พระเอก จีน คนไหนได้รับรางวัลนักแสดงนำระดับนานาชาติ?

ไม่นานนี้ในวงการภาพยนตร์จีนมีชื่อที่คนพูดถึงเยอะมากคือ '吴京' — เขารับบทนำในหนังฟอร์มยักษ์หลายเรื่องและเพิ่งได้รับรางวัลการแสดงจากงานเทศกาลภาพยนตร์ระดับประเทศซึ่งยืนยันตำแหน่งของเขาในฐานะนักแสดงแอ็กชันที่จริงจัง สไตล์การแสดงของผมชอบตรงที่เขาไม่ใช่แค่ทุ่มเทเทคนิคบู๊ แต่ยังใส่อารมณ์เข้าไปในฉากเงียบ ๆ ด้วย ทำให้ฉากที่ควรจะเป็นแค่โชว์พละกำลังกลับมีน้ำหนักทางอารมณ์ และเมื่อตอนเขาได้รับรางวัล ผมรู้สึกว่าเป็นการให้เกียรติทั้งนักแสดงและภาพยนตร์แนวนี้ การที่คนดูและกรรมการให้ความสำคัญแสดงว่าแนวหนังแบบนี้ยังมีพื้นที่ให้สร้างสรรค์อีกเยอะ ถ้าคุณอยากเริ่มดูผลงานของเขาจริงจัง แนะนำให้เริ่มจากงานที่เป็นทั้งบู๊และมีมุมมนุษย์ เช่นฉากที่ตัวเอกต้องตัดสินใจอย่างยากลำบาก — ฉากพวกนั้นแหละที่ทำให้ผมเชื่อว่าเขาสมควรได้รับรางวัล และยังคงติดตามผลงานต่อไปเพราะอยากเห็นว่าหลังจากรางวัลนี้เขาจะเลือกบทแบบไหนต่อ

ยกตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือเหตุการณ์ที่เกิดกับหนัง 'Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives' — หนังเรื่องนี้คว้ารางวัลใหญ่ระดับโลกแล้วความสนใจก็ไหลมายังทีมนักแสดงไทยโดยอัตโนมัติ ผมเห็นการเปลี่ยนภาพลักษณ์ของนักแสดงในวงการบ้านเราเมื่อหนังแบบนี้ไปคว้าพาล์มทองคำที่เทศกาลหนังเมืองคานส์ ผลที่ตามมาคือทั้งนักแสดงนำและทีมงานได้รับเชิญไปงานเทศกาลและสัมภาษณ์ตามเวทีสากล ซึ่งถือเป็นรางวัลเชิงสถานะอย่างหนึ่งสำหรับคนทำหนังที่มาจากประเทศไทย การได้รางวัลระดับเทศกาลยักษ์อย่างคานส์ไม่ได้หมายความว่านักแสดงจะได้รับรางวัลการแสดงเสมอไป แต่สำหรับผมมันเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้การแสดงของนักแสดงไทยได้รับการพูดถึงในแง่คุณภาพและความกล้าทดลอง ซึ่งบางครั้งก็นำไปสู่รางวัลในเทศกาลภูมิภาคหรือการยกย่องจากนักวิจารณ์ต่างประเทศด้วย การเห็นนักแสดงไทยที่เคยทำงานในวงการท้องถิ่นได้ขึ้นเวทีระดับโลกยังเป็นความภูมิใจและสัญญาณว่าภาพยนตร์ไทยมีศักยภาพไปไกลมากกว่าที่คิด

