การ์ตูนโทรล มีต้นกำเนิดมาจากประเทศใด?

คำว่า 'เลสคิง' เป็นคำยืมผสมที่เห็นได้ชัดจากการเอาคำย่อภาษาอังกฤษมาผสมกับคำอังกฤษอีกคำหนึ่ง — โดย 'เลส' มาจากคำว่า lesbian ส่วน 'คิง' มาจากคำว่า king ที่ใช้ในความหมายเชิงบทบาทหรืออัตลักษณ์ที่ดูเป็นมาดแมนกว่าในความสัมพันธ์ของเลสเบี้ยน ผมสังเกตว่าคำแบบนี้มักโผล่ขึ้นมากับชุมชนออนไลน์ในโลกตะวันตกก่อน แล้วถูกย้ายเข้ามาในภาษาไทยผ่านการแชร์คอนเทนต์และการแปลไม่เป็นทางการบนแพลตฟอร์มอย่าง Tumblr และ Twitter ช่วงก่อนทศวรรษ 2010s — นั่นทำให้แหล่งกำเนิดของคำนี้มีแนวโน้มจะเป็นภาษาอังกฤษ (โดยเฉพาะในสหรัฐฯ) แล้วถูกรับมาใช้ในภาษาไทยด้วยการทับศัพท์และความหมายที่ปรับให้เข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น ผลคือ 'เลสคิง' กลายเป็นคำที่คนนิยมใช้พูดถึงบทบาทที่มีภาพลักษณ์เข้มแข็งหรือมาดบ้างในความสัมพันธ์ระหว่างผู้หญิงรักผู้หญิง ซึ่งฟังแล้วมีความเป็นสากลของคำศัพท์ LGBTQ+ ยุคอินเทอร์เน็ต

หัวใจของเรื่อง 'Trolls' คือการฉลองเสียงเพลงและมิตรภาพมากกว่าฉากแอ็กชันอลังการที่เห็นเป็นครั้งคราว ฉันชอบที่หนังเล่าเรื่องผ่านตัวละครที่สดใส เช่น ป๊อปปี้ (Poppy) กับ แบรนช์ (Branch) ซึ่งสองคนนี้แทบเป็นแกนกลางของธีมความต่างแต่เข้ากันได้ การผูกปมระหว่างความสุขแบบผิวเผินกับความทุกข์อย่างแท้จริงถูกตีความผ่านการที่ชาวเบอร์เกิน (Bergens) เชื่อว่าการกินโทรลส์จะทำให้มีความสุข ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบที่เรียบง่ายแต่นักคิดได้ ด้านดนตรีกับงานภาพเป็นสิ่งที่ทำให้เรื่องนี้เข้าถึงง่าย เพลงประกอบติดหูและจังหวะสนุกสนานช่วยพยุงอารมณ์ของฉากต่าง ๆ ได้ดี แถมยังมีมุกที่ผู้ใหญ่แอบยิ้มได้อยู่ด้วย ฉันมักจะชอบฉากที่ป๊อปปี้พยายามเปลี่ยนมุมมองของเบอร์เกินด้วยความอบอุ่นและเสียงเพลง มันให้ความรู้สึกว่าแม้ปัญหาจะดูหนัก แต่การเชื่อมต่อทางอารมณ์กับคนรอบข้างสามารถเปลี่ยนแปลงได้จริง ๆ

