ผีกระสือ ปรากฏในภาพยนตร์หรือซีรีส์ไทยเรื่องไหนบ้าง?

ครั้งหนึ่งฉันหลงใหลกับหนังที่เล่นกับพิธีกรรมท้องถิ่นจนรู้สึกว่ามันเป็นหนังสารคดีสยองขวัญจริง ๆ — 'The Medium' คือชื่อที่เด้งขึ้นมาทันทีเมื่อนึกถึงผีแม่มดแบบมีมิติในโลกภาพยนตร์ไทย ฉันชอบมุมที่หนังทำให้การเป็นแม่มด/หมอผีไม่ใช่แค่อำนาจมืด แต่เป็นระบบความเชื่อที่ซับซ้อน มีการส่งต่อความเชื่อและหน้าที่ในครอบครัว เหตุการณ์การเข้าสิงในเรื่องถูกเล่าเหมือนบันทึกเหตุการณ์จริง ทำให้ภาพผีสาวที่ถูกมองว่าเป็นแม่มดมีทั้งความน่าสงสารและน่ากลัวพร้อมกัน ฉากพิธีกรรมที่บ้านชนบทมีทั้งความขมขื่นและน่าสะพรึงในเวลาเดียวกัน มุมมองของฉันคือหนังตั้งคำถามมากกว่าจะชี้ชัดว่าผีแม่มดเป็นอะไร มันฉายภาพความเป็นมนุษย์ของผู้ถูกมองว่าเป็นแม่มด ทั้งการถูกกีดกัน ความเจ็บปวด และแรงผลักดันที่กลายเป็นคำสาป ซึ่งทำให้ฉันรู้สึกว่าผีแม่มดในหนังเล่าเรื่องสังคมไปด้วย ไม่ใช่แค่ผีอย่างเดียว

ในฐานะคนที่โตมากับหนังผีไทยฉากผีนางตะเคียนมีให้เห็นบ่อย ๆ แล้วในหนังเก่าที่เอาตำนานท้องถิ่นมาทำเป็นเรื่องเล่า เช่นหนังที่มีชื่อตรง ๆ ว่า 'นางตะเคียน' เวอร์ชันต่าง ๆ ซึ่งมักเล่าถึงต้นตะเคียนที่ถูกโค่นหรือขุดพบแล้วตามมาด้วยเหตุการณ์แปลกประหลาดและความแค้นของวิญญาณ ผมชอบฉากที่ผู้กำกับใช้แสงเทียนกับกล้องเคลื่อนไหวช้า ๆ เพื่อให้ต้นไม้กับเงาของผู้หญิงผสมกันจนได้บรรยากาศหลอนแบบโบราณ พลังของหนังแนวนี้ไม่ได้มาจากการกรีดร้องเพียงอย่างเดียว แต่คือการใช้ความเชื่อพื้นบ้านและพิธีกรรม เช่นการถวายผ้า หมากพลู หรือของเซ่นที่ทำให้เรื่องดูมีบริบททางวัฒนธรรมมากขึ้น ฉากสุดท้ายในหลายเวอร์ชันมักเปิดช่องให้คนดูคิดว่าอาจยังไม่ได้จบ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ตำนานผีนางตะเคียนยังคงถูกหยิบมาสร้างซ้ำบ่อย ๆ ฉันชอบที่มันทำให้คนรุ่นใหม่ได้รู้จักความเชื่อพื้นบ้านผ่านสื่อร่วมสมัย

ตำนานกระสือมีภาพลักษณ์ที่โดดเด่นจนแทบจะกลายเป็นสัญลักษณ์ของผีหญิงในวัฒนธรรมภาพยนตร์ไทยไปแล้ว เรื่องแรกที่ผมนึกถึงคือภาพยนตร์ชุดที่ใช้ชื่อตรง ๆ ว่า 'กระสือ' ซึ่งมีหลายเวอร์ชันผ่านยุคสมัย ต่างคนต่างตีความโครงเรื่องหลัก—หัวลอย พุงเปลือย ไหวพริบของชาวบ้าน—ออกมาในโทนสยองขวัญพื้นบ้าน บางเวอร์ชันเน้นความน่ากลัว บางเวอร์ชันพยายามผสานดราม่าเชิงสังคม ทำให้ฉากกลางคืนในชนบทที่เคยเป็นฉากธรรมดากลายเป็นพื้นที่ของความหวาดกลัวและการจับผิด มุมมองส่วนตัวที่ติดตาคือวิธีที่ผู้กำกับใช้ภาพลอยของกระสือเป็นเครื่องมือบอกเล่าเรื่องการถูกเหยียดหรือความอับอายของผู้หญิงในสังคมชนบท ฉากที่คนในหมู่บ้านรวมตัวเพ่งเล็งหรือเผชิญหน้ากับหัวที่ล่องลอย กลายเป็นการสะท้อนความตึงเครียดระหว่างชุมชนกับความเป็นอื่น ซึ่งทำให้ภาพยนตร์เหล่านั้นไม่ได้เป็นแค่หนังผีธรรมดา แต่กลายเป็นบทสนทนาเกี่ยวกับเพศ ชื่อเสียง และการยอมรับ เสียงลมหายใจของคืนมืดกับภาพแสงจันทร์ที่สะท้อนบนผิวหนังของตัวละครยังคงทำให้ฉันขนลุกทุกครั้งที่นึกถึงฉากเหล่านั้น

