ไซตะมะ

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นภาพหัวหน้าของไซตามะ ความเรียบง่ายของเขาทำให้ผมหัวเราะออกมาไม่หยุดแล้วคิดต่อว่าใครคือคนที่คิดไอเดียน่าสนุกแบบนี้ขึ้นมา

ผู้สร้างตัวละครไซตามะคือ ONE นักเขียนชาวญี่ปุ่นที่เริ่มเผยแพร่ผลงานในรูปแบบเว็บคอมมิกในช่วงปลายปี 2009 โดยไอเดียหลักมาจากการตั้งคำถามย้อนกลับแนวฮีโร่แบบเดิม ๆ — แทนที่จะสร้างฮีโร่ที่ต้องไต่ระดับความแข็งแกร่งไปทีละขั้น ONE เลือกให้ตัวเอกเป็นคนที่ชนะทุกอย่างด้วยหมัดเดียว แล้วสำรวจผลลัพธ์ทางอารมณ์และสังคมของความแข็งแกร่งนั้น ผลงานเวอร์ชันต้นฉบับของเขามีภาพวาดเรียบง่ายและกาก ๆ ซึ่งกลายเป็นเสน่ห์หนึ่งของเรื่อง เพราะมีคอนทราสต์กับฉากแอ็กชันที่ถูกขยายให้ตื่นตาด้วยงานวาดของ Yusuke Murata เมื่อ Murata เอามารีเมค งานศิลป์ถูกขัดเกลาให้ละเอียดขึ้น แต่แก่นเรื่องเกี่ยวกับความน่าเบื่อของความแข็งแกร่งไม่ได้ถูกเปลี่ยนแปลงไป

นอกจากโครงเรื่องที่ตั้งใจล้อเลียนแล้ว ยังมีแรงบันดาลใจเชิงวัฒนธรรมและการล้อเลียนผลงานชั้นนำอย่างที่เห็นในตำนานการ์ตูนต่อสู้ยุคก่อนหน้า — ผมมองเห็นเงาของงานที่ก่อรูปแบบการพัฒนาในช่วงแรก ๆ ของวงการ เช่น 'Dragon Ball' แต่ ONE เอาแนวคิดนั้นมาคืนสถานะให้กลายเป็นเรื่องตลกร้ายและสะท้อน ดังนั้นไซตามะจึงไม่ได้เป็นเพียงฮีโร่ทรงพลัง แต่เป็นบททดสอบที่แสบ ๆ ให้เราถามตัวเองว่าความหมายของการเป็นฮีโร่คืออะไร

ไม่มีนักสู้คนไหนจะอธิบายการชนะของไซตะมะด้วยวิธีแบบฮีโร่ดั้งเดิมได้ครบถ้วน เพราะสิ่งที่เขาใช้คือความเหนือชั้นเชิงกายภาพแบบสุดโต่งและการจบเกมด้วยหมัดเพียงครั้งเดียว

ผมมองว่าจุดสำคัญคือพลังที่เรียบง่ายแต่สุดโต่ง — ความแข็งแกร่ง ความเร็ว และความทนทานที่เกินขีดจำกัดของตรรกะธรรมดา ช่วงคลีแม็กซ์กับเจ้าบอรอสในฉบับแอนิเมชันจาก 'One-Punch Man' แสดงให้เห็นเทคนิคด้านการกระจายพลังและการส่งจังหวะหนักหน่วงแบบเต็มที่ เช่นการใช้ 'Serious Punch' ซึ่งเป็นการใส่พลังทั้งหมดในช็อตเดียว ทำให้ฝ่ายตรงข้ามถูกทำลายอย่างรวดเร็วโดยที่แทบไม่มีโอกาสตอบโต้

ด้านอื่นที่ผมให้ความสำคัญคือการใช้ท่าทีล้อเลียนและความเฉยเมยเป็นเครื่องมือ ทำให้ศัตรูประเมินเขาต่ำและยอมเปิดโอกาสให้ไซตะมะปล่อยหมัดหนักสุดเต็มกำลัง ฉากการต่อสู้กับบอรอสยังแสดงภาพการใช้พื้นที่และคลื่นพลังแบบยิ่งใหญ่ซึ่งเน้นความเป็นตัวตลกผสานกับฮีโร่สุดขีด นี่คือการผสมผสานระหว่างฟิสิกส์การ์ตูนกับความตั้งใจของผู้แต่งที่ทำให้ทุกการจบศัตรูของไซตะมะรู้สึกทรงพลังและตลกในเวลาเดียวกัน

หลายคนพูดว่าไซตะมะเป็นเทพที่ไม่มีใครเทียบได้ แต่สำหรับผมมองว่าเรื่องนี้ซับซ้อนกว่าคำว่า 'เก่งที่สุด' ซะอีก