ลองจินตนาการถึงชั้นหนังสือรางวัลภาพยนตร์ที่เต็มไปด้วยปกโปรแกรมและรูปถ่ายเหล่าพระเอกจีนที่ผ่านร้อนผ่านหนาวมาแล้ว; ในมุมมองของผม รายการ "ทั้งหมด" ของพระเอกที่เคยคว้ารางวัลนักแสดงยอดเยี่ยมนั้นแทบจะเป็นมหาสมุทร—เพราะมีเวทีมากมายทั้งบนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง ไต้หวัน รวมทั้งเทศกาลต่างประเทศที่ยกย่องการแสดงภาษาจีน ฉะนั้นผมจึงอยากหยิบเอาชื่อที่โผล่บ่อยและมีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์มาเล่าเป็นภาพรวมให้เห็นความหลากหลายมากกว่าจะอ้างตัวเลขหรือปีอย่างเคร่งครัด ผมมักนึกถึงคนที่เปลี่ยนมุมมองของคนดูได้ด้วยการแสดงเพียงครั้งเดียว เช่นนักแสดงที่คนไทยคุ้นหน้าคุ้นตาและมักได้รับรางวัลบ่อยครั้ง ได้แก่ชื่ออย่าง โทนี่ เลือง (Tony Leung Chiu-wai) ผู้มีการแสดงที่ละเอียดอ่อนจนคณะกรรมการต้องยกนิ้วให้, โจวเหวินฟะ (Chow Yun-fat) ซึ่งเคยขึ้นแท่นเป็นตัวแทนแนวหน้าในยุคทองของฮ่องกง, แอนดี้ เลา (Andy Lau) ที่เปลี่ยนลุคได้ตั้งแต่นักบู๊ถึงดราม่า, รวมถึงนักแสดงจากจีนแผ่นดินใหญ่อย่าง เกอ โหย่ว (Ge You) ที่มีผลงานระดับสากลและชนะใจกรรมการ นอกจากนี้ก็ยังมีนักแสดงยุคใหม่ที่ได้รับรางวัลใหญ่ซ้ำแล้วซ้ำเล่าเพราะการตีความตัวละครที่ไม่เหมือนใคร เช่น จางฮั่นหยู่ (Zhang Hanyu) กับเสน่ห์ที่ทะมัดทะแมง หรือ เจียงเวิ่น (Jiang Wen) ที่ทั้งแสดงและกำกับจนได้รับคำชมในหลายเวที เมื่อมองแบบแฟนคลับ ผมรู้สึกว่ารางวัลนักแสดงยอดเยี่ยมไม่ได้วัดแค่ฝีมือเท่านั้น แต่มันวัดการกล้าทดลอง การรับความเสี่ยงของบท และการสะท้อนสังคมผ่านหน้าจอ รายชื่อนักแสดงที่ผมยกมาเป็นเพียงบางส่วนจากกองทัพพระเอกจีนที่เคยได้รับการยกย่อง—แต่ละคนมีเส้นทางและเหตุผลที่แตกต่างกันในการได้รับรางวัล ซึ่งน่าสนใจตรงที่แม้บริบทต่างกัน ผลงานของพวกเขากลับทำให้คนดูทั่วภูมิภาคสัมผัสความจริงใจได้เหมือนกัน นี่แหละที่ทำให้การตามล่ารายชื่อทั้งหมดเป็นเรื่องสนุกสำหรับคอหนัง แต่ก็เป็นงานยาวที่ต้องกำหนดขอบเขตก่อนจะรวบรวมให้ครบ

คำถามแบบนี้ทำให้ฉันต้องตีความก่อนว่านายหมายถึงอะไรโดยคำว่า 'ซีรีย์จีน123' — มันอาจหมายถึงซีรีส์ชื่อมีเลข 1‑2‑3, ซีรีส์ที่มีสามภาค หรือเป็นการย่อถึงซีรีส์หลายเรื่องรวมกันก็ได้ ถ้าสมมติว่าหมายถึงชุดซีรีส์ยอดนิยมที่คนมักพูดถึงเป็นชุดสามภาค นักแสดงนำที่มักได้รับรางวัลจากงานประกาศรางวัลต่าง ๆ และได้รับการยอมรับจากผลงานซีรีส์ยาว ๆ มักเป็นคนที่โดดเด่นทั้งฝีมือและความนิยม เช่นนักแสดงชายที่เล่นนำใน 'The Untamed' หรือดาราหญิงนำใน 'Eternal Love' — ชื่อพวกนี้มักเห็นขึ้นแท่นรับรางวัลความนิยม รางวัลผู้แสดงนำ หรือตำแหน่งนักแสดงยอดเยี่ยมในงานต่าง ๆ สรุปด้วยมุมมองแฟน: หากไม่มีชื่อเรื่องที่ชัดเจน ผมจะคิดถึงนักแสดงที่ผูกกับซีรีส์ใหญ่และมักถูกเสนอชื่อเข้าชิงมากกว่าการสรุปคนเดียว คำตอบจึงขึ้นกับว่าคุณหมายถึงนิยามไหนของ '123'

