รูปรามสูร ถูกออกแบบโดยใครและมีเบื้องหลังอย่างไร?

แรงบันดาลใจของ 'รามสูร' ในสายตาฉันเหมือนเป็นการเอาโครงเรื่องจากมหากาพย์มาผสมกับความโหดร้ายของความเชื่อท้องถิ่นแล้วปั้นใหม่ให้ร่วมสมัย ฉากหนึ่งที่ฉันนึกถึงคือความขัดแย้งระหว่างหน้าที่กับความเป็นมนุษย์ ซึ่งเห็นภาพสะท้อนชัดจาก 'รามเกียรติ์' และ 'รามายณะ'—การดึงเอารูปยักษ์ เทวดา และบทลงโทษในตำนานหลายแบบมาร้อยเรียงจนกลายเป็นตัวละครที่ทั้งน่าเกรงและน่าสงสาร ฉันมักจะจินตนาการว่าออกแบบรามสูรโดยเอาโครงหน้าแบบทศกัณฐ์ผสานกับร่องรอยบาดแผลที่บอกเล่าอดีตของมัน อีกสิ่งที่ทำให้ฉันชอบคือการใช้สัญลักษณ์พื้นบ้าน ไม่ว่าจะเป็นเครื่องแต่งกายแบบละครหุ่นเชิดหรือรอยสักที่เล่าถึงบาปและการไถ่บาป ฉันคิดว่าการผสมผสานนี้ทำให้รามสูรไม่ใช่แค่มอนสเตอร์ธรรมดา แต่กลายเป็นบทสนทนาหนึ่งระหว่างประวัติศาสตร์กับปัจจุบันที่ฉันยังคงตั้งคำถามอยู่เสมอ

ชื่อ 'นาจา' มักจะกระตุกความคิดแรกไปยังภาพของงูและความลึกลับที่อยู่รอบๆ สัตว์เลื้อยคลานชนิดนี้ จึงไม่แปลกใจที่หลายคนออกแบบตัวละครชื่อเดียวกันโดยยืมสัญลักษณ์จากสองแหล่งใหญ่: ชื่อทางวิทยาศาสตร์ 'Naja' ซึ่งหมายถึงงูคอบร้า และภาพลักษณ์ของนาคหรืองูในตำนานต่างๆ ในเอเชียและอียิปต์ ในมุมมองของคนที่ติดตามการออกแบบตัวละครมาเนิ่นนาน ผมเห็นว่าเมื่อตัวละครถูกตั้งชื่อว่า 'นาจา' ดีไซเนอร์มักให้ความสำคัญกับองค์ประกอบภาพที่สื่อถึงความงามผสมความน่ากลัว เช่น ฮู้ดของคอบร้าเป็นรูปทรงที่นำมาใช้เป็นหมวกหรือคอปก ชุดมักมีลายเกล็ด สีทองหรือเขียวมรกตที่ชวนให้นึกถึงอัญมณีและพิธีกรรมโบราณ ส่วนองค์ประกอบทางวัฒนธรรมอย่างลวดลายและเครื่องประดับก็มักสะท้อนตำนานนาคของเอเชียหรือสัญลักษณ์คุ้มครองแบบอียิปต์ จึงเกิดการผสมผสานระหว่างแฟชั่นสมัยใหม่กับกลิ่นอายโบราณ แง่มุมที่น่าสนใจอีกอย่างคือการให้ภูมิหลังตัวละคร บ่อยครั้งนักออกแบบจะโยง 'นาจา' เข้ากับเรื่องเล่าหรือตำนานพื้นเมืองเพื่อเพิ่มมิติให้ตัวละคร ไม่ว่าจะเป็นการเป็นเฝ้าสมบัติ การมีพลังที่เกี่ยวกับพิธีกรรม หรือการเป็นผู้รักษาเส้นทางน้ำ ซึ่งทำให้ตัวละครไม่ใช่แค่รูปลักษณ์ แต่มีที่มาที่ไป เมื่อมองแบบนี้ ผมรู้สึกว่าการออกแบบที่ดีคือการหยิบองค์ประกอบจากทั้งวิทยาศาสตร์และตำนานมาเล่าเรื่องใหม่ให้รู้สึกสดและมีความหมาย

