ฉบับนิยาย โรงเรียนลูกผู้ชาย มีฉบับแปลภาษาอะไรบ้าง?

เล่มนี้เขียนโดยม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ซึ่งเป็นชื่อที่ผมคุ้นเคยมาตั้งแต่เด็ก เพราะภาพลักษณ์ของงานเขาให้ความรู้สึกคลาสสิกและจริงจังไปพร้อมกัน เมื่ออ่าน 'โรงเรียนลูกผู้ชาย' ผมรู้สึกว่าการวางตัวละครและบทสนทนามีรากของยุคสมัยเก่า แต่ยังคงสะกิดความคิดสมัยใหม่ได้ดี องค์ประกอบที่ทำให้ผมติดใจคือการใส่น้ำหนักในประเด็นเชิงคุณธรรมและเกียรติ ซึ่งไม่ใช่แค่อุดมคติบนกระดาษ แต่ถูกเล่าออกมาในรูปแบบสถานการณ์ที่ทำให้คิดตาม การเปรียบเทียบความขัดแย้งของตัวละครในเรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงบรรยากาศของนิยายต่างประเทศอย่าง 'A Separate Peace' ในมุมของการเติบโต แต่โทนของภาษาและภูมิหลังแตกต่างอย่างชัดเจน โดยรวมแล้วการได้อ่าน 'โรงเรียนลูกผู้ชาย' สำหรับผมคือการเดินย้อนกลับไปดูโครงสร้างสังคมและมุมมองชาย-หญิงในยุคหนึ่ง มันทำให้ผมอยากหยิบผลงานเก่า ๆ มาอ่านต่อ และนั่งคิดว่ามุมมองเหล่านี้ส่งผลต่อเราอย่างไรในวันนี้

รายชื่อฉบับแปลของ 'ดั่งตะวันฉายฉาน' ที่ผมคุ้นเคยมีทั้งเวอร์ชันทางการและแปลไม่เป็นทางการ แตกต่างกันตามภูมิภาคและช่องทางจัดจำหน่าย ต้นฉบับเป็นภาษาจีนกลาง ในแวดวงนักอ่านต่างประเทศ ฉบับแปลภาษาอังกฤษถือว่ามีการกระจายค่อนข้างกว้าง ทั้งในรูปแบบ e-book และหนังสือพิมพ์เล็ก ๆ ที่เอาฉบับแปลมาเรียบเรียงอีกที ส่วนผู้อ่านชาวจีนเองมักจะเจอทั้งฉบับตัวย่อ (จีนแผ่นดินใหญ่) และตัวยืน (จีนไต้หวัน/ฮ่องกง) ซึ่งบางครั้งมีการปรับคำและคั่นตอนต่างกันเล็กน้อย นอกจากนี้ยังมีฉบับแปลเป็นภาษาญี่ปุ่นกับเกาหลีที่ลงในเว็บไซต์นิยายออนไลน์และตีพิมพ์เป็นเล่มในบางประเทศ รวมถึงเวียดนามและอินโดนีเซียที่ชุมชนแฟนนิยายให้ความสนใจมาก พวกรัสเซีย สเปน และฝรั่งเศสอาจมีบ้างเป็นฉบับแฟนแปลหรือการจัดทำแบบไม่เป็นทางการ แต่ความครอบคลุมกับคุณภาพจะแตกต่างกันไปตามคนแปลและสำนักพิมพ์ ผมสะสมฉบับต่างประเทศไว้บ้างแล้ว และชอบดูการแปลที่เลือกใช้ถ้อยคำต่างกันเพื่อถ่ายทอดฉากสำคัญ — มันทำให้เห็นมิติใหม่ของเรื่องได้ชัดขึ้น

นั่งเปิดฉบับต่างประเทศของ 'บ้านวิกล' แล้วรู้สึกว่ามันได้รับการดูแลเกือบจะเหมือนงานศิลป์เลย ฉันตามอ่านฉบับแปลมาหลายเวอร์ชัน: มีฉบับภาษาอังกฤษที่วางตลาดอย่างเป็นทางการ, ฉบับภาษาจีนดั้งเดิม (ทั้งตัวอักษรแบบดั้งเดิมสำหรับไต้หวัน/ฮ่องกง และแบบตัวย่อสำหรับจีนแผ่นดินใหญ่) และฉบับภาษาญี่ปุ่นที่เพิ่มคำนำ/บทความพิเศษจากผู้แปล ฉบับเกาหลีเองก็มีวางขายพร้อมภาพปกที่ต่างออกไปซึ่งเปลี่ยนอารมณ์เรื่องได้ชัดเจน ฉันยังเห็นทั้งฉบับแปลภาษาเวียดนามกับอินโดนีเซียที่เริ่มจากแปลแบบแฟนซับก่อนจะมีพิมพ์จริงในบางประเทศ ส่วนฉบับภาษาอังกฤษบางครั้งมาพร้อมเวอร์ชันออดิโอบุ๊กด้วย ซึ่งทำให้การสัมผัสบรรยากาศของฉากเปิดบ้านในบทแรกเข้มข้นขึ้นกว่าเดิม เป็นความรู้สึกที่ต่างออกไปเมื่ออ่านฉบับที่ผู้แปลใส่คำอธิบายเพิ่มเติมท้ายเล่ม

เราโตมากับการคุยเรื่องนิยายโรงเรียนและตัวละครที่ยิ่งใหญ่จนอยากเห็นพวกเขาบนจอ และเมื่อพูดถึง 'โรงเรียนลูกผู้ชาย' สถานะการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ดูเหมือนยังไม่มีเวอร์ชันที่เป็นทางการแพร่หลายออกมา ความเห็นส่วนตัวคือมันเป็นงานที่เหมาะมากสำหรับการยืดเป็นซีรีส์ยาว เพราะธีมโรงเรียนและความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครเปิดพื้นที่ให้เล่าได้ลึกกว่าหนังยาวหนึ่งชั่วโมง ผมจินตนาการถึงฉากที่ค่อย ๆ คลี่คลายปมต่าง ๆ แบบเดียวกับการดัดแปลงนิยายได้น่าประทับใจอย่างใน 'The Outsiders' ซึ่งการเล่าแบบตอนต่อตอนจะช่วยให้แต่ละตัวละครมีพื้นที่เติบโตและคนดูเชื่อมโยงได้ง่ายขึ้น ท้ายที่สุดก็ยังมีแฟนคลับที่ทำฟิคและงานแฟนอาร์ตกันอยู่บ้าง ความรู้สึกแบบที่อยากเห็นงานนี้ถูกทำให้เป็นซีรีส์ค่อย ๆ เติบโตขึ้นในสังคมแฟน ๆ มากกว่าการประกาศเป็นโปรเจกต์ใหญ่จากสตูดิโอ แต่ถ้าวันหนึ่งมีการประกาศจริง มันน่าจะเป็นโปรเจกต์ที่คนรักงานแนวโรงเรียนให้ความสนใจไม่น้อย

คาแรกเตอร์นำในเวอร์ชัน 'โรงเรียนลูกผู้ชาย' ที่ผมยึดเป็นภาพจำทันทีคือตัวละครหัวหน้าแก๊งซูซูรัน ซึ่งแสดงโดย Shun Oguri นักแสดงคนนี้มีเสน่ห์แบบดิบ ๆ ที่ทำให้ฉากเปิดเรื่องที่เขาเดินเข้ามาที่โรงเรียนมีพลังอย่างไม่น่าเชื่อ ผมยังจำฉากแรกที่เขาเผชิญหน้ากับหนุ่ม ๆ ในโรงเรียนได้ชัด — การแสดงออกและภาษากายของเขาทำให้ความขัดแย้งดูแท้จริงมากกว่าคำพูดเพียงไม่กี่ประโยค ความสามารถในการส่งผ่านความตั้งใจและความอ่อนแอแวบเดียวของตัวละครทำให้ฉากฝึกซ้อมกลางคืนกับเพื่อน ๆ ดูมีน้ำหนัก นั่นเป็นเหตุผลที่ผมมองว่า Shun Oguri คือหัวใจของเวอร์ชันนี้ เป็นนักแสดงนำที่ฉีกกรอบความเป็นฮีโร่แบบเดิม ๆ และทำให้เรื่องราวของแก๊งลูกผู้ชายมีมิติและน่าสนใจขึ้นอย่างมาก