เคยสงสัยไหมว่าต้นกำเนิดของชิพมังค์ที่เราคุ้นเคยอยู่จากไหนกันแน่? มุมมองแบบแฟนเพลง-แฟนการ์ตูนแบบผมจะชี้ไปที่ประเทศสหรัฐอเมริกาเป็นหลัก เพราะตัวละครกลุ่มชิพมังค์ที่โด่งดังอย่าง 'Alvin and the Chipmunks' เกิดขึ้นจากไอเดียของชาวอเมริกัน Ross Bagdasarian Sr. ในยุคหลังสงคราม เขาสร้างเพลงและตัวละครขึ้นมาแล้วกลายเป็นปรากฏการณ์ในปี 1958 ด้วยซิงเกิลที่ดังมากจนขยายเป็นซีรีส์การ์ตูนและภาพยนตร์ตามมา การที่ต้นกำเนิดมาจากสหรัฐฯ ยังเห็นได้จากสไตล์การเล่าเรื่องที่ผสมเพลงกับคอเมดี้และการตลาดเชิงบันเทิงซึ่งเป็นเทรนด์ของวงการบันเทิงอเมริกันยุคนั้น ผมชอบการที่ตัวละครถูกปรับให้เข้ากับยุคต่าง ๆ ทั้งซีรีส์อนิเมะ สื่อดิจิทัล และภาพยนตร์คนแสดง งานออกแบบบุคลิกและโทนมุกมักสะท้อนรสนิยมฝั่งตะวันตกอย่างชัดเจน ทำให้เมื่อเราดูเวอร์ชั่นพากย์ไทยหรือดูการดัดแปลงในประเทศอื่น ๆ ก็ยังสัมผัสได้ว่ารากเหง้าคือวัฒนธรรมและระบบอุตสาหกรรมบันเทิงของสหรัฐอเมริกา

คำว่าตัวเขียวสำหรับคอเกมอย่างผมมักจะพาไปหายักษ์เขียวน่ารักจากโลกมาริโอ นั่นก็คือ 'Yoshi' — ตัวเขียวที่เกาะอกมาริโอมาตั้งแต่ยุค 16 บิตและกลายเป็นสัญลักษณ์ของ Nintendo ไปเลย เรื่องราวต้นกำเนิดของ 'Yoshi' มาจากประเทศญี่ปุ่น โดยฝีมือคิดขึ้นของทีมงาน Nintendo ภายใต้การนำของชิเงรุ มิยามาโต๊ะ (Shigeru Miyamoto) ซึ่งตั้งใจให้เป็นเพื่อนร่วมทางที่ช่วยเพิ่มมิติการเล่นในเกม 'Super Mario World' (1990) บนเครื่อง Super Famicom/SNES การออกแบบตัวจริงๆ ของ Yoshi มีส่วนร่วมจากดีไซเนอร์อีกหลายคน เช่น ชิเกฟุมิ ฮิโนะ (Shigefumi Hino) ที่รับผิดชอบดีเทลของรูปลักษณ์ แต่ต้นคิดและคอนเซ็ปต์หลักมาจากทีมออกแบบของ Nintendo ประเทศญี่ปุ่นนี่เอง ผมชอบความเป็นมิติเจ้าตัวนี้เพราะมันไม่ได้ถูกสร้างเพื่อความเท่หรือความดุดัน แต่มันเกิดจากความตั้งใจจะเพิ่มชีวิตชีวาให้กับเกมเพลย์ — การสามารถขี่, กินศัตรู, และใช้ภาษาอารมณ์อย่างการเด้งตัว ทำให้ Yoshi กลายเป็นตัวละครที่เด็กๆ จับต้องและจดจำได้ง่ายตลอดหลายทศวรรษ นอกจากนี้ Yoshi ยังถูกขยายโลกไปในสื่ออื่นๆ ทั้งเกมสปินออฟอย่าง 'Yoshi's Island' และสินค้า ตลอดจนการปรากฏตัวในเกมซีรีส์อื่นของ Nintendo ทำให้ภาพลักษณ์ตัวเขียวนี้แน่นแฟ้นกับวัฒนธรรมป็อปของญี่ปุ่นสุดๆ ถามว่าจำเป็นต้องเป็นญี่ปุ่นไหมสำหรับการ์ตูนหรือคาแร็กเตอร์ตัวเขียว คำตอบคือใช่ในกรณีของ 'Yoshi' เพราะต้นกำเนิด ทีมสร้าง และปรัชญาการออกแบบล้วนมาแบบญี่ปุ่น แต่ก็สนุกตรงที่ตัวละครสีเขียวมีหลากหลายแนวจากหลายประเทศ—แต่ถ้าพูดถึงเจ้ายักษ์เขียวในโลกมาริโอ คนที่ต้องยกเครดิตให้คือทีม Nintendo จากญี่ปุ่น และการที่มันอยู่กับเราได้ยาวนานขนาดนี้ก็บอกอะไรได้เยอะเกี่ยวกับพลังของการออกแบบตัวละครที่เข้าถึงง่ายและเล่นสนุก พอจะหยิบเครื่องมาเล่นตอนนี้ก็ยังยิ้มได้ทุกครั้ง