ลวดลายของรูปรามสูรที่ผมเห็นตามผนังวัดมักทำให้ต้องหยุดมองนานกว่าครั้งแรกที่เดินผ่านไปมา รูปทรงที่แหลมคม ตาเบิกกว้าง ฟันแหลม และการใช้สีที่ขัดกันชัดเจน ทำให้รูปนั้นทำหน้าที่เป็นเสมือนเครื่องหมายเขตแดนระหว่างโลกศักดิ์สิทธิ์กับโลกคนธรรมดา ผมมักคิดว่าการวางรูปรามสูรในบริบทวัดไม่ได้เป็นแค่การตกแต่ง แต่คือการสอนผ่านภาพ: เตือนให้อยู่ในกรอบศีลธรรม ป้องกันภูมิปัญญาพื้นบ้าน และบอกเล่าความเชื่อเรื่องภัยพิบัติหรือความไม่ปกติที่คนในชุมชนควรระวัง ช่วงเวลาเงียบ ๆ ยามบ่าย ผมยืนมองรายละเอียดพู่กันและตีความสีสันว่าเป็นภาษาแบบหนึ่งของสังคมที่สอนให้รู้จักความขึงขังและการปลอบประโลมไปพร้อมกัน

ลองนึกภาพว่าหน้ากากผืนนั้นเคยเป็นของขายตามร้านฮาโลวีนแล้วกลายเป็นไอคอนไปทั่วโลก ฉันชอบเล่าเรื่องนี้ให้เพื่อนฟังแบบคนที่ติดตามหนังสยองขวัญมานาน: หน้ากากที่คนไทยเรียกกันว่า 'หน้ากากสครีม' จริง ๆ มาจากหน้ากากขายปลีกของบริษัทผลิตเครื่องแต่งกายฮาโลวีนเชิงพาณิชย์ ชื่อชุดหน้ากากมีการจำหน่ายก่อนภาพยนตร์จะหยิบมาใช้ ทีมงานผู้สร้างภาพยนตร์เลือกซื้อหน้ากากนั้นจากร้านเครื่องแต่งกายแล้วนำมาประยุกต์ให้กลายเป็นสัญลักษณ์ของฆาตกรในเรื่อง 'Scream' ซึ่งทำให้หน้ากากธรรมดา ๆ กลายเป็นสัญลักษณ์ของความหวาดกลัวทันที นอกจากนั้น องค์ประกอบของหน้ากาก—หน้าตายาว ตาโบ๋ ปากเปิดกว้าง—มักถูกบอกว่าได้แรงบันดาลใจจากงานศิลปะอย่างภาพวาด 'The Scream' ของ Edvard Munch แม้จะไม่มีการระบุชัดเจนว่าเป็นสำเนาตรง ๆ แต่องค์ประกอบอารมณ์ตกใจที่เหมือนกันชัดเจนจนยากจะมองข้าม ตอนนี้หน้ากากรุ่นดั้งเดิมกลายเป็นของสะสมและมีสำเนาออกมาหลายรูปแบบ ลูกเล่นที่ผู้สร้างใส่เข้าไปกับชุดคลุมและเสียงทำให้ตัวละครกลายเป็นสัญลักษณ์ยาวนาน ตอนจบแบบไม่หวือหวาทำให้รู้สึกว่าไอเท็มธรรมดาก็สามารถพลิกบทบาทได้

บอกตรง ๆ ว่าผมชอบพล็อตแบบ ‘ของมีตำนาน’ ที่มีช่างตีเหล็กเป็นตัวละครสำคัญ และในโลกนี้ผมมองว่าเจ้าของความคิดสร้างสรรค์ของ 'รามสูรขว้างขวาน' น่าจะเป็นช่างเหล็กผู้หลงใหลในรูปทรงและฟังก์ชันแบบโบราณ ผมมักจินตนาการถึงคนที่ไม่ใช่แค่นักประดิษฐ์เท่านั้น แต่เป็นคนที่ใส่แรงบันดาลใจจากตำนานท้องถิ่นลงไปในเนื้อเหล็ก เขาคัดเลือกเหล็กจากชั้นที่เฉพาะ เจียระไนให้บาลานซ์ จนน้ำหนักและแนวโค้งของขวานเหมาะแก่การขว้าง ความรู้สึกเวลาผมถือภาพนี้ในหัวมันทำให้ผลงานดูมีชีวิตกว่าการว่าจ้างจากโรงงาน และนั่นแหละคือเหตุผลที่ผมเชื่อว่าผู้สร้างคือช่างผู้ใส่จิตวิญญาณเข้าไปในเหล็กมากกว่าจะเป็นแค่นักออกแบบทางทฤษฎี

