รัชกาลที่10 มีพระราชกรณียกิจใดที่คนมักค้นหา?

พูดตรงๆ ผมมองว่ารัชกาลที่ 10 มีพระราชกรณียกิจที่ครอบคลุมทั้งด้านพิธีการ ด้านการบริหารทรัพย์สินของมงกุฎ และบทบาทเชิงสัญลักษณ์ที่สัมพันธ์กับความมั่นคงของชาติ นับตั้งแต่พระราชพิธีบรมราชาภิเษกในปี 2562 พระองค์ยังคงทำหน้าที่เป็นประมุขตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ รับพระราชภารกิจด้านพิธีการสำคัญ เช่น พระราชพิธีต่างๆ การรับรองพระบรมราชโองการ การตราพระราชกฤษฎีกา และการพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งล้วนมีความหมายต่อการคงไว้ซึ่งเอกลักษณ์และความต่อเนื่องของสถาบันพระมหากษัตริย์ นอกจากนี้พระองค์ยังดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดตามรัฐธรรมนูญ ทำให้การเสด็จไปยังหน่วยทหาร การมอบยศและการแต่งตั้งข้าราชการทหารเป็นส่วนหนึ่งของพระราชกรณียกิจที่สะท้อนบทบาททางด้านความมั่นคงของชาติอย่างชัดเจน ความเปลี่ยนแปลงเชิงบริหารที่สำคัญอีกด้านหนึ่งคือการปรับโครงสร้างการบริหารทรัพย์สินแห่งราชวงศ์ ซึ่งมีผลต่อการจัดการทรัพย์สินและงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับพระราชวงศ์ การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้การบริหารสินทรัพย์มงคลได้รับความสำคัญและมีการจัดระบบใหม่เพื่อรองรับภารกิจระยะยาว ทั้งในมิติของการลงทุน การจัดสรรงบประมาณเพื่อกิจกรรมสาธารณกุศล และการสนับสนุนโครงการที่ช่วยพัฒนาชุมชน นอกจากนั้นพระองค์ยังมีบทบาทในการแต่งตั้งและปรับโครงสร้างราชการในฝ่ายพระราชวังและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมีผลต่อการบริหารงานราชสำนักให้ทันสมัยและสอดคล้องกับบริบทปัจจุบัน ในเชิงสังคมและวัฒนธรรม พระองค์ทรงมีพระกรณียกิจในการส่งเสริมศิลปะ ประเพณี และความเป็นไทยผ่านการพระราชทานและการให้การสนับสนุนมูลนิธิและโครงการเพื่อสาธารณประโยชน์หลายแห่ง ทั้งด้านการศึกษา การแพทย์ การบรรเทาสาธารณภัย และโครงการพัฒนาชุมชนที่เดินต่อจากรากฐานโครงการของพระราชบิดา การเสด็จเยือนจังหวัดต่างๆ เพื่อพระราชทานพระราชทรัพย์และทรงเยี่ยมเยียนประชาชนยังเป็นสัญลักษณ์ของความสัมพันธ์ระหว่างราชบัลลังก์กับสังคม นอกจากนั้นการเสด็จในระดับนานาชาติและการให้การต้อนรับผู้แทนจากต่างประเทศช่วยสร้างความสัมพันธ์ทางการทูตในมิติที่นุ่มนวลและมีเกียรติ โดยรวมแล้วบทบาทของรัชกาลที่ 10 ผมเห็นว่าแบ่งเป็นสามมิติหลักคือ พิธีการและความต่อเนื่องของสถาบัน การบริหารทรัพย์สินและการปฏิรูปภายในราชสำนัก และการสนับสนุนงานสาธารณกุศลกับวัฒนธรรม