แล้ว และนั่นคือเหตุผลที่ผมยังคอยอ่านทุกตอนด้วยความตั้งใจ

เริ่มจากจุดที่ทำให้ภาพรวมของเรื่องชัดเจนที่สุดคือเล่มแรกแล้วค่อยไหลไปต่อในส่วนที่เป็นฉากหลังของตัวละคร

ฉันคิดว่าเริ่มจากเล่ม 1 ของ 'Berserk' เป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดเพราะมันตั้งค่าจังหวะ ท่วงทำนอง และความมืดของโลกเอาไว้ตั้งแต่ต้น เล่มแรกจะพาคุณพบกับภาพลักษณ์ของ Guts ในฐานะนักรบปริศนาและฉากบู๊ที่ดิบกระด้าง ซึ่งถ้าคุณชอบความลึกลับและบรรยากาศหนัก ๆ มันจะจับคุณได้ทันที หลังจากสองเล่มแรกนั้น เรื่องจะพาเข้าสู่อาร์ค 'Golden Age' (ประมาณเล่ม 3–14) ซึ่งเป็นหัวใจของการเล่าเรื่องและให้เหตุผลว่าทำไมความรุนแรงกับความสัมพันธ์ของตัวละครมันถึงกระทบลึก

เมื่ออ่านไปถึง 'Golden Age' คุณจะเข้าใจบทบาทของ Griffith, ความผูกพันใน Band of the Hawk และฉากสำคัญอย่างช่วงที่เปลี่ยนชีวิตของตัวละครทั้งหมด ฉันชอบที่การอ่านตามลำดับเก็บรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ได้ดี เช่นการเติบโตของ Guts กับความสัมพันธ์กับ Casca และบรรยากาศก่อนจะเกิดเหตุการณ์ที่ช็อกคนอ่านหลายคน ถ้าต้องเลือกคำแนะนำแบบตรงไปตรงมา: เริ่มที่เล่ม 1 แล้วให้เวลาในอ่าน 'Golden Age' เพราะมันให้มิติเชิงอารมณ์ที่ทำให้ส่วนที่เหลือของเรื่องหนักแน่นขึ้น

ท้ายที่สุด การอ่านแบบเรียงเล่มจะให้ประสบการณ์ครบถ้วนและสะใจมากกว่าการโดดข้ามไปมา แม้บางคนจะอยากข้ามไปดู Golden Age ก่อน แต่การเริ่มจากต้นช่วยให้ฉากบาดลึกหลายฉากได้ผลเต็มที่ และนั่นคือเหตุผลที่ฉันมักแนะนำให้เริ่มจากเล่มแรกจริง ๆ

การได้อ่านฉาก 'Eclipse' ใน 'เบอร์เซิร์ก' ทำให้ทุกอย่างในเรื่องถูกย้ายไปสู่ระดับที่เจ็บปวดและใหญ่โตกว่าที่คิดไว้ก่อนหน้า

ฉากนี้ไม่ได้เป็นแค่เหตุการณ์ช็อกอย่างเดียว แต่มันคือจุดเปลี่ยนเชิงสัญลักษณ์ที่ขยับแกนเรื่องจากการต่อสู้บนสนามมาเป็นการสอบสวนสภาพจิตใจมนุษย์อย่างเปลือยเปล่า การเลือกสละเลือดเนื้อและวิญญาณเพื่อให้ความฝันของคนคนหนึ่งสำเร็จ กลายเป็นการตั้งคำถามถึงราคาของความทะเยอทะยานและว่าคนเรายอมแลกอะไรได้บ้าง การวาดภาพของมิอุระที่ใช้ภาพสัตว์ปีศาจและความเละเทะของเนื้อหนังแบบไม่เซ็นเซอร์ ทำให้ความโหดเหี้ยมกลายเป็นบทพิสูจน์ที่กระแทกถึงแก่นเรื่อง: ชะตากรรมกับการเลือกยังคงกระทบกันอย่างไม่ปราณี

