จะหาซื้อหนังสือ ยาย การ์ตูน ฉบับพิมพ์ครั้งแรกได้ที่ไหน?

แหล่งหา 'ร่วง หล่น' ฉบับพิมพ์ครั้งแรกที่นึกถึงก่อนเลยคือร้านหนังสือมือสองที่มีเจ้าของเป็นนักสะสม เพราะเคยได้เล่มหายากจากที่แบบนี้แล้วหลายครั้งและรู้ดีว่าเล่มที่เก็บรักษาดีมักซ่อนตัวอยู่หลังชั้นไม้เก่าๆ ฉันมักเริ่มจากการถามเจ้าของร้านตรงๆว่ามีเล่มพิเศษเก็บอยู่หรือไม่ แล้วค่อยต่อรองสภาพกับราคา บ่อยครั้งเจ้าของร้านจะมีบัญชีหรือกลุ่มลูกค้าประจำที่ขายต่อให้ก่อนลงขายสาธารณะ นอกจากนี้ยังไม่ควรมองข้ามร้านหนังสือเก่าที่เปิดในตรอกเล็กๆ เพราะความบังเอิญในการค้นพบมักเกิดที่นี่เสมอ ถ้าอยากได้ไวอีกทางคือให้สังเกตหมายเหตุในปกในหรือคอลลอฟอนเพื่อยืนยันว่าพิมพ์ครั้งใด เห็นความแตกต่างแล้วรู้สึกดีที่ได้ครอบครองฉบับแรกแบบมีเอกลักษณ์และกลิ่นกระดาษโบราณอยู่ด้วยกัน มันให้ทั้งความสวยงามและเรื่องเล่าที่แปลกใหม่เวลาเล่าให้เพื่อนฟัง

การตามหาต้นฉบับของ 'คุณน้าที่รัก' เป็นเหมือนการล่าสมบัติเล็กๆ ที่ทั้งสนุกและต้องใช้ความอดทน ในประสบการณ์ของผม สิ่งแรกที่ต้องรู้คือสภาพและหลักฐานว่าหนังสือนั้นเป็นพิมพ์ครั้งแรกจริง ๆ — ดูจากหน้าพิมพ์ (colophon) หมายเลขพิมพ์ ISBN ถ้ามี และสภาพปกหรือแผ่นปกในกรณีที่มีการพิมพ์ซ้ำแบบต่าง ๆ แหล่งที่ผมเคยได้ผลบ่อย ๆ คือร้านหนังสือมือสองที่เชี่ยวชาญเล่มนำเข้าและร้านออนไลน์จากต่างประเทศ อย่างเช่นร้านญี่ปุ่นหรือร้านประมูลที่มักมีฉบับพิมพ์แรกหลุดมาบ้างเป็นครั้งคราว ตลาดมือสองออนไลน์ เช่น eBay หรือร้านสะสมในญี่ปุ่นอย่าง Mandarake กับ BookOff ก็เป็นทางเลือก แต่บางครั้งต้องใช้บริการตัวแทนนำเข้าหรือประมูลแทน เมื่อเคยได้ฉบับพิมพ์แรกมาหนึ่งเล่ม ผมให้ความสำคัญกับสภาพปกและหน้าพิมพ์มากกว่าแค่สภาพรวม ราคาจะขึ้นตามสภาพและประวัติการครอบครองด้วย ถ้ามีโอกาสลองเช็คกลุ่มสะสมหนังสือในเฟซบุ๊กหรือฟอรัมคนรักหนังสือ — บ่อยครั้งคนที่ต้องการขายจะโพสต์ไว้ก่อนจะลงขายในตลาดใหญ่ ความอดทนและการตรวจสอบรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ช่วยให้ได้ฉบับที่คุ้มค่าจริง ๆ

ถ้าคุณอยากเริ่มสะสมการ์ตูนเต็มอิ่มแบบ 89 เล่มในคราวเดียว ลองแวะไปที่ร้านหนังสือใหญ่ๆอย่าง Kinokuniya ดูนะ บางสาขามีส่วนลดพิเศษสำหรับลูกค้าที่ซื้อครบเซตใหญ่แบบนี้ เคยเห็นเซต 'One Piece' ฉบับรวมเล่มบางส่วนลดถึง 20% เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว แต่ราคาก็ยังพุ่งประมาณหมื่นปลายๆ เพราะเป็นซีรีส์ยาว แนะนำให้โทรถามร้านก่อนเผื่อมีโปรโมชันเฉพาะกิจที่ช่วยประหยัดเงินได้อีกนิด

