เบลม

ชื่อ 'เบลม' ทำให้ผมคิดถึงงานไซเบอร์พังค์เรื่องหนึ่งก่อนเลย เพราะชื่อคล้ายกับชื่อเรื่องที่คนไทยมักพูดติดปากกัน

ผมหมายถึงมังงะ/อนิเมะไซไฟ 'Blame!' ของ Tsutomu Nihei — งานนี้เป็นโลกกว้างสุดล้ำ เต็มไปด้วยสถาปัตยกรรมอันมืดมิดและเครือข่ายคอมพิวเตอร์ยักษ์ ตัวเอกจริง ๆ คือ Killy ส่วนคำว่า 'Blame' เป็นชื่อเรื่อง ไม่ใช่ชื่อตัวละคร ดังนั้นถ้าได้ยินคนพูดว่า "เบลม" หลายครั้งความเข้าใจผิดมาจากการที่ชื่อเรื่องถูกอ่านเป็นชื่อคนได้ง่าย

ผมชอบบรรยากาศในเรื่องนี้เพราะมันให้ความรู้สึกโดดเดี่ยวและลึกลับมากกว่าโฟกัสที่การตั้งชื่อคน คนที่ถามว่าตัวละครชื่อ 'เบลม' มักจะหมายถึงงานนั้นจริง ๆ แต่ต้องบอกชัดว่าที่จริงแล้วไม่มีตัวละครหลักชื่อ 'เบลม' ในมังงะฉบับต้นฉบับ ซาวด์ของชื่อนั้นเลยกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้คนเข้าใจผิดได้ง่าย ๆ

เบลมเป็นคนที่หลายชั้นและเต็มไปด้วยความย้อนแย้ง ฉันชอบวิธีที่เรื่องราวเปิดเผยมุมต่าง ๆ ของเขาแบบไม่รีบเร่ง — ภายนอกดูเยือกเย็นและคำนวณได้ แต่ภายในกลับเต็มไปด้วยความไม่แน่นอนและความเจ็บปวดจากอดีต

การกระทำของเบลมมักขับเคลื่อนด้วยความรับผิดชอบที่เขารับเอาไว้เองมากกว่าจะเป็นหน้าที่ที่คนอื่นมอบให้ ฉันเห็นได้ชัดเมื่อเขายืนเผชิญหน้ากับอดีตในฉากที่เขากลับไปยังบ้านเก่าที่ครั้งหนึ่งเคยทิ้งไว้ การตัดสินใจและการเสียสละที่เขาทำไม่ได้เกิดจากการต้องการเป็นฮีโร่ แต่เพราะความกลัวว่าจะปล่อยให้คนที่เขารักต้องเจ็บปวด เพราะแบบนั้นแรงจูงใจของเบลมจึงเป็นการผสมผสานระหว่างความผิดชอบ ความกตัญญู และความกลัวที่จะสูญเสีย

ฉันมองว่าเขาเป็นตัวละครที่เติบโตผ่านการสู้กับตัวเองมากกว่าการสู้กับศัตรู ซึ่งทำให้ทุกการกระทำของเขามีน้ำหนักและเข้าใจได้ แม้บางครั้งการตัดสินใจของเขาจะดูโหด แต่ถ้ามองจากมุมของเหตุผลภายในแล้วมันกลับดูสมเหตุสมผล และนั่นแหละที่ทำให้เบลมน่าติดตามจนฉันยังอยากรู้ว่าจะเลือกเส้นทางแบบไหนต่อไป

พูดถึง 'เบลม' แล้วภาพของโลกก้อนเหล็กกับความเปล่าเปลี่ยวมักโผล่มาในหัวก่อนเสมอ ผมเชื่อว่าคนสร้างตัวละครนี้คือ Tsutomu Nihei — ผู้แต่งและวาดภาพชุด 'Blame!' — เพราะสไตล์ภาพและบรรยากาศที่นิฮีสร้างขึ้นสะท้อนมุมมองของคนที่เคยเรียนหรือทำงานเกี่ยวกับโครงสร้างและสถาปัตยกรรม

การขีดเส้นและเงาของเขาเต็มไปด้วยแนวคิดทางสถาปัตยกรรม: ระยะทางยาวไกล พื้นที่ว่างขนาดใหญ่ และการออกแบบที่ดูเหมือนระบบซ้อนระบบ ซึ่งผมคิดว่าเป็นแรงกระตุ้นหลักมากกว่าจากนิยายไซ-ไฟทั่วไปอีกหลายอย่าง นอกจากนั้น ลมหายใจของไซเบอร์พังค์ก็ชัดเจน เช่น ความโดดเดี่ยวของตัวละครและโลกที่เทคโนโลยีกลายเป็นภูมิลำเนา มากกว่าจะเป็นเครื่องมือเฉยๆ ซึ่งทำให้เบลมมีความลึกลับและหนักแน่นตามแบบที่หลายคนจำได้ ผมชอบความที่ภาพและเรื่องเล่าทำงานด้วยกันโดยไม่ต้องอธิบายเยอะ — นั่นแหละคือรากของแรงบันดาลใจที่เห็นชัดในผลงานของนิฮี