นี่คือภาพรวมที่ผมรวบรวมได้เกี่ยวกับฉบับแปลของ 'ซ่อนกลิ่น' — ผมจะเล่าแบบแยกเป็นกลุ่มให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น: ฉบับแปลที่มักพบในตลาดปัจจุบันแบ่งเป็นสองประเภทใหญ่ ๆ คือฉบับที่มีการลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการและฉบับแปลโดยชุมชนหรือแฟนแปล ซึ่งภาษาที่มักมีทั้งสองประเภทแตกต่างกันไปตามความนิยมของเรื่องและภูมิภาค ในกลุ่มฉบับที่มีลิขสิทธิ์ นิยมเห็นเวอร์ชันภาษาอังกฤษกับภาษาจีนทั้งแบบตัวย่อ (Simplified Chinese) และตัวเต็ม (Traditional Chinese) เป็นอันดับต้นๆ รองลงมาจะเป็นภาษาญี่ปุ่นและเกาหลี ส่วนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภาษาเวียดนาม อินโดนีเซีย และภาษาไทยเองก็มักมีฉบับที่ตีพิมพ์หรือทำเป็นอีบุ๊กอย่างเป็นทางการ โดยเฉพาะถ้าเรื่องดังพอที่จะดึงสำนักพิมพ์ในประเทศต่าง ๆ มาลงทุนแปล ส่วนฉบับแฟนแปลจะกระจายตัวกว้างกว่า และหลายครั้งทำให้ผลงานเข้าถึงผู้ที่พูดภาษาต่างๆ ได้เร็วกว่าฉบับทางการ ภาษาที่พบบ่อยในกลุ่มนี้ได้แก่สเปน ฝรั่งเศส รัสเซีย ตุรกี และบางครั้งก็มีเวอร์ชันภาษาอาหรับหรือภาษาแอฟริกาใต้ในเครือข่ายแฟนแปลด้วย ความแตกต่างที่ผมชอบสังเกตคือฉบับทางการมักมีการตรวจภาษาและคงโทนออริจินัลไว้ดีกว่า ขณะที่แฟนแปลบางฉบับทำให้สำนวนมีความเป็นท้องถิ่นมากขึ้น แต่ก็แลกมาด้วยความไม่สม่ำเสมอของคุณภาพตัวแปล จากมุมมองส่วนตัว ผมมักมองหาฉบับแปลภาษาจีนตัวเต็มเมื่ออยากได้ความใกล้เคียงกับต้นฉบับในเชิงสำนวน และเลือกฉบับภาษาอังกฤษเมื่อต้องการอ่านแบบสบายตา—ทั้งนี้ขึ้นกับคนแปลและบรรณาธิการด้วย การสังเกตคำอธิบายของผู้แปลหรือหมายเหตุท้ายเล่มช่วยให้เข้าใจการตัดสินใจด้านการเลือกคำได้ดีกว่า ถ้าชอบเปรียบเทียบสำนวน ลองเปิดฉบับภาษาอื่นๆ เปรียบกับฉบับที่คุ้นเคย จะเห็นมุมมองการตีความที่ต่างกันเหมือนเวลาที่เปรียบฉบับแปลของ 'Harry Potter' ในภาษาต่างๆ ซึ่งเปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้กับตัวเรื่องได้เสมอ

รายการแปลของ 'เพราะ เรา คู่ กัน' ที่ผมตามมานานมีทั้งแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ ซึ่งแต่ละเวอร์ชันก็ให้รสชาติการอ่านต่างกันไป ฉบับที่มักเห็นบ่อยสุดคือฉบับภาษาอังกฤษ ทั้งแบบพิมพ์และอีบุ๊ก บางครั้งมีการแปลขึ้นบนแพลตฟอร์มต่างประเทศอย่างเป็นลิขสิทธิ์ ส่วนอีกกลุ่มเป็นแฟนแปลที่กระจายอยู่ในเว็บบอร์ดและไดเรคทอรีแฟนฟิค ในส่วนของภาษาจีนมักแบ่งเป็นจีนตัวย่อ (Simplified) สำหรับผู้อ่านแผ่นดินใหญ่ กับจีนตัวเต็ม (Traditional) สำหรับไต้หวันและฮ่องกง ทั้งสองแบบมักพบทั้งฉบับแปลแบบเป็นทางการและฉบับแฟนเมด แถมยังมีเวอร์ชันภาษาญี่ปุ่นและเกาหลีที่ค่อนข้างเป็นทางการในบางครั้ง ส่วนภาษาในแถบอาเซียนอย่างเวียดนาม อินโดนีเซีย และมาเลย์มีทั้งฉบับอีบุ๊กและแฟนแปลที่แปลกันอย่างกระตือรือร้น ปิดท้ายด้วยภาษายุโรปบางภาษา เช่นสเปน ฝรั่งเศส และเยอรมันที่มีคนแปลเป็นบางช่วง แต่ความพร้อมและคุณภาพจะต่างกันไปตามการจัดจำหน่ายและกลุ่มแปลที่รับผิดชอบ ซึ่งทำให้การอ่านแต่ละฉบับกลายเป็นประสบการณ์ที่ต่างกันอย่างสนุกผสมคิดมากในคราวเดียว