ซึ่งแต่ละด้านมีน้ำหนักและความสำคัญแตกต่างกันตามบริบทของบ้านเมือง การสังเกตพระราชกรณียกิจเหล่านี้ทำให้ผมรู้สึกว่าหน้าที่ของพระมหากษัตริย์ในยุคปัจจุบันไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการจัดการเชิงปฏิบัติที่มีผลต่อสังคมและเศรษฐกิจด้วย ความรู้สึกส่วนตัวคือมันน่าสนใจที่เห็นบทบาทเหล่านี้เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยและความคาดหวังของสังคม

พูดถึงพระราชกรณียกิจของ 'รัชกาลที่ 8' ผมมองเห็นภาพของพระมหากษัตริย์หนุ่มที่มีบทบาทเป็นมากกว่าราชสำนักแต่เป็นสัญลักษณ์ของความเปลี่ยนแปลงในยุคหนึ่ง ตลอดช่วงปีที่พระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ การปกครองจริงจังส่วนใหญ่ถูกบริหารโดยคณะผู้สำเร็จราชการแทน เนื่องจากพระราชสมบัติเริ่มตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์และส่วนใหญ่ประทับศึกษาต่างประเทศ นั่นทำให้พระองค์ทำหน้าที่เชิงสัญลักษณ์มากกว่าจะมีอำนาจเชิงนโยบาย แต่เมื่อพระองค์กลับมาประทับในประเทศช่วงปลายปี พ.ศ.2488 ก็ปรากฏพระราชกรณียกิจสำคัญในเชิงการเสริมสร้างความเป็นปึกแผ่นให้ชาติ เช่น การเสด็จออกเยี่ยมประชาชนและผู้บาดเจ็บจากเหตุการณ์สงคราม ซึ่งช่วยผ่อนคลายบรรยากาศหลังสงครามโลกครั้งที่สอง แม้ระยะเวลาที่พระองค์ทรงปกครองอย่างแท้จริงจะสั้น แต่ความหมายของการเป็นสถาบันสำหรับคนรุ่นต่อๆ มาไม่อาจละเลยได้ การสิ้นพระชนม์อย่างกะทันหันของพระองค์ยิ่งทำให้บทบาทและความทรงจำเหล่านั้นถูกจารึกไว้หนักแน่นในสังคม การได้เห็นภาพพระองค์ในวัยหนุ่มที่พยายามทำหน้าที่ตามแบบพระมหากษัตริย์ในกรอบรัฐธรรมนูญ ทำให้ผมรู้สึกถึงความเปราะบางและความหมายของภาระหน้าที่ในสังคมไทยอย่างชัดเจน

การทุ่มเทด้านการศึกษาของรัชกาลที่ 10ปรากฏชัดผ่านพระราชกรณียกิจหลายด้านที่ผมได้ติดตามและสนใจเป็นพิเศษ สิ่งที่เด่นชัดคือการเป็นองค์อุปถัมภ์ของสถานศึกษาและการมอบทุนการศึกษาให้เยาวชน ทำให้เด็กที่มีศักยภาพแต่ขาดโอกาสได้มีโอกาสเรียนต่อมากขึ้น เราเห็นการพระราชทานทุน การสนับสนุนด้านการเงินแก่โครงการการศึกษาในพื้นที่ห่างไกล และการสนับสนุนโครงการที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งช่วยเปิดทางให้เยาวชนไทยเข้าถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่และวิชาชีพที่ตลาดงานต้องการ อีกส่วนหนึ่งคือการสนับสนุนด้านโครงสร้างพื้นฐานการศึกษา ทั้งการสร้างอาคารเรียน ห้องสมุด ห้องปฏิบัติการ หรือการสนับสนุนอุปกรณ์การเรียนที่จำเป็น โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทที่ขาดทรัพยากร เรารู้สึกว่าการให้ความสำคัญกับเรื่องพื้นฐานเหล่านี้ช่วยยกระดับโอกาสและคุณภาพการเรียนรู้ของนักเรียน นอกจากนี้ยังมีบทบาทในการเสด็จเยี่ยมสถานศึกษา การมอบรางวัลและการร่วมกิจกรรมด้านการศึกษา ซึ่งสร้างแรงจูงใจให้ครูและนักเรียนได้รู้สึกว่าการศึกษาเป็นเรื่องสำคัญของชาติอย่างจริงจัง