ไซตะมะชัดเจนว่ามีพลังทำลายล้างขั้นสุดยอด—ศัตรูระดับจักรวาลอย่าง Boros ถูกทำให้พังได้ในพริบตา นั่นคือเหตุผลที่ฉันมองว่าเขาเป็นมาตรฐานวัดความสามารถในเชิงผลลัพธ์: ถ้าการชนะด้วยหมัดเดียวคือเกณฑ์ ไซตะมะก็พุ่งนำหน้าทุกคนอย่างไม่ต้องสงสัย

แต่มุมมองอีกด้านคือความเป็นนักสู้แบบ 'ศิลปะ' เช่น Garou หรือการพัฒนาเทคโนโลยีของ Genos ที่มีมิติของการเติบโตและการปรับตัว ซึ่งไซตะมะแทบไม่มีให้เห็น เพราะบทบาทของเขาถูกออกแบบมาให้เป็นปริศนาความสมบูรณ์แบบเชิงตลก การเปรียบเทียบจึงขึ้นกับว่าเราวัดความเก่งด้วยอะไร: ผลลัพธ์ล้วนๆ หรือลักษณะการต่อสู้และการพัฒนาในเรื่อง ฉันจึงมักบอกว่าซัยตะมะเก่งที่สุดในเรื่องของ 'ผลลัพธ์ทันที' แต่ถ้าถามเรื่องการต่อสู้เชิงเทคนิคหรือพัฒนาการ เขากลับไม่ได้เป็นตัวแทนของทุกแนวทางนั้น

ความเรียบง่ายของคำอธิบายต้นกำเนิดนั้นเองที่ทำให้มันน่าขบคิดเสมอ

ผมชอบว่าฉากที่ไซตะมะเล่าเรื่องการฝึกประจำวันให้เจโนสฟังใน 'One-Punch Man' มันตรงไปตรงมาและตลกในเวลาเดียวกัน—100 ครั้งของการดันพื้น 100 ครั้งซิทอัพ 100 ครั้งสควอท กับการวิ่ง 10 กิโลเมตรทุกวันเป็นเวลา 3 ปี จนผมร่วงหมด และผลลัพธ์คือเขากลายเป็นคนที่ชกครั้งเดียวฆ่าศัตรูได้ทั้งหมด การเล่าแบบนี้ทำให้ฉากทั้งมอนทาจและการ์ตูนตัดฉากบ่อยครั้งเพื่อเน้นความเหลือเชื่อของมัน

ในขณะเดียวกันก็มีความคลุมเครือที่เจาะลึกยิ่งขึ้นในเวอร์ชันมูราตะกับเว็ปคอมมิกของ ONE ที่ใส่รายละเอียดภาพและปฏิกิริยาของตัวละครอื่น ๆ เพิ่มขึ้น ผมคิดว่าจุดสำคัญไม่ใช่คำตอบว่าเป็นเพราะการฝึกจริง ๆ หรือเพราะเหตุผลลึกลับ แต่วิธีที่เรื่องใช้การอธิบายแบบบ้าน ๆ นั้นทำให้ตัวละครและธีมของเรื่องเด่นขึ้น—เป็นมุกที่สะท้อนทั้งความเหนื่อยหน่ายและการเสียดสีแนวชูเนน ในมุมมองของผม ไซตะมะคือการเล่นกับคาดหวังของผู้อ่านมากกว่าจะเป็นการสืบสวนหาที่มาที่ไปแบบจริงจัง

ลองนึกภาพตอนนั่งดูซีรีส์เรื่องโปรดแล้วอยากรู้รายละเอียดแบบตรงๆ — 'One-Punch Man' ภาค 1 มีทั้งหมด 12 ตอนหลักที่ออกอากาศทางทีวีในปี 2015

ฉันเป็นคนที่ชอบสังเกตรายละเอียดความยาวของตอนอนิเมะอยู่แล้ว เลยบอกได้ว่าแต่ละตอนของภาคแรกมีความยาวโดยรวมประมาณ 23–25 นาทีต่อหนึ่งตอน นี่รวมเวลาเปิด (OP) และปิด (ED) รวมทั้งครีเอบพรีวิวตอนหน้า ซึ่งความยาวสุทธิของเนื้อหาเน้นๆ มักจะอยู่ราว 20–22 นาที ส่วนหนึ่งเพราะช่วงเปิด-ปิดเพลงใช้เวลารวมประมาณ 3–4 นาทีต่อหนึ่งตอน