รายการนี้เล่าเรื่องชีวิตช่วงหนุ่มของ 'Freud' แบบผสมความลึกลับกับดราม่าจิตวิเคราะห์ ซึ่งทำให้ฉันนั่งไม่ติดทั้งคืน ฉันชอบวิธีการตีความตัวเอกที่ไม่ยกย่องจนกลายเป็นบุคคลในตำนาน แต่กลับแสดงให้เห็นความเปราะบางและความเฉลียวฉลาดของคนหนุ่มที่กำลังทดลองกับทฤษฎีใหม่ๆ บทภาพยนตร์ดึงเอาองค์ประกอบสไตล์นัวร์มาใส่ทำให้รู้สึกเหมือนดูหนังสืบสวนจิตใจมากกว่าชีวประวัติแบบตรงไปตรงมา การแสดงของนักแสดงนำทำให้ฉันเชื่อในความขัดแย้งภายในของตัวละคร และฉากที่ใช้ดนตรีกับแสงเงาช่วยเพิ่มความตึงเครียดได้ดี ใครอยากเห็นมุมมองใหม่ของฟรอยด์ในบรรยากาศยุคปฏิวัติก็จะแฮปปี้กับการเล่าเรื่องแบบนี้ เป็นหนึ่งในซีรีส์ที่ฉันกลับมานึกถึงเมื่อต้องการแรงบันดาลใจด้านการเล่าเรื่องตัวละคร

นี่คือรายชื่อภาพยนตร์และซีรีส์ผีที่ผมชอบหยิบมาพูดบ่อยๆ เพราะแต่ละเรื่องมีมุมผีที่ต่างกันและฝังความทรงจำไว้ในวิธีเล่าของมัน ถ้าจะเริ่มจากคลาสสิกของไทย คงต้องยก 'ชัตเตอร์ กดติดวิญญาณ' — ภาพถ่ายที่ติดวิญญาณเป็นสัญลักษณ์ที่ฉันยังนึกถึงอยู่เสมอ ต่อด้วยความเศร้าเปี่ยมรักแบบผีคนรักใน 'พี่มาก..พระโขนง' ที่ทั้งตลกและน่ากลัวในเวลาเดียวกัน ฝั่งต่างประเทศมี 'The Sixth Sense' ที่การเปิดเผยตอนท้ายเปลี่ยนมุมมองทั้งหมด และหนังญี่ปุ่นอย่าง 'Ringu' ที่ทำให้ความกลัวจากเทปวิดีโอเป็นโมเมนต์สยองติดตา ส่วนซีรีส์อย่าง 'The Haunting of Hill House' ใช้ผีเป็นเครื่องมือเล่าความบาดแผลของตัวละคร แทนการพึ่งแค่กระโดดหลอกอย่างเดียว — นี่คือชุดตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าผีในสื่อสามารถทำงานได้หลายหน้าที่ ทั้งเป็นปริศนา เป็นสัญลักษณ์ และเป็นความรู้สึกที่หนักแน่นในเรื่องราว