ข้าพเจ้าเคยทบทวนอยู่บ่อยครั้งว่าบทบาทของรัชกาลที่ 8 ไม่ได้มีลักษณะเหมือนสมเด็จพระมหากษัตริย์ผู้ปกครองเต็มรูปแบบ แต่กลับมีความสำคัญเชิงสัญลักษณ์และเชื่อมโยงให้บ้านเมืองเดินต่อไปได้ในช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมือง รัชกาลที่ 8 เสด็จขึ้นครองราชย์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ครั้นนั้นมีคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ทำหน้าที่บริหารประเทศแทน ภารกิจสำคัญอย่างแรกคือการรักษาความต่อเนื่องของราชวงศ์จักรีหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พอทรงประสูติและทรงเติบโตในต่างประเทศ พระองค์จึงกลายเป็นรูปแบบของความมั่นคงในเชิงสัญลักษณ์ มากกว่าการตัดสินพระราชอำนาจทางการเมืองโดยตรง เมื่อพระองค์เสด็จกลับประเทศไทยในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง การปรากฏพระองค์ต่อหน้าสาธารณชนและการเข้าร่วมพระราชพิธีต่าง ๆ ช่วยฟื้นฟูความรู้สึกของความเป็นชาติและความต่อเนื่องในประเพณี แม้จะยังไม่ได้มีพระราชพิธีราชาภิเษกแบบเต็มรูปแบบ (ซึ่งปกติต้องใช้เวลาและพิธีการมาก) แต่การมีพระมหากษัตริย์ที่กลับมาอยู่ใกล้ชิดราษฎรช่วยสร้างความมั่นใจในสถานการณ์ที่ยังเปราะบางได้อย่างชัดเจน ท้ายสุด พระราชกรณียกิจของรัชกาลที่ 8 จึงต้องมองในมุมของผลกระทบเชิงสัญลักษณ์—การเป็นตัวแทนของความต่อเนื่องและหนึ่่งจุดเชื่อมระหว่างอดีตกับยุคใหม่ มากกว่าการเป็นผู้ริเริ่มนโยบายใหญ่โต นี่คือสิ่งที่ทำให้เรื่องราวของพระองค์ยังคงกระทบใจผู้คนอยู่จนถึงวันนี้

บรรยากาศการเมืองและสังคมในสมัยรัชกาลที่ 8 ทำให้ฉันเห็นบทบาทของพระองค์ในฐานะ ‘สถาบันสูงสุด’ ชัดขึ้นกว่าที่คิดไว้ตอนแรก รัชกาลที่ 8 ขึ้นครองราชย์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ จึงต้องพึ่งผู้สำเร็จราชการแผ่นดินและผู้แทนต่าง ๆ มากกว่าการบริหารโดยตรง แต่นั่นกลับทำให้พระราชกรณียกิจของพระองค์เป็นเรื่องของสัญลักษณ์และการเชื่อมความชอบธรรมของรัฐกับประชาชนอย่างหนักหน่วง พระองค์ทรงเป็นจุดรวมใจในช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญหลังยุคพระราชอำนาจเดิมถดถอย เมื่อพระองค์เสด็จกลับประเทศไทย พระราชกรณียกิจที่เห็นได้ชัดคือการทรงปฏิบัติพระราชพิธีสำคัญ การเสด็จเยี่ยมราษฎร และการปรากฏพระองค์ต่อหน้าสาธารณชนเพื่อยืนยันสถาบันพระมหากษัตริย์ในรูปแบบระบอบรัฐธรรมนูญ ฉันมองว่านั่นคือหน้าที่ใหญ่ของพระองค์ในเวลานั้น: เป็นเสาหลักความต่อเนื่องทางสถาบันและเป็นภาพแทนความสงบเรียบร้อยของชาติ ภาพรวมแล้ว บทบาทพระองค์อาจจะไม่ใช่การร่างนโยบายหรือปกครองแบบผู้บริหาร แต่เป็นการสร้างความเชื่อมั่นทั้งในและนอกประเทศ ซึ่งส่งผลยาวไกลต่อวิถีการสถาปนาพระมหากษัตริย์ในไทยในยุคถัดไป

เคยสงสัยไหมว่าเอกสารหลักที่บันทึกพระราชกรณียกิจของพระพุทธเลิศหล้านั้นอยู่ในเล่มไหน ฉันมักจะเริ่มต้นจากหลักฐานทางการของราชสำนัก ก่อนอื่นต้องบอกว่า 'พระพุทธเลิศหล้า' คือพระนามของพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 2 ดังนั้นถาใครตามหาบันทึกพระราชกรณียกิจ ย่อมต้องไปดูในบันทึกประจำรัชสมัยที่จัดทำโดยราชสำนัก ซึ่งหนังสือหลักที่มักถูกยกขึ้นมาคือ 'พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์' ฉบับที่ลงรายละเอียดเหตุการณ์ในแต่ละรัชกาล จะมีตอนที่รวบรวมพระราชกรณียกิจ การสถาปนาพระราชพิธี การแต่งตั้งตำแหน่งสำคัญ รวมทั้งเหตุกาณ์ต่าง ๆ ในรัชกาลที่ 2 เวลาฉันอ่านส่วนที่เกี่ยวกับรัชกาลที่ 2 ใน 'พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์' แล้ว มักจะเห็นภาพรวมของการปกครอง ทั้งการส่งเสริมศิลปะวรรณกรรม และการจัดการปกครองภายในเมืองหลวง แม้ว่าข้อมูลบางส่วนจะมาในน้ำเสียงราชสำนัก แต่ก็เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญสำหรับการศึกษาต่อและเป็นแหล่งอ้างอิงหลักที่นักประวัติศาสตร์หลายคนยังคงใช้อ้างอิงอยู่เสมอ

มุมหนึ่งที่ฉันสังเกตเห็นคือการทำงานด้านการศึกษาและสาธารณสุขของรัชกาลที่ 10 มักเดินในรูปแบบของการอุปถัมภ์และการริเริ่มโครงการที่เน้นการช่วยเหลือเชิงปฏิบัติ แม้ว่าบทบาทจะเป็นไปในกรอบของราชวงศ์ตามรัฐธรรมนูญ แต่การใช้ทรัพยากรส่วนพระองค์และการพระราชทานสิ่งของหรือทุนการศึกษามีผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับชุมชนได้จริง ฉันเคยติดตามข่าวการพระราชทานทุนและอุปกรณ์การเรียนแก่โรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล ซึ่งช่วยลดภาระให้กับครอบครัวและทำให้เด็กบางคนได้มีโอกาสเรียนต่อมากขึ้นกว่าเดิม นอกจากทุนการศึกษาแล้ว ยังมีการสนับสนุนด้านการฝึกอาชีพและหลักสูตรที่มุ่งเน้นการพัฒนาเยาวชนให้มีทักษะที่ตรงกับความต้องการของตลาดงาน ซึ่งในมุมมองของฉันเป็นการเติมเต็มช่องว่างระหว่างการศึกษากับการจ้างงานได้ค่อนข้างตรงจุด