เคยเห็นปกหนังสือเล่มหนึ่งที่มีภาพกระสือวาดสวยแล้วหัวใจเต้นแรงจนต้องตามหามันจนเจอ — ถ้าเป้าหมายคือฉบับแปลของ 'กระสือยายเฟื้อง' ทางที่เร็วที่สุดคือมองหารวบรวมเรื่องเล่าพื้นบ้านหรือหนังสือแอนโธโลยีที่แปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาอื่นๆ บ่อยครั้งหนังสือประเภทนี้จะอยู่ในหมวด 'Thai folklore' หรือ 'Southeast Asian folktales' ในร้านหนังสือใหญ่ของไทยอย่าง SE-ED และ Naiin แต่ถ้าต้องการสะดวกสุด ให้ลองมองที่ร้านออนไลน์หลักๆ: Shopee, Lazada, Amazon (สำหรับฉบับแปลเป็นอังกฤษที่นำเข้าจากต่างประเทศ) และร้านอีบุ๊กไทยอย่าง MEB หรือ Ookbee ที่อาจมีฉบับแปลหรือรวมเรื่องสั้นที่แปลแล้ว ผมชอบเลือกดูรายละเอียดเช่น ISBN หรือคำว่า 'translation' กับชื่อเรื่อง เพราะบางครั้งเรื่องกระสือถูกใส่เป็นหนึ่งในคอลเล็กชันชื่อใหญ่ เช่นรวมเรื่องผีหรือนิทานพื้นบ้าน หากเจอชื่อผู้แปลหรือชื่อบรรณาธิการที่คุ้นก็จะช่วยให้แน่ใจว่ามันเป็นฉบับแปลจริงๆ นอกจากนี้ห้องสมุดมหาวิทยาลัยกับห้องสมุดแห่งชาติเป็นที่ที่มักมีเล่มยากๆ ให้ยืม หรือถ้าไม่เจอของใหม่ ก็ลองตลาดหนังสือมือสองออนไลน์และร้านหนังสือมือสองจริงๆ — ของหายากมักโผล่ที่นั่น ความรู้สึกเวลาจับเล่มแปลที่มีเรื่องไทยโบราณถูกนำเสนอให้คนต่างชาติอ่าน มันเหมือนเปิดหน้าต่างให้คนอื่นเห็นต้มจืดรสเดิมๆ ในมุมมองใหม่ ถ้าคุณอยากฉบับภาษาใดภาษาหนึ่งเป็นพิเศษ ให้ระบุภาษาที่ต้องการในการค้นหาแล้วโฟกัสที่ร้านหรือสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์งานแปลประเภทนิทานหรืองานวิชาการเกี่ยวกับวรรณกรรมท้องถิ่น

ฉันชอบไล่หาเล่มพิมพ์เก่าตามร้านหนังสือรอบเมือง โดยเฉพาะเมื่อเป้าหมายคือเล่มพิมพ์ครั้งแรกของ 'ดวงใจอัคนี' ที่มักหลงเหลือในมุมมืดของชั้นวาง การเริ่มต้นที่ง่ายที่สุดคือแวะร้านหนังสือมือสองและตลาดนัดหนังสือท้องถิ่น ร้านเหล่านี้มักเก็บเล่มพิเศษที่คนย้ายบ้านหรือเก็บไว้หลายปีพร้อมสภาพที่ต่างกัน บางครั้งผู้ขายสามารถบอกได้ว่าเป็นพิมพ์ครั้งแรกจากเลขพิมพ์หรือคอลอฟอนหน้าในสุด นอกจากนี้ งานเล็กๆ อย่างงานแลกเปลี่ยนหนังสือของชมรมท้องถิ่นก็เป็นอีกแหล่งหนึ่งที่หายากมาปรากฏให้เห็นเป็นครั้งคราว วิธีที่ฉันมักใช้คือสังเกตสภาพปก ข้อบอกพิมพ์ และหมายเลข ISBN (ถ้ามี) แล้วคุยกับผู้ขายว่าจะรับแลกหรือไม่ การซื้อมือสองอาจต้องใจเย็นและเข้มงวดเรื่องสภาพหนังสือ แต่การได้เล่มพิมพ์ครั้งแรกกลับมาเก็บไว้ก็ให้ความรู้สึกคุ้มค่าแตกต่างไปจากการซื้อฉบับพิมพ์ซ้ำ ไว้ถ้ามีโอกาสจะเล่าประสบการณ์เจอเล่มหายากให้ฟังอีกที