อีกเรื่องที่ฉันมักจะเล่าให้เพื่อนฟังคือว่าชุดบลูเรย์/ดีวีดีของ 'One-Punch Man' มีตอนพิเศษสั้นๆ แนบมาเป็นโบนัส ซึ่งมักจะสั้นกว่าตอนทีวีมากและเน้นมุกตลกหรือฉากขยายความเบื้องหลัง ดังนั้นถาคนดูเจอคลิปตอนสั้นในแผ่นคอลเลกชัน อย่าแปลกใจว่าทำไมความยาวมันต่างจากตอนทีวีหลัก — นั่นเป็นของแถมไม่ใช่ตอนหลักของซีซัน

เราเคยตระเวนหาเล่มแรกของ 'ไซตามะ' อยู่หลายรอบจนรู้สึกเหมือนเป็นงานอดิเรกแล้ว — ถ้าต้องการฉบับแปลไทยของเล่มแรก ให้เริ่มจากร้านหนังสือใหญ่ ๆ ก่อน เช่นร้านที่คนไทยคุ้นเคยอย่าง Kinokuniya, SE-ED, B2S หรือ Naiin เพราะร้านพวกนี้มักมีมุมการ์ตูนและมังงะแปลวางขายอยู่แทบตลอด และถ้าโชคดีจะเจอปกไทยแบบวางแผงปกติพร้อมป้ายแนะนำ บางสาขายังมีสต็อกออนไลน์ที่เช็กได้ ทำให้สะดวกกว่าการเดินหาเอง

ถ้าอยากได้แบบเร่งด่วนหรือสาขาใกล้บ้านไม่มีหนังสือ ช่วงหลังร้านออนไลน์และแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซทำให้หาได้ง่ายขึ้น — ที่ผมมักใช้คือ Shopee, Lazada หรือร้านหนังสือออนไลน์เฉพาะทางที่ส่งฟรีหรือมีระบบเก็บเงินปลายทาง นอกจากนี้ร้านเฉพาะทางของวงการมังงะ/อนิเมะในเมืองใหญ่ (เช่นร้านที่ขายของแฟนเซอร์วิสหรือฟิกเกอร์) มักมีมุมมังงะแปลวางขายหรือสั่งจองได้ ถ้าไม่เน้นสภาพใหม่ การมองหามือสองจากกลุ่มซื้อขายบนเฟซบุ๊กหรือแพลตฟอร์มขายหนังสือมือสองก็เป็นตัวเลือกที่ดีและประหยัด

เรื่องที่อยากเตือนเล็กน้อยคือสภาพและฉบับพิมพ์ — ถ้าอยากได้ปกแข็งสวย ๆ หรือปกพิเศษ ให้ตรวจสอบคำอธิบายสินค้าและภาพประกอบก่อนจ่ายเงิน และดูเลข ISBN หรือรูปปกเพื่อยืนยันว่าเป็นฉบับแปลไทยจริง ๆ บางครั้งมีการพิมพ์หลายครั้งหรือมีหน้าปกเวอร์ชันต่างกัน ซึ่งจะส่งผลต่อราคาและสภาพสะสม สุดท้ายถ้ามีงานอีเวนต์อนิเมะหรือหนังสือในเมือง ก็อย่าลืมเช็กรายชื่อผู้ขาย เพราะบางงานจะมีแผงขายหนังสือที่นำฉบับแปลมาขายในราคาปกหรือมีโปสเตอร์แถมสวย ๆ เราได้เล่มแรกของ 'ไซตามะ' แบบปกไทยจากการผสมกันระหว่างร้านใหญ่กับดีลออนไลน์ พอได้มาแล้วก็คุ้มค่าทุกบาทที่ตามหาและเก็บไว้ดูซ้ำได้หลายรอบ

ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้เห็นภาพร่างหยาบๆ ของไซตามะบนเว็บ ผมก็สนใจอยากรู้ว่าคนที่เริ่มวาดตัวละครนี้เป็นใครและอะไรคือที่มาของสไตล์นั้น

ผู้ที่สร้างและวาดต้นฉบับตัวละครไซตามะคือคนใช้ปากกา 'ONE'—เขาทำเว็บคอมมิกแบบวาดเองโพสต์ออนไลน์ด้วยเส้นที่เรียบง่าย แต่มีไอเดียตลกร้ายและการเล่าเรื่องที่เฉียบคม เส้นหยาบๆ ของเขากลับกลายเป็นเสน่ห์ ทำให้คอนเซ็ปต์ของตัวละครและมุกตลกชัดเจนมากขึ้นในแบบที่เต็มไปด้วยความขบขันและความแปลกประหลาด