งานด้านสาธารณสุขที่ฉันเห็นมีทั้งการสนับสนุนโรงพยาบาล การจัดส่งหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ และการสนับสนุนโครงการฉีดวัคซีนหรือการให้ความรู้ด้านสุขภาพแก่ชุมชน การที่มีหน่วยแพทย์ลงพื้นที่ทำให้ผู้สูงอายุและผู้มีรายได้น้อยเข้าถึงการรักษาเบื้องต้นได้เร็วขึ้น หลายครั้งยังมีการพระราชทานอุปกรณ์ทางการแพทย์และการสนับสนุนงบประมาณสำหรับการปรับปรุงอาคารสถานพยาบาล ซึ่งช่วยเพิ่มความพร้อมของระบบสาธารณสุขในพื้นที่ชนบท ในช่วงสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น ภัยพิบัติหรือการระบาด กลไกการให้ความช่วยเหลือที่เป็นรูปธรรม เช่น การส่งมอบอุปกรณ์หรือการตั้งโรงพยาบาลสนาม มักจะถูกนำเสนอในสื่อและได้รับการรับรู้ว่าเป็นการเสริมความสามารถของหน่วยงานรัฐในการรับมือวิกฤต อีกมุมที่ฉันมักคิดถึงคือเรื่องความยั่งยืนและการเชื่อมโยงกับนโยบายภาครัฐ แม้การพระราชทานและโครงการพระราชดำริจะช่วยได้ทันที แต่ผลระยะยาวต้องอาศัยการประสานงานกับหน่วยงานการศึกษาและสาธารณสุขเพื่อให้เกิดระบบที่ยืนยาว การนำทรัพยากรไปลงทุนในงานวิจัยทางการแพทย์ การพัฒนาหลักสูตรการศึกษาใหม่ๆ ที่เหมาะกับบริบทท้องถิ่น หรือการสนับสนุนให้ครูและบุคลากรทางการแพทย์ได้รับการอบรมต่อเนื่อง ล้วนเป็นช่องทางที่จะทำให้การช่วยเหลือไม่ใช่แค่การแก้ปัญหาชั่วคราว ในภาพรวม ฉันคิดว่าการทำงานของรัชกาลที่ 10 ในสองด้านนี้มีความชัดเจนด้านการอุปถัมภ์และการให้ทรัพยากร แต่การต่อยอดให้เกิดระบบที่เข้มแข็งยังเป็นโจทย์สำคัญที่น่าจับตาต่อไป

การ์ตูนเกี่ยวกับรัชกาลที่ 9 มักเล่าเรื่องในมุมที่เข้าถึงง่ายและอบอุ่น จับภาพพระราชกรณียกิจที่คนทั่วไปเห็นผลได้ทันที เช่นแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตชาวบ้านและหลักคิดในการดำรงชีวิต ผมชอบเวลาที่การ์ตูนยกเรื่อง 'ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง' มาเล่าเป็นฉากสั้นๆ ให้เข้าใจง่าย — เห็นการทดลองปลูกพืชผสมผสานในแปลงสาธิต ทดสอบการใช้ทรัพยากรอย่างพอเพียง แล้วจบด้วยภาพชุมชนเล็กๆ ที่พออยู่พอกิน การ์ตูนบางตอนก็พาไปดูการทดลองด้านการเกษตรของ 'โครงการหลวง' หรือฉากการทำฝนเทียมของ 'โครงการฝนหลวง' ที่แสดงความพยายามแก้ปัญหาภัยแล้งในพื้นที่ห่างไกล ภาพแบบนี้ทำให้ฉันรู้สึกว่าพระราชกรณียกิจไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเครื่องมือแก้ปัญหาที่จับต้องได้ และการ์ตูนสามารถถ่ายทอดความตั้งใจและกระบวนการนั้นได้อย่างอบอุ่นและไม่ซับซ้อน