ผลที่ตามมาหลัง 'Eclipse' ก็สำคัญไม่แพ้ฉากเอง—ตัวละครที่รอดกลับมาพร้อมแผลลึกและเครื่องหมายบนใจ สถานะของแคสก้า เปลี่ยนจากคนรักที่มีความหวังไปสู่คนที่ต้องป้องกันความทรงจำไว้ หรือกัซที่กลายเป็นคนที่ถูกผลักให้เลือกเส้นทางแก้แค้นอย่างไม่สิ้นสุด ฉากนั้นสอนว่าความโหดร้ายในเรื่องไม่ได้มีไว้เพื่อความเซอร์ไพรส์เพียงอย่างเดียว แต่มันเป็นกระจกสะท้อนธรรมชาติของความเข้มข้นในความสัมพันธ์และการเสียสละ—และถึงแม้ภาพจะทรมาน แต่การได้เห็นศีลธรรมที่ถูกทดสอบแบบสุดขีดแบบนี้ก็ทำให้เรื่องราวของ 'เบอร์เซิร์ก' มันหนักแน่นและไม่ลืมเลือน

ความแตกต่างชัดเจนเมื่อเทียบ 'Berserk' ฉบับอนิเมะทีวีปี 1997 กับมังงะ อยู่ที่โทนและจังหวะของการเล่าเรื่องเป็นหลัก

ผมมองว่าฉบับ 1997 เน้นการเล่าเรื่องเป็นเส้นตรงที่จับหัวใจของ Golden Age ได้อย่างเข้มข้น แต่มันต้องย่อรายละเอียดและบทบาทตัวละครหลายตัวเพื่อให้พอดีกับเวลาของทีวี ทำให้หลายฉากในมังงะที่เป็นบทสนทนาหรือมุมมองภายในตัวละครหายไปหรือถูกตัดทอน พลังของมังงะอยู่ที่แผงภาพละเอียดของ Kentaro Miura ซึ่งเต็มไปด้วยมุมกล้อง ความเงา และเส้นสายที่สื่ออารมณ์ได้ลึกกว่า ในขณะที่อนิเมะ 1997 ส่งอารมณ์ผ่านดนตรีและการเคลื่อนไหวซะมากกว่ารายละเอียดแบบพิมพ์

อีกอย่างที่สะดุดตาคือการจัดการกับความรุนแรงและฉากสะเทือนใจ แม้ว่าฉบับทีวีจะพยายามรักษาความมืดมน แต่ความโหดในมังงะถูกถ่ายทอดด้วยภาพนิ่งที่มีพลัง จนทำให้รู้สึกหนักแน่นกว่า ส่วนคาแรคเตอร์บางคนในอนิเมะอาจถูกลดความซับซ้อนลงเพื่อให้โฟกัสไปที่ความสัมพันธ์หลักๆ อย่าง Guts, Griffith และ Casca ซึ่งแม้จะได้ผลทางอารมณ์ แต่ก็ทำให้รายละเอียดรอง ๆ หายไป

ท้ายสุด ความรู้สึกเมื่อจบตอนของสองสื่อให้คนละแบบ มังงะมักทิ้งความสงสัยและเติมชั้นความหมายผ่านภาพและคำบรรยาย ในขณะที่ฉบับอนิเมะ 1997 ให้ความรู้สึกแบบภาพยนตร์ — มีบทเพลงประกอบที่ติดหูและการตัดต่อที่กดอารมณ์ผู้ชม แม้จะไม่ครบถ้วนตามต้นฉบับ แต่ฉบับนั้นก็มีเสน่ห์ของมันเอง และสำหรับคนที่ต้องการประสบการณ์เต็มรูปแบบ ควรกลับไปอ่านมังงะควบคู่กันไปด้วยความรู้สึกแบบแฟนรุ่นเก่า ๆ ของผม