ดิฉันมองว่าคำตอบขึ้นกับว่าคุณนับรางวัลแบบไหน แต่ถ้าพูดถึงนักแสดงนำที่ได้รับการยอมรับทั้งในวงการภาพยนตร์และละครโทรทัศน์จนมีรางวัลสะสมจำนวนมาก ชื่อที่โผล่มาในหัวคือ 'Ruyi's Royal Love in the Palace' ซึ่งนำแสดงโดยนักแสดงที่มีประวัติการทำงานยาวนานและได้รางวัลทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ แนวคิดของดิฉันคือให้แยกประเภทรางวัลก่อน: บางคนเน้นรางวัลทางการจากสมาคมวิชาชีพ บางคนเน้นรางวัลยอดนิยมจากโหวตแฟนๆ และบางคนมีทั้งสองประเภทผสมกัน นักแสดงที่เล่นทั้งหนังและซีรีส์แล้วได้รางวัลจากเทศกาลภาพยนตร์ รวมถึงรางวัลละครโทรทัศน์ด้วย มักจะมีตัวเลขรางวัลรวมสูงที่สุด เพราะได้รับการยอมรับจากหลายวงการ ซึ่งทำให้ภาพรวมของพวกเขาดูโดดเด่นกว่าเรตติ้งหรือรางวัลเชิงการค้าเพียงอย่างเดียว สรุปแบบไม่เป็นทางการก็คือ หากนับรวมทุกประเภทของรางวัล — ทางการ ยอดนิยม ระดับภูมิภาคและนานาชาติ — นักแสดงที่มีผลงานทั้งในจอเงินและจอแก้วมักจะเป็นคนที่ได้รับรางวัลมากที่สุด แต่ถ้าต้องระบุชื่อเดียวจริงๆ คนที่มีพอร์ทโฟลิโอแบบข้ามสื่อและได้รับการยอมรับเชิงวิชาการกับแฟนๆ ก็จะนำหน้าในแง่นั้นอย่างชัดเจน

วงการหนังจีนมีดาราหญิงหลายคนที่ได้รับรางวัลนักแสดงยอดเยี่ยมทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ และฉันมักจะคิดถึงชื่อที่ยืนหยัดมานานจนกลายเป็นมาตรฐานหนึ่งของวงการหนัง ฉันชอบพูดถึง 'กงลี่' เสมอ เพราะผลงานของเธออย่าง 'Raise the Red Lantern' และ 'The Story of Qiu Ju' เป็นตัวอย่างชัดเจนที่ทำให้ผู้ชมและคณะกรรมการหลายเวทียกย่องฝีมือการแสดงของผู้หญิงจีนคนหนึ่งจริง ๆ การที่เธอได้รางวัลในเวทีต่าง ๆ สะท้อนถึงพลังการแสดงที่จับใจคนดูจากหลากหลายวัฒนธรรม นอกจากนี้ชื่อของ 'แม็กกี้ ชาง' ก็ยากจะมองข้าม เธอรับบทที่เปลี่ยนโฉมภาพลักษณ์นักแสดงหญิงจากภูมิภาคนี้และได้รับการยอมรับจากเวทีระดับนานาชาติ ผลงานเช่น 'Clean' ทำให้ฉันเห็นการกล้าทดลองบทที่แปลกและเข้มข้น ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมรางวัลนักแสดงยอดเยี่ยมมักตามมาหลังจากผลงานแบบนี้