การตามหาเล่มพิมพ์ครั้งแรกของ 'พระมาตุลา' มันมีเสน่ห์แบบที่คนรักหนังสือเข้าใจได้เลย — เหมือนตามล่าสมบัตินั้นแหละ ฉันมักเริ่มจากการเดินเข้าไปร้านหนังสือเก่าในย่านที่มีคนสะสมหนังสือเยอะ ๆ เพราะบางทีเจ้าของร้านเก็บเล่มคลาสสิกไว้ในลังที่ยังไม่ได้นำออกโชว์ ในครั้งหนึ่งฉันเจอสำเนาพิมพ์เก่าที่โชว์อยู่หลังเคาน์เตอร์ นักเก็บบางคนยอมส่งรูปปกและหน้าลิขสิทธิ์มาให้ดูทางไลน์ก่อนตัดสินใจซื้อ ซึ่งวิธีนี้ช่วยให้รู้ว่าจริงเป็นพิมพ์ครั้งแรกไหม สิ่งที่ฉันให้ความสำคัญคือเลขพิมพ์ ปีพิมพ์ และสภาพปกกับสันหนังสือ เพราะราคากระโดดถ้าหนังสือมีสภาพดีและมีหน้าปกครบ อีกทางที่มักได้ผลคือไปงานสัปดาห์หนังสือเก่า หรืองานแลกเปลี่ยนหนังสือที่คนสะสมรวมตัวกัน บางครั้งก็ต้องยอมจ่ายเพิ่มเพื่อเอาเล่มที่สภาพสมบูรณ์ แต่สำหรับฉันแล้ว ความสุขจากการได้จับเล่มต้นฉบับยังคงคุ้มค่ากับการรอคอย

พอพูดถึงการตามหาเล่มพิมพ์ครั้งแรกของพระราชนิพนธ์ ความรู้สึกแรกที่มักมาเป็นภาพคือร้านหนังสือเก่าแคบ ๆ ที่มีกลิ่นกระดาษและฝุ่นผสมกัน ฉันคนหนึ่งชอบเดินไปเจอชิ้นที่ไม่คาดคิดในร้านพวกนั้น เพราะเจ้าของร้านมักมีเครือข่ายกับนักสะสมและชาวบ้านที่เก็บของเก่าไว้ การไปเดินดูด้วยตัวเองให้โอกาสได้ตรวจสภาพจริง ดูปก กระดาษ และการเข้าเล่ม ซึ่งสำคัญมากกว่ารูปถ่ายออนไลน์ อีกช่องทางที่ฉันเคยใช้คือการร่วมงานประมูลและงานหนังสือโบราณที่จัดเป็นครั้งคราว งานเหล่านี้มักมีหนังสือพิเศษหรือสำเนาพิมพ์ครั้งแรกออกมาจำหน่าย หรือต้องชิงกันประมูลกับนักสะสมรายอื่น ๆ ซึ่งเป็นทั้งความตื่นเต้นและการเรียนรู้เรื่องราคาและพิสูจน์ต้นฉบับ สำหรับคนที่อยากได้เอกสารมีหลักฐานยืนยัน ฉันมักจะขอเอกสารแสดงที่มาของเล่ม (provenance) ก่อนจะตัดสินใจจ่ายสูง ยังมีทางเลือกที่เป็นกรอบกว้างขึ้น เช่นติดต่อห้องสมุดมหาวิทยาลัยหรือหอสมุดแห่งชาติที่เก็บสำเนาแรก ๆ เอาไว้เพื่อสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับฉบับพิมพ์ครั้งแรก บ่อยครั้งหน่วยงานเหล่านี้ไม่ขาย แต่ให้ข้อมูลว่าบรรณลองค์ใดบ้างเคยมีในครอบครองหรือถูกจำหน่ายเมื่อใด ฉันมองว่าวิธีนี้ช่วยยืนยันความแท้ และทำให้เรารู้ว่าควรไปหาแหล่งไหนต่อไป — เป็นการตามล่าที่ได้ทั้งความรู้และเรื่องเล่าของหนังสือชิ้นนั้น