นี่คือแนวทางที่ฉันมักแนะนำเวลามีคนถามว่าจะดู 'การ์ตูนโทรล' แบบถูกลิขสิทธิ์ได้ที่ไหน: เริ่มจากตรวจสอบแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งใหญ่ ๆ ก่อนเลย เช่น Netflix, Disney+ Hotstar, Amazon Prime Video หรือแพลตฟอร์มเฉพาะทางที่นำเข้าคอนเทนต์ต่างประเทศอย่าง Bilibili และ iQIYI เพราะผู้จัดจำหน่ายมักนำงานดัง ๆ ไปลงที่นั่นก่อน ถ้าเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์สำหรับเด็กอย่าง 'Trolls' บ่อยครั้งจะอยู่ใน Netflix หรือช่องทางที่ค่ายผู้สร้างอนุญาตให้เผยแพร่ในประเทศไทย อีกสิ่งที่ฉันให้ความสำคัญคือตรวจสอบช่องทางอย่างเป็นทางการบน YouTube — บางสตูดิโอหรือผู้จัดจำหน่ายในภูมิภาคจะปล่อยตอนเต็มหรือคลิปที่แปลแล้วอย่างเป็นทางการบนช่องของพวกเขา ซึ่งการดูจากช่องเหล่านั้นถือว่าถูกลิขสิทธิ์และดีต่อผู้สร้าง นอกจากนี้ยังมีตัวเลือกซื้อหรือเช่าผ่านร้านขายดิจิทัลอย่าง Google Play Movies/Apple TV หรือซื้อเวอร์ชันบลูเรย์/ดีวีดีถ้ามี นั่นเป็นวิธีที่มั่นใจได้ว่าเราได้สนับสนุนผลงานอย่างตรงไปตรงมา สุดท้ายฉันมักเตือนเพื่อน ๆ ให้ระวังเว็บไซต์เถื่อนหรือการดาวน์โหลดที่ผิดกฎหมาย เพราะคุณภาพแย่และเสี่ยงต่อไวรัส รวมถึงไม่เป็นผลดีกับคนที่ทำงานเบื้องหลังการ์ตูน เรื่องเล็ก ๆ อย่างการดูจากแหล่งที่ถูกต้องนี่แหละช่วยให้คอนเทนต์ดี ๆ ยังคงมีต่อไป

การตีความโทรลแบบการ์ตูนมักให้ความสำคัญกับพล็อตและมิติของตัวละครมากกว่าการก่อปฏิกิริยาแบบฉับพลัน การ์ตูนที่ออกแบบให้มีตัวละครโทรลจะถูกสานเรื่องราวให้ดูสมเหตุสมผล ไม่ว่าจะเป็นการตั้งปมให้ตัวละครทำการยั่วยุเพื่อนตัวอื่นเพื่อเปิดเผยด้านมืดของสังคม หรือนำความตลกร้ายมาเป็นเครื่องมือเล่าเรื่อง ฉันมักชอบเวลาที่ผู้สร้างใส่บริบททางอารมณ์หรือสังคมลงไป ทำให้การกระทำของ ‘‘โทรล’’ ในเรื่องมีเหตุผลหรือเป็นส่วนหนึ่งของธีม ตัวอย่างเช่นในฉากที่ตัวละครดูเหมือนจะยั่วคนอื่น แต่พอขยายบริบทกลับกลายเป็นการสะท้อนปัญหาจริง ๆ เหมือนที่เคยเห็นในบางตอนของ 'South Park' ซึ่งใช้การยั่วยุเป็นวิธีวิพากษ์สังคม มิติที่ต่างชัดเจนอีกอย่างคือการควบคุมของผู้สร้าง: การ์ตูนมีผู้กำกับ มีบท มีการตัดต่อ ทำให้การโทรลเป็นส่วนหนึ่งของงานศิลปะ ในขณะที่มส์บนโซเชียลมักเกิดขึ้นเองอย่างปฏิกิริยาต่อเหตุการณ์ ฉันรู้สึกว่าการ์ตูนโทรลจึงทิ้งความหมายยาวนานกว่า และมักเสนอมุมมองหรือบทเรียนแม้จะรุนแรงหรือตลกร้ายก็ตาม