เบลมกับตัวเอกมักถูกอ่านว่าเป็นคู่สองคนที่เติมเต็มกันในหลายมิติ ฉันมองเห็นความสัมพันธ์แบบโรแมนติก-ซับซ้อน: บางครั้งทั้งคู่เผชิญกับความขัดแย้งด้านค่านิยม แต่ก็มีช่วงเวลาที่คนอ่านรู้สึกได้ว่าเขาทั้งสองพึ่งพากันจริง ๆ

ในฉากสำคัญที่ฉันชอบ เบลมยอมเสี่ยงเพื่อตัวเอกจนแสดงให้เห็นความห่วงใยที่ลึกกว่าแค่มิตร ความใกล้ชิดในรายละเอียดเล็ก ๆ เช่น การเฝ้าดูเมื่ออีกฝ่ายหลับหรือการปกป้องโดยไม่พูดมาก ทำให้ความสัมพันธ์ของพวกเขารู้สึกเป็นธรรมชาติ ไม่ได้หวือหวาแต่มั่นคง ฉันชอบโมเมนต์เหล่านี้เพราะมันขยี้อารมณ์แบบเดียวกับฉากคู่รักใน 'Your Name' แต่มีความเป็นผู้ใหญ่กว่าและเต็มไปด้วยปมอดีตที่ยังไม่ได้คลี่คลาย

ลองคิดภาพเทพเจ้าโบราณที่ค่อยๆ ถูกจับยัดเข้าไปอยู่ในบัญชีปีศาจของนักบวชยุคกลาง — นั่นคือภาพแรกที่ผมมองเห็นเมื่อพูดถึงต้นกำเนิดของเบลเฟกอล

ต้นตอชื่อมักถูกโยงกับเทพบูชาพื้นเมืองของคานาอันอย่าง 'Baal-Peor' ซึ่งเป็นเทพแห่งความอุดมสมบูรณ์และพิธีกรรมทางเพศในความเชื่อโบราณ เมื่อศาสนาใหม่เข้ามาครอบงำ ค่านิยมถูกตีความใหม่และเทพบางองค์ถูกลดบทบาทเป็นวิญญาณชั่วร้าย ชื่อที่เปลี่ยนรูปเป็น 'เบลเฟกอล' จึงสะท้อนการเปลี่ยนผ่านจากการนับถือแบบท้องถิ่นมาเป็นการรังเกียจจากมุมมองคริสเตียน

ในงานเขียนของนักไสยศาสตร์ช่วงยุคกลางและยุคฟื้นฟู เช่น รายชื่อปีศาจใน 'The Lesser Key of Solomon' เบลเฟกอลถูกจัดให้เป็นหนึ่งในเจ้าหน้าที่นรกที่มีอำนาจ รูปแบบการบรรยายมักเชื่อมโยงเขากับบาปแห่งความเกียจคร้านและกับกับดักแห่งความโลภที่มาในรูปแบบของความร่ำรวยหรือการค้นพบอันล้ำเลิศ งานศิลป์ยุคหลังอย่างใน 'Dictionnaire Infernal' ยังเติมภาพลักษณ์และนิยายรอบตัวเขาให้คมชัดขึ้น

ผมมองว่าการพัฒนาเรื่องเล่าของเบลเฟกอลตั้งแต่เทพท้องถิ่นสู่ปีศาจอันดับสูงของคัมภีร์โรเตชั่น แสดงให้เห็นวิธีที่สังคมใช้ตำนานเพื่ออธิบายทั้งความกลัวและความปรารถนา — แล้วก็ไม่แปลกใจที่เขายังถูกดัดแปลงไปเรื่อยๆ ในสื่อสมัยใหม่ ให้มีมิติทั้งน่ากลัวและขบขันในเวลาเดียวกัน

ภาพแรกที่ผุดขึ้นมาจะเป็นภาพปีศาจที่ชวนให้เฉื่อยชาและฝันกลางวัน — นั่นแหละคือคาแรกเตอร์คลาสสิกของเบลเฟกอล ซึ่งในนิยามทั่วไปผมมองว่าเขาเป็นตัวแทนของความเกียจคร้านที่ล่อใจคนด้วยความสบาย

ผมมักจะสรุปความสามารถหลักๆ ของเบลเฟกอลเป็นสามด้านที่สัมพันธ์กัน: การควบคุมความฝัน/มโนภาพ การปล่อยออร่าแห่งความเฉื่อย (aura) ที่ทำให้เหยื่อช้าลงหรือหมดแรงจูงใจ และพรางตัวหรือหลอกล่อด้วยภาพลวงตา ในหลายผลงานเขาใช้พลังนี้เพื่อทำให้เป้าหมายยอมแลกเปลี่ยนความทะเยอทะยานกับความสบายใจชั่วขณะ เช่นในมู้ดของเกมแนวปีศาจที่มีองค์ประกอบจิตใต้สำนึกอย่าง 'Shin Megami Tensei'