ภาพจำของนักแสดงหญิงจีนที่ฝ่าฟันสู่เวทีโลกมีความหลากหลายมาก ฉันมองว่าทุกคนที่ชื่อคุ้นหูในรายการนี้ไม่ได้มาเพราะโชค แต่เพราะผลงานที่พูดได้ข้ามภาษาและวัฒนธรรม Maggie Cheung เป็นชื่อแรกที่คิดถึงเสมอ เพราะผลงานของเธออย่าง 'Clean' ทำให้เธอเป็นที่ยอมรับในเทศกาลภาพยนตร์ระดับนานาชาติอย่างชัดเจน อีกคนที่หยุดพูดไม่ได้คือ Gong Li ที่งานของเธอใน 'Raise the Red Lantern' และผลงานร่วมกับผู้กำกับระดับโลกทำให้เธอได้รับการยกย่องนอกประเทศ Zhang Ziyi และ Tang Wei ก็อยู่ในข่ายเดียวกัน—ไม่ว่าจะเป็นความโดดเด่นใน 'Crouching Tiger, Hidden Dragon' หรือใน 'Lust, Caution' ผลงานของพวกเธอทำให้สื่อและคณะกรรมการต่างชาติหันมามอง ส่วน Zhou Xun กับ Joan Chen ก็เป็นตัวอย่างของนักแสดงหญิงจีนที่ได้รับการยอมรับจากเวทีนานาชาติในรูปแบบต่างๆ ที่ผมชื่นชมมาก

ในวงการภาพยนตร์จีน คำตอบไม่ได้ชัดเจนในพริบตาเพราะ 'รางวัลสำคัญ' มีหลายเวทีและแต่ละเทศกาลก็มีนิยามต่างกัน — แต่ผมยินดีสรุปให้จากมุมมองคนดูที่ติดตามทั้งงานในประเทศและเทศกาลต่างประเทศมานาน การบอกชื่อผู้ชนะจึงต้องแยกตามประเภทของรางวัล (งานของรัฐบาล/เวทีเชิงพาณิชย์ กับเทศกาลนานาชาติ) มากกว่าจะตอบแบบเหมารวมหนึ่งชื่อนักแสดงคนเดียว ผมมักดูผลจากสามเวทีหลักที่คนไทยสนใจ: งานใหญ่ของจีนแผ่นดินใหญ่ (เช่นรางวัลที่มักยกย่องการแสดงแบบดราม่าเข้มข้น), รางวัลของฮ่องกงและไต้หวันซึ่งมีรสนิยมแตกต่าง และเทศกาลนานาชาติที่มักให้ความสำคัญกับงานภาพยนตร์อาร์ตและบทบาทที่ท้าทาย ตัวอย่างของนักแสดงหญิงจีนที่มักปรากฏชื่อบนเวทีเหล่านี้ได้แก่ กงลี่ ซึ่งโดดเด่นจากบทใน 'Raise the Red Lantern' และผลงานนอกประเทศ, จางซีอี้ที่มีภาพจำจาก 'Crouching Tiger, Hidden Dragon' และสามารถยืนในบทที่ต้องแสดงอารมณ์ซับซ้อนได้ดี, รวมถึงโจวซวิ่น (Zhou Xun) ที่เคยได้รับคำชื่นชมจากบทใน 'Perhaps Love' ที่แสดงสเปกตรัมกว้างทั้งเพลงและละคร ถาความเห็นส่วนตัว ผมจะให้ความสำคัญกับว่าใครได้รางวัลแล้วสะท้อนการเติบโตของบทบาทผู้หญิงในภาพยนตร์มากกว่าแค่ชื่อเดียว — บางปีนักแสดงหน้าใหม่อย่างโจวตงยวู่จาก 'Soul Mate' หรือมาเสฉุนจากผลงานอิสระ ก็ถูกยกขึ้นมาพร้อมการยอมรับอย่างจริงจัง ในขณะที่นักแสดงที่มีชื่อเสียงระดับโลกอย่างฟ่านปิงปิงหรือถังเหว่ยมักถูกพูดถึงจากการกลับมารับบทท้าทายหรือร่วมงานผู้กำกับระดับเทศกาล สรุปคือถ้าคุณอยากรู้ว่า 'ปีนี้' ใครได้รางวัลสำคัญที่สุด ให้บอกประเภทของรางวัลที่หมายถึง และผมจะช่วยไล่ชื่อคนที่สอดคล้องกับเวทีนั้นอย่างตรงจุด — แต่โดยรวม ชื่อที่ผมยกมาข้างต้นคือกลุ่มที่มักขึ้นต้นเมื่อคนพูดถึงผู้ชนะรางวัลยิ่งใหญ่ของวงการ