ในโลกหนังสยองขวัญของไทย ผีแม่ชีเป็นภาพที่ไม่ค่อยเห็นบ่อยนัก แต่บรรยากาศวัด วงการสงฆ์ และผู้หญิงในชุดขาวที่ดูขรึมกลับโผล่มาในหลายเรื่องจนสร้างความหลอนได้อย่างประหลาดใจ สไตล์ที่ชอบคือหนังรวมเรื่องสั้นแบบที่สามารถใส่คอนเซ็ปต์แม่ชีเป็นหนึ่งในตอนได้ดี เพราะไม่ต้องแบกทั้งเรื่องไว้บนไหล่เดียว '4bia' และต่อมา 'Phobia 2' ให้ฉากสั้นๆ ที่เล่นกับความเชื่อและพิธีกรรม ซึ่งผมคิดว่าเหมาะกับการเห็นภาพแม่ชีในมู้ดหลอนแบบกระชับ ส่วนถ้าต้องการฟีลเดี่ยวยาวเรื่องที่มีอารมณ์ดราม่าแฝงความเร้นลับ 'Laddaland' ให้ความรู้สึกของชุมชนและศาสนาสัมพันธ์กันจนเกิดความกดดันทางจิตใจได้ดี จบด้วยความคิดส่วนตัวว่าผีแม่ชีในหนังไทยมักไม่มาในแบบเดียวกับหนังตะวันตก แต่ถ้าชอบบรรยากาศพิธีกรรม เสียงสวด และเงาของชุดขาวที่ปรากฏเป็นสัญลักษณ์ แนะนำมองหาเรื่องสยองขวัญที่แทรกฉากวัดหรือชุมชนใกล้วัดเป็นหลัก เท่านี้ก็ได้ความหลอนแบบไทยๆ ที่ต่างจากผีในชุดสากลแล้ว

เราโตมากับหนังผีโรงเล็กที่ฉายซ้ำเรื่องเล่าพื้นบ้านจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำ และหนึ่งในเรื่องที่ฉายซ้ำบ่อยจนติดตาคือหนังชื่อ 'ผีนางรำ' เรื่องนี้ไม่ได้มีแค่หน้าตาเร้นลับของผีนางรำ แต่ยังเล่าเหตุผลเบื้องหลังการรำด้วยความโศก เธอมักถูกวาดเป็นผู้หญิงใส่ชุดรำไทย เดินลอยๆ บนเวทีเก่า แสงไฟสลัว แล้วมีฉากที่คนในหมู่บ้านเห็นเธอรำตามประเพณีแต่ไร้วิญญาณ การเล่นภาพของแสงเงาและเพลงระนาดทำให้ฉากเหล่านั้นยาวนานเกินจริงในความทรงจำ ความประทับใจของเราจากหนังเรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความกลัว แต่เป็นการจับเอาวัฒนธรรมการรำไทยมาผูกกับโศกนาฏกรรมส่วนตัวของตัวละคร ทำให้ผีนางรำกลายเป็นสัญลักษณ์ของความไม่สมหวังและพิธีกรรมที่ยังไม่จบ ในบางฉากเขาใส่ฉากย้อนอดีตให้เห็นนางรำยังมีชีวิต ยิ้ม มีแสงตา ก่อนจะกลายเป็นเงาในความมืด — มันทำให้เราคิดถึงว่าผีในหนังไทยหลายเรื่องใช้การรำเป็นภาษาหนึ่งของการเล่าเรื่อง ที่สุดท้ายแล้วไม่ใช่แค่ผีจะปรากฏ แต่วิถีวัฒนธรรมก็ถูกสะท้อนออกมาด้วยในแบบที่ทั้งเศร้าและงดงาม

หนังไทยที่นำเสนอตัวละครกระสือยายสายปรากฏอย่างน่าสนใจคือ 'นาคปรก' (2018) ซึ่งดัดแปลงจากตำนานพื้นบ้านและผสมผสานความน่ากลัวเข้ากับความเศร้า กระสือในเรื่องนี้ไม่เพียงเป็นผีร้าย แต่ยังมีปมในอดีตที่ทำให้ผู้ชมเห็นอกเห็นใจ หนังเรื่องนี้เล่นกับมุมมองของ 'ความผิดหวัง' และ 'การถูกหักหลัง' โดยใช้กระสือเป็นสัญลักษณ์ของแม่ที่ต้องปกป้องลูกแม้หลังความตาย ฉากที่ยายปรากฏตัวในตอนกลางคืนพร้อมกับเสียงหัวเราะเยาะเย้ยยังคงติดตาผู้ชมมาจนถึงทุกวันนี้ หนังไทยมักเล่นกับกระสือในฐานะตัวแทนของความเจ็บปวดมากกว่าจะเป็นเพียงผีร้ายทั่วไป