เสียงกระซิบในวงการคนอ่านบอกว่า 'นิยายลุงยาม' ยังไม่ค่อยมีฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาญี่ปุ่นแบบเป็นทางการที่แพร่หลายเท่าไร ผมคิดว่าเหตุผลหลักมาจากขนาดตลาดและสิทธิ์ของผู้เขียนกับสำนักพิมพ์: งานบางชิ้นของไทยยังไม่ได้รับการเสนอขายสิทธิ์แปลสากลหรือผู้จัดจำหน่ายต่างประเทศอาจยังไม่เห็นศักยภาพเชิงพาณิชย์มากพอ ดังนั้นถ้าหวังอยากอ่านฉบับแปลที่ถูกต้องตามลิขสิทธิ์ โอกาสเป็นไปได้ค่อนข้างน้อยจนกว่าจะมีการเจรจาต่อรองสิทธิ์หรือสำนักพิมพ์ไทยผลักดันการแปล โดยส่วนตัวผมมักจะตามข่าวจากเพจสำนักพิมพ์และกลุ่มคนอ่าน ถ้ามีแผนแปลจริง ๆ ข่าวมักจะประกาศล่วงหน้าพร้อมตัวอย่างบทแปลหรือประกาศลิขสิทธิ์ แต่ถ้าพบฉบับแปลที่ไม่ชัดเจน ส่วนใหญ่จะเป็นงานแปลสมัครเล่นหรือสรุปเนื้อหา ซึ่งก็ช่วยได้ในระดับหนึ่งแต่ต้องระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพของการแปล

หลายคนคงเคยได้ยินชื่อหนังสือ 'ลูกผู้ชายพันธุ์ดี' กันมาแล้ว และในความทรงจำของผม ชื่อผู้เขียนที่มักถูกพูดถึงคือ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ซึ่งเป็นนักเขียนเก่าที่มีผลงานคลาสสิกอย่าง 'สี่แผ่นดิน' อยู่ในประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทยด้วย การเล่าเรื่องของเล่มนี้เน้นตัวละครที่มีมุมมองแบบชายชาติทหาร แต่ก็ผสมความอ่อนโยนและข้อคิดทางสังคม ทำให้เป็นงานที่อ่านเพลินและมีมิติ ผมมักซื้อหนังสือเก่าหรือฉบับพิมพ์ซ้ำจากร้านหนังสือที่มีแผนกหนังสือเก่า เช่น ร้านหนังสือมือสองในย่านเก่า ๆ หรือตลาดหนังสือมือสองออนไลน์ แต่ถาเป็นฉบับพิมพ์ใหม่ก็ลองเช็กที่ร้านหนังสือใหญ่ ๆ เช่น ร้านนายอินทร์ ร้านซีเอ็ด หรือคิโนะคุนิยะในห้างใหญ่ ๆ นอกจากนี้แพลตฟอร์มขายหนังสือออนไลน์อย่าง Meb (สำหรับอีบุ๊ก) หรือ Amazon และร้านค้าออนไลน์ของร้านหนังสือไทยหลายแห่ง ก็มีให้สั่งได้สะดวก ถ้าหวังจะได้ฉบับสะสมที่ปกคลาสสิก แนะนำไล่ตามร้านหนังสือมือสองหรือกลุ่มแลกเปลี่ยนในโซเชียลมีเดีย เพราะมักเจอแผงที่เก็บฉบับพิมพ์เก่าไว้อย่างดี สุดท้ายแล้วการได้จับหน้ากระดาษและกลิ่นหนังสือเก่า ๆ นี่แหละที่ทำให้การอ่าน 'ลูกผู้ชายพันธุ์ดี' มีรสชาติเฉพาะตัวในใจผม