ต้นตอของซานต้าครอสสามารถย้อนไปถึงบุคคลจริงในประวัติศาสตร์และการผสมผสานของประเพณีหลายแห่ง ในมุมมองของผม ซานต้าที่เรารู้จักกันตอนนี้เป็นผลจากการรวมกันระหว่างบุคคลชื่อเสียงจริงกับสัญลักษณ์วัฒนธรรมต่าง ๆ ก่อนอื่นต้องพูดถึงบิชอปแห่งเมืองไมราในศตวรรษที่ 4 ซึ่งต่อมาได้รับการจดจำในชื่อ 'เซนต์นิโคลัส' เขาเป็นพระสงฆ์ที่มีชื่อเสียงเรื่องการให้ของขวัญและช่วยเหลือคนยากจน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ชัดเจนที่สุด ต่อมาการเล่าเรื่องแบบดัตช์ที่เรียกว่า 'ซินเทอร์คลาส' และนิยายรวมถึงภาพประกอบในศตวรรษที่ 19—อย่างเช่นบทกวีชื่อ 'A Visit from St. Nicholas'—กับการ์ตูนของนักวาดในอเมริกาทำให้ภาพลักษณ์ของเขาเปลี่ยนไปเป็นชายเคราขาวใส่ชุดแดง สุดท้ายการตลาดสมัยใหม่ก็ช่วยย้ำภาพนั้นให้คงอยู่ ผมมองว่าการเดินทางจากบุคคลทางศาสนาไปสู่ไอคอนสากลเป็นเรื่องของการบิดเบือนและเติมแต่งของวัฒนธรรมผ่านกาลเวลา

สมัยที่ฉาย 'Trolls' ในโรงหนังไทย ฉันยังจำบรรยากาศคนเต็มฮอลล์และเพลงติดหูได้ดี ตอนนั้นเนื้อหาหลัก ๆ จะเข้าฉายในเครือโรงภาพยนตร์ใหญ่ ๆ เช่น Major กับ SF ถ้ามองย้อนหลัง หลังจากออกจากโรงแล้วภาพยนตร์เรื่องนี้มักจะลงให้เช่าหรือซื้อในร้านสโตร์ดิจิทัลอย่าง Apple TV (iTunes) และ Google Play รวมถึงมีแผ่น DVD/Blu-ray วางขายในร้านออนไลน์ทั่วไป ทำให้คนที่อยากกลับมาดูซ้ำสามารถหาซื้อหรือเช่าได้สะดวก ในมุมมองคนที่ชอบสะสมแผ่น ผมชอบซื้อแผ่นเวอร์ชันพากย์ไทยกับซับอังกฤษมาเก็บ เพราะเสียงพากย์ไทยบางฉากทำให้รู้สึกใกล้ชิดกับมุกท้องถิ่น แต่ถาใครสะดวกสตรีมมิ่งก็ต้องสังเกตว่าแพลตฟอร์มที่มีสิทธิ์ขึ้นลงเปลี่ยนแปลงบ่อย ดังนั้นถ้ามองหา 'Trolls' ในเวลานี้ ให้เช็กร้านเช่าดิจิทัลกับร้านแผ่นในไทยเป็นจุดเริ่มต้น จะได้ไม่พลาดเพลงเพราะ ๆ และสีสันฉูดฉาดของตัวละคร