ฉันชอบพูดถึงภาพยนตร์และซีรีส์ที่มีสิงโตเป็นตัวละครหรือสัญลักษณ์ เพราะมันเผยทั้งความยิ่งใหญ่และความเปราะบางของสัตว์ตัวนี้ ในเชิงภาพยนตร์ดั้งเดิม สิงโตมักถูกนำเสนอทั้งแบบใช้สัตว์จริงและแบบแอนิเมชัน เช่นฉากที่ตราตรึงใจจาก 'The Lion King' ที่มีทั้งความอบอุ่นและความโศกเศร้าเมื่อครอบครัวถูกทดสอบ อีกมุมที่ต่างไปเลยคือ 'Born Free' ซึ่งเล่าเรื่องการกลับสู่ธรรมชาติของสิงโตตัวเมียชื่อเอลซา และทำให้ผู้ชมเห็นความสัมพันธ์อ่อนโยนระหว่างมนุษย์กับสัตว์ป่า บางเรื่องใช้สิงโตเป็นสัญลักษณ์หรือบทบาทเชิงตำนาน อย่างเช่น 'The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe' ที่มี 'Aslan' เป็นสิงโตผู้ทรงพลังและมีความหมายเชิงศีลธรรม ขณะที่หนังที่ใช้สิงโตจริงๆ แบบอันตรายและตึงเครียดก็มีให้เห็น เช่น 'The Ghost and the Darkness' ที่ถ่ายทอดภัยคุกคามจากสิงโตกินคนในบริบทประวัติศาสตร์ และหนังอย่าง 'Roar' ที่โดดเด่นเพราะถ่ายทำร่วมกับสัตว์จริงจำนวนมาก ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าสิงโตสามารถถูกใช้เป็นตัวละครได้หลายแบบ ตั้งแต่ฮีโร่ สัญลักษณ์ จนถึงภัยคุกคามที่น่ากลัว

เคยสงสัยไหมว่าเสียงเล่าลือของ 'ผีโพง' มาจากไหนและมันถูกนำเสนอในสื่อไทยอย่างไรบ้าง? ในความเห็นของคนที่ติดตามหนังผีและงานวัฒนธรรมท้องถิ่นมานาน เจ้าผีโพงเป็นภาพจำของภูมิภาคอีสานที่มักอยู่แถว ๆ พิธีกรรมพื้นบ้านและเรื่องเล่าในหมู่บ้าน มากกว่าจะเป็นตัวละครที่ปรากฏในหนังบล็อกบัสเตอร์ของกรุงเทพฯ บ่อยครั้งที่ผู้สร้างหนังไทยเลือกใช้องค์ประกอบของผีพื้นบ้านโดยไม่ตั้งชื่อตรง ๆ ว่า 'ผีโพง' แต่จะถ่ายทอดผ่านหมอผี การรำ หรือพิธีกรรมในฉาก เพื่อให้คนดูสัมผัสถึงบรรยากาศของความเชื่อพื้นบ้าน ฉากแบบนี้มักเห็นในหนังอิสระที่มีฉากหลังเป็นชนบทอีสานหรือในหนังสั้นที่ทำโดยทีมงานท้องถิ่น ตัวอย่างการนำเสนอที่โดดเด่นมักเป็นฉากที่มีการรำหรือการแสดงศิลปะพื้นบ้าน แล้วมีการครอบงำหรืออาการประหลาด ๆ เกิดขึ้นกับตัวละคร ซึ่งกลายเป็นวิธีเล่าเรื่องที่น่าสะพรึงและให้ความเคารพต่อความเชื่อเดิม เมื่อดูงานประเภทสารคดีท้องถิ่นหรือรายการวาไรตี้ที่ลงพื้นที่สัมภาษณ์คนแก่ มักได้ยินเรื่องราวของผีโพงในน้ำเสียงจริงจังและเต็มไปด้วยรายละเอียดเกี่ยวกับพิธีกรรม ผมชอบการนำเสนอแบบนี้เพราะมันไม่ยัดเยียดความสยอง แต่เปิดให้เห็นว่า 'ผีโพง' เป็นทั้งสัญลักษณ์ของความกลัวและเครื่องเตือนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างคนกับผืนดิน ถ้าวันหนึ่งผู้สร้างภาพยนตร์รายใหญ่หยิบหัวข้อนี้ไปทำอย่างระมัดระวัง ผลงานนั้นจะให้มุมมองที่ลึกขึ้นและยังคงเก็บเสน่ห์ของเรื่องเล่าพื้นบ้านไว้ได้