พระราชชนนีพันปีหลวงทรงอุทิศงานการกุศลอะไรบ้าง

ฉันมักจะนึกถึงงานด้านการศึกษาของพระราชชนนีพันปีหลวงด้วยความชื่นชมที่ลึกซึ้ง เพราะพระราชกรณียกิจหลายอย่างมุ่งตรงไปที่การสร้างโอกาสให้เด็กและเยาวชนในพื้นที่ห่างไกล หลังสังเกตการทำงานของโครงการต่าง ๆ จะเห็นว่าไม่ได้เป็นแค่การมอบทุนหรือสิ่งของ แต่เป็นงานเชิงระบบที่ส่งเสริมทักษะและอาชีพควบคู่กันไป กิจกรรมที่เด่นชัดคือการส่งเสริมการศึกษาด้านอาชีพและศิลปะพื้นบ้าน เช่นการตั้งศูนย์ฝึกอาชีพในชุมชนที่ช่วยให้คนในท้องถิ่นมีทางเลือกในการหารายได้ เสริมด้วยการนำความรู้เรื่องผ้าไหมและหัตถกรรมท้องถิ่นเข้าไปในหลักสูตรการเรียน ทำให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ภูมิปัญญาพร้อมทักษะที่ใช้ได้จริง สุดท้ายสิ่งที่ทำให้ฉันประทับใจคือวิธีการที่มุ่งเน้นคนตัวเล็ก ๆ ทั้งการสนับสนุนครูท้องถิ่น การตั้งห้องสมุดขนาดเล็ก และโครงการอบรมเพื่อพัฒนาคุณภาพการสอน งานเหล่านี้ไม่หวือหวาแต่ยั่งยืน เหมือนการวางรากฐานให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ในระยะยาว

มีภาพจำของท่านฝังอยู่ในหน้าประวัติศาสตร์ของบ้านเราเสมอ — 'พระราชชนนีพันปีหลวง' หมายถึง สมเด็จพระราชชนนีซึ่งเป็นมารดาของรัชกาลที่ 9 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ฉันมักคิดว่า ชื่อเรียกนี้สะท้อนทั้งสถานะและบทบาทที่กว้างกว่าคำว่าแม่คนธรรมดา เพราะท่านทำงานด้านสาธารณสุข การศึกษา และช่วยเหลือประชาชนอย่างต่อเนื่อง ความสำคัญเชิงรัชกาลของท่านจึงชัดเจนในรัชกาลที่ 9 — ท่านไม่ได้มีบทบาททางการเมืองแบบผู้ปกครอง แต่เป็นแกนนำด้านสังคมสงเคราะห์และแรงสนับสนุนทางจิตใจให้กับพระราชวงศ์และประชาชน ฉันรู้สึกได้ว่าการเสด็จเยี่ยมและการส่งเสริมงานสาธารณประโยชน์ของท่านช่วยให้พระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 9 มีมิติด้านมนุษยธรรมและการพัฒนาที่ยั่งยืน เมื่อนึกถึงผลงานของท่านในยุคนั้นแล้ว มันไม่ใช่แค่ชื่อเสียงด้านราชวงศ์เท่านั้น แต่ยังเป็นการลงมือทำจริง ๆ ที่สัมผัสคนธรรมดาได้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่หลายคนยังระลึกถึงท่านด้วยความเคารพอย่างลึกซึ้ง

ในฐานะคนที่ติดตามพิธีการหลวงมานาน ผมมักสังเกตเห็นว่าพระราชชนนีพันปีหลวงมีบทบาทปรากฏในพระราชพิธีสำคัญระดับชาติหลายงาน ซึ่งเป็นทั้งด้านพิธีกรรมและด้านสาธารณประโยชน์ที่มีความหมายต่อประชาชน เมื่อพูดถึงพระราชพิธีที่มักจะเห็นการเสด็จหรือการมีส่วนร่วมของพระราชชนนีพันปีหลวง ขอยกตัวอย่างที่ชัดเจนสามอย่างคือ พระราชพิธีบรมราชาภิเษกซึ่งเป็นพิธีสถาปนาและยืนยันตำแหน่งของพระมหากษัตริย์ งานนี้พระราชชนนีมักปรากฏในฐานะบุคคลสำคัญของราชวงศ์ที่รับพระราชอำนาจและร่วมผู้มีเกียรติในพิธีสำคัญ อีกงานหนึ่งคือพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ซึ่งเป็นพิธีที่มีความอ่อนไหวและยิ่งใหญ่ทั้งทางความรู้สึกและพิธีการ พระราชชนนีจะมีบทบาททั้งในการร่วมไว้อาลัยและเป็นตัวแทนของครอบครัวราชวงศ์ในการปฏิบัติพิธีตามแบบระเบียบโบราณ สุดท้ายคือพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา งานที่ประชาชนเฝ้ารอและมีการถวายพระพรอย่างเป็นทางการ ซึ่งพระราชชนนีมักเสด็จฯ ร่วมงานและประทานพระราชดำรัสหรือทรงร่วมกิจกรรมสาธารณกุศลเพื่อสร้างขวัญกำลังใจให้ประชาชน