บอกตรง ๆ ว่าตอนมองย้อนกลับไปในวงการภาพยนตร์ไทย ยุค 90 สำหรับผมคนที่โดดเด่นเรื่องรางวัลมากที่สุดคือรุ่นเก๋าที่ทำงานต่อเนื่องจนได้รับการยอมรับจากหลากหลายสถาบัน หลายคนจากรุ่นนั้นสะสมรางวัลจากทั้งสมาคมผู้กำกับ นักวิจารณ์ และรางวัลระดับชาติ ทำให้ชื่อนั้นปรากฏบ่อยในการประกาศผล การจะชี้ชัดคนเดียวแบบเด็ดขาดอาจดูสุดโต่ง แต่ถ้าวัดจากความสม่ำเสมอและจำนวนครั้งที่ได้รับรางวัลนักแสดงนำชายในเวทีสำคัญ ๆ สไตล์การแสดงที่หลากหลาย และความยืนยาวของอาชีพ คนที่ผมนึกถึงมักเป็นคนที่มีผลงานตั้งแต่ก่อนยุค 90 และยังได้รับคำชมอย่างต่อเนื่องในยุค 90 ซึ่งทำให้เขาดูเหมือนเป็นผู้ชนะในเชิงสถิติ แม้จะไม่ต้องการยกย่องคนใดคนหนึ่งจนเกินจริง แต่การยืนยันตรง ๆ ว่าใคร 'มากที่สุด' อาจต้องดูบันทึกรางวัลทีละสถาบันเพื่อความชัดเจน ทั้งนี้ผมยังชอบทบทวนผลงานเก่า ๆ ของพวกเขา เพื่อเห็นภาพความเปลี่ยนแปลงของการแสดงและรางวัลที่สะท้อนยุคสมัยด้วยความชื่นชมแบบแฟนคลับ

ช่วงหลังมานี้ที่วงการซีรี่ย์จีนมีสีสันขึ้นมาก และในมุมมองของคนที่ติดตามผลงานนักแสดงมานาน ชื่อหนึ่งที่มักถูกพูดถึงเมื่อมีการประกาศรางวัลก็คือหยางมี่ (Yang Mi) ซึ่งเพิ่งคว้ารางวัลการแสดงรอบล่าสุดจากเวทีใหญ่ที่ให้ความสำคัญกับนักแสดงหญิง ผลงานที่ทำให้คนพูดถึงเธอรอบนี้คือการกลับมารับบทที่ซับซ้อนในซีรี่ย์ที่แฟนๆ พูดถึงมากอย่าง '三生三世十里桃花' และผลงานอื่นๆ ที่เธอเคยแสดงต่อเนื่อง ทำให้การได้รับรางวัลครั้งนี้รู้สึกเหมือนการยืนยันว่าความสามารถของเธอยังคงมีน้ำหนักในสายตาของผู้ตัดสิน ในฐานะแฟนซีรี่ย์ผู้ตามข่าวบันเทิงอย่างใกล้ชิด ผมเห็นว่ารางวัลที่เธอได้ไม่ใช่เพียงเรื่องของชื่อเสียง แต่สะท้อนพัฒนาการการแสดงของเธอจากบทบาทวัยรุ่นไปสู่บทที่มีมิติทางอารมณ์มากขึ้น หลายคนอาจชอบเธอเพราะความสวยสะดุดตา แต่ครั้งนี้เสียงวิจารณ์และรางวัลยืนยันถึงทักษะการถ่ายทอดอารมณ์และการเลือกบทที่ท้าทายกว่าเดิม และนั่นทำให้การฉลองของแฟนคลับดูมีเหตุผลขึ้นมาอย่างเป็นธรรมชาติ ความรู้สึกส่วนตัวคือการได้เห็นศิลปินคนหนึ่งยังพิสูจน์ตัวเองได้อย่างต่อเนื่องในวงการที่เปลี่ยนไวแบบนี้ มันชวนให้นึกถึงเหตุการณ์ที่เราเชียร์นักแสดงคนโปรดตั้งแต่ผลงานแรกๆ แล้วได้เห็นเขาหรือเธอได้รับการยอมรับจากวงการอย่างเป็นทางการ ซึ่งสำหรับฉันเป็นโมเมนต์ที่อบอุ่นและกระตุ้นให้ติดตามผลงานต่อไปด้วยความคาดหวัง