มุมการใช้งานจริงที่ผมชอบคือการเล่นเป็นตัวละครที่ไม่จำเป็นต้องบุกแต่มุ่งเป้าไปที่การทำลายแรงจูงใจของศัตรู: ปล่อยสถานะหลับ, ทำให้สเตตัสช้าลง หรือสาปให้เห็นภาพหลอนจนไม่กล้าตัดสินใจ ฉากแบบนี้มักให้ความรู้สึกน่าขนลุกและแอบเศร้าไปพร้อมกัน เพราะพลังของเขาไม่ได้ทำให้คนตายทันที แต่ทำให้จิตใจค่อยๆ ย่อยยับลง ซึ่งเป็นวิธีเล่าเรื่องที่ผมคิดว่าสามารถสะท้อนธีมความลุ่มหลงในความสบายได้ดี

เอาแบบพูดตรง ๆ นะ นาน ๆ ทีผมจะเจอหนังที่บันเทิงและคิดตามได้พร้อมกันแบบ 'เบลกราโน่' เรื่องนี้มักจะโผล่ในช่องทางที่เน้นหนังอินดี้หรือสารคดีประวัติศาสตร์มากกว่าบริการสตรีมทั่วไป

ถ้าอยากดูแบบถูกลิขสิทธิ์ ให้ลองมองที่บริการสตรีมพิเศษอย่าง 'MUBI' หรือเป็นสตรีมมิ่งที่เน้นหนังเทศกาลและหนังคลาสสิกรวมถึงแพลตฟอร์มเช่าหนังแบบ Pay-Per-View อย่าง Apple TV / iTunes หรือ Google Play ที่บางครั้งมีภาพยนตร์นอกกระแสให้เช่าแบบรายเรื่อง นอกจากนี้เทศกาลภาพยนตร์ในไทยเช่นงานฉายในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติ หรืองานจัดฉายพิเศษที่หอศิลป์กับโรงละครอิสระ ก็เป็นอีกช่องทางที่เป็นไปได้

ถ้าคุณชอบบรรยากาศการดูที่เงียบสงบและชอบอ่านซับภาษาไทย แนะนำให้ติดตามประกาศจากโรงหนังอิสระหรือกลุ่มคนจัดฉาย เพราะมักจะมีการนำ 'เบลกราโน่' มาเปิดให้ชมพร้อมคำบรรยาย หรือถ้าไม่รีบก็รอเวอร์ชันดีวีดีหรือบลูเรย์ที่อาจเข้ามาในตลาดบ้านเรา สรุปคือต้องยืดหยุ่นหน่อย แต่มีหลายช่องทางให้ลองตามหา แล้วก็หวังว่าจะได้เห็นการฉายแบบที่มีคำบรรยายไทยให้ด้วยนะ

คำว่า 'อักษรเบล' เป็นคำที่ชวนให้จินตนาการไปไกลกว่าตัวอักษรธรรมดา — ในงานนิยายแฟนตาซีเล่มหนึ่งที่ผมชอบ ('ตำนานเบล') มันถูกใช้เป็นชื่อของระบบเขียนโบราณที่ผู้คนใช้เรียกกันว่าเป็น 'ตัวอักษรแห่งผู้ครอง'

ระบบนี้ไม่ได้เป็นแค่สัญลักษณ์บนกระดาษ แต่ถูกเล่าให้เห็นว่าสัมผัสได้เหมือนพลัง—รอยอักษรถูกสลักบนหินหรือโลหะแล้วจะส่องแสงจาง ๆ เมื่อเรียกใช้งาน ฉากหนึ่งที่ติดตาคือช่วงที่ตัวเอกถอดรหัสแผ่นจารึกเก่า พบว่าทุกตัวอักษรผูกกับคำสั่งสั้น ๆ และเมื่อนำมาร้อยเรียงกลับกันจะกลายเป็นคาถาป้องกันงานซ้อนทับของเรื่องราว นั่นทำให้คำว่า 'อักษร' กับ 'เบล' รวมกันมีน้ำหนักเชิงศรัทธาและอำนาจ

มุมมองเชิงภาษาที่ผมยึดไว้คือ 'เบล' อาจสื่อถึงชื่อเฉพาะหรือคำยืมจากภาษาโบราณ เช่นเดียวกับคำว่า 'Bel' ที่หมายถึงเจ้าแห่งหรือเทพเจ้าในตำนานตะวันออกกลาง เมื่อนำมารวมกับ 'อักษร' จึงตีความได้เป็น 'อักษรของผู้ทรงอำนาจ' ซึ่งเข้ากับวิธีที่เรื่องใช้มันเป็นเครื่องมือผูกมัดหรือเปิดประตูสู่ความรู้โบราณ งานเล่มนี้ทำให้ผมมองว่าอักษรบางอย่างในนิยายไม่ได้มีไว้แค่เพื่ออ่าน แต่เป็นตัวแปรที่ขยับโลกของเรื่องไปด้วยกัน