มุมมองของผมคือการยกย่องพระราชชนนีพันปีหลวงเป็นเรื่องที่ฝังอยู่ในชุมชนไทยอย่างลึกซึ้งและต่อเนื่องไปหลายชั่วอายุคน ผมจำความรู้สึกเวลาที่เห็นเรื่องราวของพระองค์ในสื่อการเรียน การจัดนิทรรศการ และการจัดแสดงโครงการพัฒนาต่าง ๆ ได้เสมอ เพราะภาพของพระองค์มักถูกเชื่อมโยงกับความเมตตาและการทำงานเพื่อประชาชน ตัวอย่างชัดที่สุดคือโครงการพัฒนาดอยตุงที่ต่อยอดโดยมูลนิธิที่เกี่ยวข้องกับพระองค์ ซึ่งช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวบ้านในพื้นที่สูง ทั้งด้านการศึกษา การแพทย์ และการสร้างรายได้จากงานหัตถกรรม ผมยังเห็นการตั้งชื่อตึก โรงพยาบาล และสถานศึกษาเพื่อสดุดีพระนามของพระองค์อีกมากมาย ซึ่งไม่ใช่แค่การให้เกียรติทางชื่อเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงการยกย่องในเชิงผลงานที่จับต้องได้และยั่งยืน เหล่านี้ทำให้ผมรู้สึกว่าเกียรติที่คนไทยมอบให้พระราชชนนีพันปีหลวงเป็นทั้งความรัก ความกตัญญู และการยอมรับในคุณูปการที่พระองค์มีต่อประเทศชาติ

โครงการพระราชดำริของ ร.9 มีความหลากหลายและครอบคลุมตั้งแต่เรื่องน้ำจรดเรื่องอาหาร ซึ่งเห็นผลชัดในหลายพื้นที่ที่ผมเติบโตมา ความสำคัญอันดับต้น ๆ คือ 'โครงการฝนหลวง' ซึ่งช่วยแก้ปัญหาภัยแล้งและส่งผลต่อการเพาะปลูกของชุมชนได้จริง ฝนหลวงไม่ได้เป็นแค่เทคนิคทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่ยังผสมกับการจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่ เช่นการสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดเล็กและฝายชะลอน้ำเพื่อเก็บกักน้ำตามต้นน้ำ ตรงนี้ผมเห็นชาวบ้านมีความมั่นคงเรื่องน้ำมากขึ้น อีกด้านหนึ่งคือโครงการอนุรักษ์ดินและน้ำที่ส่งเสริมการปลูกพืชคลุมดิน ทำขั้นบันไดผืนดิน และสร้างแนวป้องกันการพังทลาย ผลลัพธ์ไม่ได้ออกมาในวันเดียว แต่เมื่อเวลาผ่านไป พื้นที่ที่เคยเสื่อมโทรมกลับมีความอุดมสมบูรณ์ขึ้น เรียกได้ว่าทุกโครงการเชื่อมโยงกันเพื่อความยั่งยืนของชุมชนจริงๆ

ได้มีโอกาสไปเห็นต้นแบบของ 'โครงการชั่งหัวมันตามพระราชดำริ' ด้วยตา ทำให้ฉันเข้าใจว่าการพัฒนาที่ยั่งยืนไม่จำเป็นต้องใหญ่โตเสมอไป เพราะสิ่งที่น่าทึ่งคือการทดลองขนาดเล็ก ที่สอดประสานทั้งพืช สัตว์ และการจัดการน้ำจนเป็นระบบที่สมดุล ที่ชอบเป็นพิเศษคือวิธีการจัดแปลงทดลองที่ไม่เน้นเทคโนโลยีซับซ้อน แต่เน้นหลักการพื้นฐาน เช่น การหมุนเวียนสารอาหาร การใช้พืชคลุมดิน และการใช้ทรัพยากรในพื้นที่ให้คุ้มค่า ผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนสามารถมาบอกเล่าปรับใช้ได้จริง ทำให้ผลงานกลายเป็นแบบอย่างมากกว่ารายงานวิชาการเสียอีก สิ่งนี้ทำให้ฉันคิดถึงความสำคัญของการสาธิตแบบมีส่วนร่วม—เมื่อผู้คนได้เห็นผลลัพธ์ด้วยตัวเอง พวกเขาก็เอาไปปรับใช้จริงได้ ไม่ใช่แค่รับข้อมูลอย่างเดียว เหมือนว่าพระราชดำรินี้สร้างสะพานเชื่อมระหว่างวิทยาศาสตร์กับชีวิตประจำวัน และนั่นแหละที่ทำให้ผมประทับใจจนยังพูดถึงอยู่ทุกครั้ง