พูดถึงความแตกต่างระหว่างมังงะกับอนิเมะของ 'เบอเซิก' แล้ว มันเหมือนคนละเวอร์ชันที่เดินไปบนเส้นทางเดียวกันแต่ใช้เครื่องมือคนละแบบ ฉากต่อฉากในมังงะของเคนทาโร่ มิอุระ เต็มไปด้วยเส้นพู่กันละเอียด การลงเงาและพื้นผิวที่ทำให้รู้สึกถึงความหนักหน่วงของโลก ส่วนอนิเมะจะต้องตัดทอนรายละเอียดบางอย่างไปเพื่อให้ขยับได้และส่งเสียงประกอบ ฉะนั้นภาพบางเฟรมที่ในมังงะดูบาดลึกและทรงพลัง เมื่อกลายเป็นแอนิเมชันอาจสูญเสียความประณีตบางอย่าง แต่ได้แลกมาด้วยการเคลื่อนไหว ดนตรี และบทพูดที่เสริมอารมณ์ได้โดยตรง บทบรรยายภายในในมังงะซึ่งบอกความคิด ตัวตน และแผลในใจของตัวละครมักละเอียดกว่า ทำให้ผู้อ่านได้ตีความและค่อย ๆ ซึมซับ ในขณะที่อนิเมะเลือกใช้เสียงของนักพากย์ มุมกล้อง และเพลงประกอบเป็นตัวพาเราเข้าไปในความทรงจำแทนการอ่านข้อความยาว ๆ

ความแตกต่างด้านโครงเรื่องและการตัดต่อก็ชัดเจนมากใน 'เบอเซิก' ด้วยเหตุที่มังงะมีความยาวและละเอียด การเล่าเหตุการณ์ การปูฉาก และซับพล็อตได้รับการขยายอย่างเต็มที่ ส่วนอนิเมะมักถูกจำกัดด้วยจำนวนตอนหรือความยาวภาพยนตร์ จึงต้องย่อ ตัด หรือจัดลำดับเหตุการณ์ใหม่ เลือกหยิบฉากสำคัญมาขยายเพื่อให้เข้ากับจังหวะการนำเสนอ ผลลัพธ์คือฉากบางฉากที่ในมังงะให้ความรู้สึกค่อยเป็นค่อยไป อธิบายที่มาที่ไปของความสัมพันธ์ อาจกลายเป็นฉับพลันในอนิเมะ แต่ในทางกลับกัน อนิเมะมีเครื่องมือเฉพาะตัวอย่างการใช้ซาวด์เอฟเฟกต์ เสียงร้อง เสียงร้องไห้ของตัวละคร และเพลงประกอบที่กระแทกอารมณ์ตรง ๆ ทำให้บางช็อตสะเทือนใจได้แรงขึ้นกว่าการอ่านภาพนิ่งเพียงอย่างเดียว

ศิลปะการเคลื่อนไหวและเทคนิคก็เป็นจุดต่างที่แฟน ๆ พูดถึงอยู่เสมอ เวอร์ชันอนิเมะบางชุดเลือกผสมคอมพิวเตอร์กราฟิกกับแอนิเมชันวาดมือ ผลลัพธ์ทำให้การเคลื่อนไหวของอาวุธหรือสัตว์ยักษ์มีมวล แต่บางครั้งความเป็นตัวตนของงานศิลป์ต้นฉบับก็จางลงไป เหตุการณ์สำคัญอย่างเหตุการณ์ใน 'Golden Age' หรือฉากที่ความรุนแรงถึงขีดสุดมีการตีความที่ต่างกันในแต่ละเวอร์ชัน บางเวอร์ชันเน้นบรรยากาศเงียบขรึมและอาศัยภาพนิ่งหนัก ๆ ขณะที่บางเวอร์ชันฉายภาพเคลื่อนไหวและเสียงประกอบเต็มรูปแบบ ทำให้คนดูรับรู้ต่างกันไปตามสื่อที่เลือกชม สุดท้ายแล้วทั้งมังงะและอนิเมะมีข้อดีข้อจำกัดของตัวเอง มังงะให้รายละเอียดและศิลป์ที่ลึกกว่า เหมาะกับคนที่อยากสำรวจทุกเส้นทุกเงา ส่วนอนิเมะให้ประสบการณ์รวมทั้งภาพ เสียง และจังหวะที่ฉับไว ซึ่งทำให้ฉากเดิมได้รับมิติใหม่ ๆ สำหรับฉัน ความสุขของการติดตาม 'เบอเซิก' คือการได้สัมผัสทั้งสองมิติ แม้จะไม่เหมือนกันแต่ก็เติมเต็มกันไปได้ และยังคงมีเสน่ห์ที่ทำให้กลับไปอ่านหรือดูซ้ำอยู่เสมอ