มีมุมลับๆ ที่นักสะสมรุ่นเก่าๆ มักแนะนำให้รู้จักเสมอ: ตลาดนัดหนังสือและร้านของเก่าริมถนนเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมาก เราเริ่มสะสมจากการไปจตุจักรเช้าวันอาทิตย์และได้พบแผงที่ยังเก็บฉบับเก่าของการ์ตูนรวมเล่มและหนังสือพิมพ์รายวัน พ่อค้าเจ้าประจำมักมีตู้ไม้เก็บฉบับเก่าๆ ไว้ไม่ลงเว็บ ถ้าเข้าไปคุยด้วยสุภาพและบอกว่าต้องการฉบับปีไหน บางครั้งจะยอมเปิดกล่องให้ดู อีกที่ที่แนะนำคือร้านหนังสือมือสองที่อยู่ใกล้มหาวิทยาลัย ร้านเหล่านี้มักรับมาจากการเคลียร์หอพักหรือบ้านเก่า จัดประเภทผิดพลาดเลยได้ของดีราคาถูกมาก กลุ่มออนไลน์ก็ต้องใช้เป็นคู่มือทดลอง เช่น กลุ่มซื้อขายในเฟซบุ๊กหรือกลุ่มเฉพาะเรื่องที่มีคนแลกเปลี่ยนข้อมูล เราชอบลงรูปสแกนปกแล้วถามคนในกลุ่มเรื่องปีพิมพ์กับสภาพเพื่อให้ได้ราคาเหมาะสม อีกเทคนิคคือถามหาฉบับที่ไม่ค่อยมีคนมอง เช่น ฉบับพิเศษหรือหนังสือพิมพ์ในวันหยุดที่มักมีคอลัมน์พิเศษ สรุปว่าใจเย็นและคุยกับคนขายแบบเป็นมิตรได้ของดีบ่อยกว่าการประมูลดุเดือด และความสุขที่สุดคือการได้ฉบับเก่าๆ ที่มีข้อเขียนหรือสติกเกอร์เดิมๆ ติดอยู่ — มันเหมือนเก็บเรื่องเล็กๆ ของประวัติศาสตร์ชีวิตไว้ในมือ

สำหรับแฟนการ์ตูนที่ชอบเดินสำรวจร้านด้วยตัวเอง แนะนำให้ไปที่ย่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิหรือสยามสแควร์นี่แหละ มีร้านค้าที่ขายหนังสือไผ่มากมาย ทั้งแบบใหม่และมือสอง บรรยากาศร้านแต่ละที่น่าเดินชมไปหมด บางร้านมีหนังสือหายากที่หาไม่ได้ตามเว็บด้วย ถ้าเป็นมือสองมักจะราคาถูกกว่า แต่สภาพอาจมีบ้าง เช่น คราบเหลืองหรือมุมพับเล็กน้อย ส่วนร้านใหญ่ๆอย่าง Kinokuniya ในสยามพารากอนก็มีหนังสือไผ่จากญี่ปุ่นนำเข้าด้วย ราคาสูงหน่อยแต่คุณภาพดีมาก ลองโทรสอบถามก่อนไปก็ช่วยเซฟเวลาได้นะ

การตามหาเล่มพิมพ์ครั้งแรกของ 'ศรีสุดาจันทร์' มักทำให้หัวใจของคนรักหนังสือเต้นแรงเหมือนล่าสมบัติหนึ่งชิ้น ผมมักเริ่มด้วยการติดต่อหน่วยงานที่เก็บเอกสารเก่า เช่น หอสมุดแห่งชาติหรือห้องสมุดของมหาวิทยาลัย เพียงแค่ถามว่ามีสำเนาพิมพ์ครั้งแรกเก็บไว้หรือไม่ ก็อาจเปิดประตูสู่การเข้าถึงได้ การเข้าไปดูสำเนาจริงที่ห้องสมุดพิเศษมักให้ข้อมูลที่ภาพถ่ายนิยามไม่ได้ เช่น การมองเห็นเลขพิมพ์ การเย็บเล่ม และร่องรอยการใช้ ซึ่งเป็นเบาะแสสำคัญว่ามันคือพิมพ์ครั้งแรกจริงหรือเปล่า นอกจากห้องสมุดแล้ว ร้านหนังสือเก่า ตลาดหนังสือมือสอง และการประมูลก็เป็นหนทางที่ผมเผชิญมาหลายครั้ง งานแสดงหนังสือเก่าในกรุงเทพฯ หรือกลุ่มคนรักหนังสือบนเฟซบุ๊กมักมีคนประกาศขายสำเนาหายาก บางทีการมีความอดทนและพร้อมจ่ายราคาที่เหมาะสมจะช่วยให้ได้มา ในแง่การเปรียบเทียบ ผมมักนึกถึงการตามหาเล่มพิมพ์แรกของ 'สี่แผ่นดิน' ที่ต้องใช้ทั้งโชคและความสัมพันธ์กับร้านค้าท้องถิ่น สุดท้ายแล้วการหาเล่มแบบนี้เป็นทั้งเรื่องของโชค ปฏิสัมพันธ์ และความใส่ใจต่อรายละเอียดเล็กๆ ของตัวเล่ม — น่าตื่นเต้นและคุ้มค่าทุกครั้ง