นอกจากจะเป็นผู้วาดต้นฉบับสำหรับไซตามะแล้ว 'ONE' ยังมีผลงานเด่นอีกชิ้นที่หลายคนรู้จักคือ 'Mob Psycho 100' ซึ่งแสดงให้เห็นความสามารถในการสร้างตัวละครที่มีมิติและเรื่องราวที่สะท้อนความเป็นมนุษย์ได้ดี เข้าใจง่ายและเต็มไปด้วยหัวใจแบบเดียวกับงานต้นฉบับของไซตามะ — นี่คือเหตุผลว่าทำไมงานของเขาถึงคงเสน่ห์แม้จะวาดด้วยเส้นเรียบๆ และดูไม่ปราณีตนักก็ตาม

เจอ 'ไซโค' ในฉากเปิดทำให้บรรยากาศเปลี่ยนทันทีและเป็นภาพจำที่ยากจะลืม

ฉันรู้สึกว่า 'ไซโค' ถูกออกแบบมาให้เป็นตัวละครที่ยืนอยู่ระหว่างความน่ากลัวกับความน่าเห็นใจ เขามีพลังหรือความสามารถที่ทำให้คนรอบข้างหวาดกลัว แต่คนเล่าเรื่องมักค่อยๆ เปิดเผยเบื้องหลังของเขา ทำให้เราเริ่มตั้งคำถามว่าใครเป็นคนทำร้ายก่อนกัน การเป็นตัวกระตุ้น (catalyst) ให้ความขัดแย้งหลักของเรื่องเป็นไปอย่างเข้มข้นคือบทบาทสำคัญของเขา

ในฐานะแฟนคนหนึ่ง ฉันชอบการใช้ภาพและซาวด์ประกอบที่ทำให้ตัวตนของ 'ไซโค' ดูมีมิติมากกว่าคำพูด แทนที่จะเป็นตัวร้ายเรียบๆ ผู้กำกับมักเล่นกับเงา แสง และการตัดต่อเพื่อบอกความขัดแย้งภายในตรงนั้น ฉากหนึ่งที่ติดตาเป็นพิเศษคือช่วงที่เขาเลือกทำสิ่งที่ขัดกับคาดหวังของผู้ชม ความขัดแย้งภายในฉากนั้นทำให้ตัวละครนี้ไม่ใช่แค่เครื่องมือของพล็อต แต่เป็นกระจกสะท้อนธีมหลักของอนิเมะ ฉันยังคงคิดถึงความซับซ้อนของเขาหลังดูจบ และนั่นแหละคือเสน่ห์สำคัญของตัวละครแบบนี้ (เปรียบเทียบการนำเสนอได้กับงานอย่าง 'Mob Psycho 100' ในแง่การใช้พลังภายในเพื่อสะท้อนอารมณ์ภายนอก)

สิ่งที่หลายคนพูดถึงเมื่อถูกถามเรื่องต้นกำเนิดของไซตามะคือเรื่องการฝึกสุดคลาสสิกที่ถูกเล่าแบบตรงไปตรงมาในมังงะ 'One Punch Man' และนั่นเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของผมเมื่ออธิบายให้คนใหม่ฟัง

ในเนื้อเรื่องไซตามะถูกวาดเป็นคนธรรมดาที่อาศัยอยู่ในเมืองที่มักเรียกว่า Z-City ก่อนจะตกงานและเริ่มฝึกอย่างบ้าคลั่ง: 100 ครั้งของวิดพื้น, 100 ครั้งของซิตอัพ, 100 ครั้งของสควอท และวิ่ง 10 กิโลฯ ทุกวันเป็นเวลา 3 ปีจนผมสังเกตได้ว่านั่นคือจุดเปลี่ยนที่ทำให้เขาแข็งแกร่งจนกระทั่งหัวล้าน เรื่องเล่านี้มีทั้งในเวอร์ชันเว็บคอมิกของผู้แต่งต้นฉบับและในฉบับรีเมคที่วาดโดยศิลปินคนอื่น ซึ่งยังคงยืนพื้นด้วยหลักการเดียวกัน

ผมคิดว่าความเด็ดของการบอกต้นกำเนิดแบบนี้คือความเรียบง่ายและความตั้งใจจะล้อเลียนมังงะแบบชอนเนน: แทนที่จะมีต้นกำเนิดเหนือธรรมชาติหรือการทดลองวิทยาศาสตร์ซับซ้อน ผู้ชนะกลับได้มาจากความมุ่งมั่นที่น่าเบื่อและไม่ได้โรแมนติกเลย ซึ่งนั่นช่วยให้ตัวละครกลายเป็นภาพสะท้อนของฮีโร่ในแง่มุมที่ไม่น่าเป็นไปได้และขบขันในเวลาเดียวกัน