เวลาพูดถึงกษัตริย์ต้นรัตนโกสินทร์ มักจะนึกถึงความอ่อนช้อยของงานศิลป์ที่ได้แรงหนุนจากราชสำนักอย่างชัดเจน ชื่ออย่างเป็นทางการของรัชกาลที่ 2 คือ 'พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย' ทรงครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2352–2367 (ค.ศ. 1809–1824) ซึ่งเป็นช่วงที่สังคมไทยเริ่มฟื้นตัวจากความปั่นป่วนยุคก่อนหน้า สิ่งที่ดึงใจฉันมากคือบทบาทของพระองค์ในฐานะผู้สนับสนุนวรรณกรรมและศิลปะ โดยเฉพาะการเปิดโอกาสให้กวีและศิลปินทำงานในราชสำนัก ผู้ที่ได้รับการสนับสนุนและมีชื่อเสียงจากยุคนี้อย่างกวีเอกก็มีบทบาทโดดเด่น การส่งเสริมศิลปะการละครและดนตรีช่วยให้รากวัฒนธรรมไทยมั่นคงขึ้นหลังสงคราม นั่นทำให้ผมมองเห็นรัชกาลที่ 2 เป็นกษัตริย์ที่ไม่เพียงดูแลการปกครอง แต่ยังใส่ใจบ่มเพาะความงดงามของสังคมด้วยวิธีที่ละเอียดอ่อน

ลองนึกภาพการเอาพระราชกรณียกิจของในหลวง ร.10 มาทำเป็นซีรีส์ทีละตอนแบบละครดราม่านั่นสิ — มันไม่ใช่เรื่องง่ายและแทบไม่มีตัวอย่างในวงการบันเทิงไทยที่ทำแบบนั้นตรงๆ เพราะประเด็นเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์มีความละเอียดอ่อนสูงและมีกรอบทางกฎหมายกับจริยธรรมที่ชัดเจน ผมมองแบบคนที่ติดตามสื่อหลายประเภทมานาน จะเห็นว่าที่เล่าเรื่องเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระองค์จริงๆ มักมาในรูปแบบสารคดีหรือรายการข่าวพิเศษ ไม่ใช่ซีรีส์เชิงบันเทิง ตัวอย่างเนื้อหาที่พบได้บ่อยคือการนำเสนอโครงการพัฒนาในท้องถิ่น การลงพื้นที่เพื่อดูแลประชาชนฯลฯ ซึ่งสื่อที่นำเสนอจะยังคงยึดกรอบข้อมูลจากแหล่งเป็นทางการ เช่น รายงานของสำนักพระราชวังหรือการรายงานข่าวจากสถานีหลัก มากกว่าจะนำมาสร้างเป็นบทละครที่ดัดแปลงเหตุการณ์ ในฐานะแฟนสื่อ ผมเข้าใจทั้งสองด้าน: ฝั่งหนึ่ง เห็นอกเห็นใจความต้องการเล่าเรื่องแบบมีมิติของผู้สร้างซีรีส์ ฝั่งหนึ่งก็เห็นเหตุผลว่าทำไมการเล่าแบบสารคดีจึงเหมาะกว่า เพราะสามารถรักษาเคารพและความถูกต้องของข้อเท็จจริงได้มากกว่า การจะสร้างเป็นซีรีส์แนวดราม่าที่ยกเอาพระราชกรณียกิจมาเป็นแกนหลัก อาจต้องผ่านการพิจารณาจากหลายฝ่ายและเสี่ยงต่อการตีความผิดได้ง่าย โดยสรุปที่ผมสังเกตคือ หากอยากชมการเล่าเรื่องเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของในหลวง ร.10 ให้มองหาสารคดี รายการพิเศษ หรือคลิปอย่างเป็นทางการจากสำนักพระราชวังและสถานีโทรทัศน์หลัก จะได้ภาพที่เป็นทางการและละเอียดที่สุด ส่วนซีรีส์เชิงบันเทิงที่เล่าเหตุการณ์จริงของพระองค์แบบเต็มรูปแบบแทบจะไม่มีให้เห็น และนั่นเองทำให้ฉากชีวิตและงานของพระองค์ถูกเล่าในบริบทที่ระมัดระวังมากกว่า