ฉันติดตามงานด้านผู้ลี้ภัยของโจลี่มาตลอดและมองว่าเรื่องนี้เป็นหนึ่งในผลงานกุศลที่ชัดเจนที่สุดของเธอ เธอเริ่มมีบทบาทกับสำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ (UNHCR) ในตำแหน่งทูตสันติภาพและต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้แทนพิเศษ ซึ่งความหมายจริงๆ สำหรับฉันคือการลงพื้นที่ ไปพบคนจริงๆ ในค่ายผู้ลี้ภัย และนำภาพเรื่องเล่าเหล่านั้นไปสู่เวทีสากล เห็นเธอคุยกับผู้ลี้ภัย แบ่งปันความเป็นไปของชีวิต และเรียกร้องการช่วยเหลือ ทำให้ประเด็นผู้พลัดถิ่นถูกพูดถึงมากขึ้นในสื่อและในวงการการเมือง สิ่งที่ฉันชอบคือเธอไม่ได้หยุดแค่การเยี่ยมชม แต่ใช้ชื่อเสียงให้เกิดแรงกดดันทางนโยบาย บอกเล่าความทุกข์ของคนตัวเล็กๆ ให้คนที่มีอำนาจฟัง การที่เธอเป็นผู้แทนพิเศษขององค์กรระหว่างประเทศ ทำให้เรื่องผู้ลี้ภัยได้รับความสนใจและทรัพยากรมากขึ้น ซึ่งในความคิดฉัน นี่คือการใช้แพลตฟอร์มส่วนตัวไปในทางที่เปลี่ยนแปลงชีวิตคนได้จริงๆ

เราเป็นคนที่ติดตามกิจกรรมของเขามานานและสิ่งที่เด่นชัดที่สุดคือมูลนิธิที่เขาก่อตั้งขึ้นซึ่งทำงานในหลายด้านของสิ่งแวดล้อมและชุมชนท้องถิ่น มูลนิธินั้นเริ่มให้ทุนสนับสนุนตั้งแต่ปลายยุค 90 และมีการมอบทุนให้โครงการต่าง ๆ ทั่วโลกตั้งแต่การฟื้นฟูป่าพื้นเมืองไปจนถึงงานวิจัยด้านสภาพภูมิอากาศ เรื่องที่ชอบบอกคนอื่นคือเขาไม่ได้หยุดแค่การให้เงิน แต่ยังผลักดันการสร้างความตระหนัก เช่นการร่วมสร้างสารคดีที่ชัดเจนเรื่องวิกฤตสภาพภูมิอากาศเพื่อให้คนทั่วไปเข้าใจภาพใหญ่ได้ง่ายขึ้น ความน่าสนใจอีกอย่างคือการทำงานร่วมกับองค์กรสิ่งแวดล้อมรายใหญ่และโครงการพื้นฐานที่ลงไปแก้ปัญหาหน้างานจริง ๆ นี่ทำให้ผมมองเห็นว่าเขาใช้ทั้งทรัพยากรและแพลตฟอร์มส่วนตัวเพื่อเชื่อมองค์กรผู้เชี่ยวชาญเข้ากับแคมเปญระดับโลก ตัวอย่างเช่นการสนับสนุนองค์กรที่ทำงานด้านนิเวศวิทยาและนโยบายสิ่งแวดล้อมซึ่งช่วยให้โครงการมีทั้งเงินทุนและองค์ความรู้ต่อยอดได้ ถึงจะเป็นคนดัง แต่การเคลื่อนไหวของเขามีมิติทั้งการให้ทุน การผลักดันนโยบาย และการพยายามเล่าเรื่องเพื่อเปลี่ยนมุมมองสาธารณะ นั่นทำให้ผมคิดว่าแม้ยังมีคำถามเกี่ยวกับความสอดคล้องของพฤติกรรมส่วนตัว แต่ในแง่ของการระดมทรัพยากรและสร้างการรับรู้ เขาทำงานได้เห็นผลและสร้างแรงกระเพื่อมที่จับต้องได้