ตำนานของโทมัสเริ่มจากนิทานรถไฟเล็กๆ ที่พ่อเล่าให้ลูกฟัง มันไม่ได้เกิดจากสตูดิโอหรือแผนการตลาด แต่เกิดจากความรักในรถไฟและจินตนาการของคนๆ เดียว คือ วิลเบิร์ต ออว์ดรี (Wilbert Awdry) เขาเริ่มประดิษฐ์เรื่องราวให้ลูกชายชื่อคริสโตเฟอร์ในช่วงต้นทศวรรษ 1940 โดยใช้โมเดลรถไฟและเหตุการณ์บนรางเป็นโครงเรื่อง จนกลายมาเป็นหนังสือชุดที่มีชื่อว่า 'The Railway Series' เล่มแรกออกพิมพ์ในปี 1945 ชื่อ 'The Three Railway Engines' และตัวละครโทมัสเองปรากฏในเล่มถัดมา 'Thomas the Tank Engine' ในปี 1946 ผมชอบคิดว่าความน่ารักของต้นกำเนิดมันชัดเจน—เรื่องเล่าสำหรับเด็กที่โตขึ้นมาเป็นตำนาน ผู้แต่งอย่างวิลเบิร์ตไม่ได้ทำงานเขียนเชิงพาณิชย์เป็นหลัก แต่เขาใส่ใจเรื่องเทคนิคการรถไฟจริงๆ ดังนั้นตัวรถและพฤติกรรมของพวกมันจึงมักได้แรงบันดาลใจจากหัวรถจักรและการเดินรถจริงในอังกฤษ ต่อมาลูกชายของเขา คริสโตเฟอร์ ออว์ดรี เข้ามาต่อยอดเขียนเรื่องใหม่ๆ ให้ชุดนี้ต่ออีกหลายเล่ม ทำให้โลกของโทมัสมีความต่อเนื่องและขยายตัวอย่างเป็นธรรมชาติ ทีวีเวอร์ชันที่หลายคนรู้จักมาจากการดัดแปลงโดยผู้สร้างโทรทัศน์คนหนึ่งที่เห็นว่าหนังสือชุดนี้เหมาะกับการเล่าเป็นรายการทีวี ผลคือเกิดรายการ 'Thomas & Friends' ในทศวรรษ 1980 ซึ่งเริ่มจากการใช้โมเดลรถไฟถ่ายทำจริง ก่อนจะพัฒนาเป็นแอนิเมชันคอมพิวเตอร์ในเวลาต่อมา การแปลงร่างจากคำบรรยายแบบหนังสือสู่รายการทีวียังนำไปสู่การได้ผู้บรรยายที่มีเอกลักษณ์และเพลงประกอบที่ติดหู ช่วยให้โทมัสขยายฐานแฟนจากเด็กน้อยไปสู่ครอบครัวทั่วโลก มองในมุมคนที่โตมากับเรื่องราวแบบบ้านๆ แล้วได้เห็นมันขยายใหญ่ขึ้น ผมรู้สึกว่าเสน่ห์หลักของโทมัสยังคงเป็นเรื่องการผูกมิตร ความรับผิดชอบ และความอยากรู้อยากเห็น ซึ่งมาจากจุดเริ่มต้นที่เรียบง่ายนั้นเอง

เราโตมากับการฟังนิทานที่แม่อ่านให้ก่อนนอน จนชินกับภาพหญิงสาวผมยาวในหอคอย — เรื่องราวที่กลายเป็นที่รู้จักในชื่อ 'ราพันเซล' จริงๆ แล้วมีรากฐานมาจากแถบยุโรปกลาง โดยเฉพาะเยอรมนี ซึ่งนิทานฉบับที่เป็นที่รู้จักมากคือฉบับที่ถูกบันทึกไว้ในคอลเล็กชันนิทานพื้นบ้านของเยอรมัน ความน่าสนใจสำหรับฉันคือการที่เรื่องเดียวกันสามารถมีเวอร์ชันต่างประเทศได้ ก่อนจะมาเป็นเรื่องยอดนิยมแบบที่เรารู้จัก เคยมีเรื่องเล่าในฝรั่งเศสชื่อ 'Persinette' ซึ่งมีองค์ประกอบคล้ายกัน แต่เมื่อนำมาปรับในบริบทของชาวเยอรมัน กลิ่นอายและการตีความของนิทานเปลี่ยนไป ทำให้เวอร์ชันเยอรมันกลายเป็นต้นแบบที่ส่งต่อรุ่นสู่รุ่น ฉันจึงมองว่าแหล่งกำเนิดหลักของ 'ราพันเซล' ที่เราคุ้นเคยนั้นอยู่ที่เยอรมนีมากที่สุด และความอบอุ่นของนิทานเวอร์ชันนั้นยังทำให้เรื่องนี้มีพลังคงทนอยู่ในใจคนอ่านมาจนถึงทุกวันนี้