การออกแบบคาแรกเตอร์เป็นเรื่องที่ผมชอบจินตนาการย้อนดูเบื้องหลังบ่อยๆ และกรณีของ 'นาซึนะ' ก็ไม่ต่างกันเลย เราเห็นได้บ่อยว่าการให้เครดิตของตัวละครแบ่งเป็นชั้นๆ — บางครั้งต้นฉบับมาจากคนวาดในการ์ตูนหรือภาพปกหนังสือ บางครั้งมาจากนักเขียนที่ให้บุคลิกและคอนเซ็ปต์ พอผลงานถูกดัดแปลงเป็นอนิเมะหรือเกม ก็จะมีคนมาปรับเส้น ปรับสัดส่วน และสร้างแบบสำหรับแอนิเมเตอร์หรือโมเดลลิ่งขึ้นมาอีกที ชื่อที่อยู่ในเครดิตอาจเป็นคนหนึ่งคนหรือทีม เช่นนักออกแบบคาแรกเตอร์ของโปรเจกต์, ศิลปินต้นแบบ, หรืออาร์ตไดเรกเตอร์ จากมุมมองแฟนๆ อย่างเรา รายละเอียดเล็กๆ อย่างโทนสี ลายผ้า หรือเครื่องประดับมักเผยรากเหง้าของการออกแบบ — บางเสื้อผ้าอาจได้แรงบันดาลใจจากแฟชั่นสตรีท บางอย่างก็มาจากวัฒนธรรมท้องถิ่นหรือพืชพันธุ์ท้องถิ่น (ชื่อก็เป็นสัญลักษณ์ได้) ตัวอย่างเช่นงานออกแบบไอคอนิกในวงการเพลงดิจิทัลอย่าง 'Vocaloid' แสดงให้เห็นว่าองค์กร/โปรดิวเซอร์และศิลปินภาพสามารถร่วมกันปั้นคาแรกเตอร์ให้มีชีวิตได้ ดังนั้นถ้าถามว่า 'นาซึนะ' ถูกออกแบบโดยใคร คำตอบจริงๆ มักต้องดูเครดิตชิ้นงานต้นฉบับเพื่อรู้ว่าใครเป็นคนให้คอนเซ็ปต์ และใครเป็นคนปรับให้เหมาะกับสื่อที่เราชม — แต่สิ่งที่สำคัญกว่าชื่อนักออกแบบคือวิธีที่รายละเอียดเหล่านั้นเล่าเรื่องตัวละครให้เรารู้สึกเชื่อมโยงได้อย่างไร

ฉันชอบมองโลโก้ของ 'ช่อง3' เหมือนมองเครื่องหมายเวลาผ่านไปของวงการทีวีไทย เพราะมันไม่ใช่แค่เลขสามธรรมดา แต่เป็นสัญลักษณ์ที่ถูกปรับแต่งไปตามยุคสมัย เมื่อลองย้อนดูภาพรวมแล้ว โลโก้ของ 'ช่อง3' เกิดจากงานออกแบบของหน่วยงานภายในและทีมสร้างสรรค์ของสถานีตั้งแต่ยุคเริ่มต้น ซึ่งเปลี่ยนแปลงตามเทคโนโลยีการออกอากาศจากขาวดำสู่สีเต็มรูปแบบ ความเรียบง่ายของตัวเลข 3 ถูกพัฒนาให้มีเส้นโค้งและการเล่นสีที่สะท้อนความเป็นสากลและความทันสมัย ในช่วงต่อมาเมื่อธุรกิจโทรทัศน์มีการรวมตัวเป็นบริษัทโฆษณาและสื่อ เช่น บริษัทผู้บริหารปัจจุบัน โลโก้ก็ถูกรีเฟรชให้เข้ากับมาตรฐานงานแบรนด์ดิ้งเชิงสากล อีกประเด็นที่ชัดเจนคือการใช้สีที่สื่อถึงความเป็นชาติ—โทนแดง ขาว น้ำเงิน—ซึ่งทำให้ผู้ชมรู้สึกคุ้นเคยและมั่นใจว่าเป็นสถานีหลักของประเทศ นอกจากนั้นโลโก้ยังถูกปรับให้ใช้งานได้ทั้งบนจอทีวี สื่อออนไลน์ และสื่อสิ่งพิมพ์ ถือเป็นตัวอย่างการออกแบบตราสินค้าที่เดินตามยุคสื่ออย่างชาญฉลาด และสำหรับฉันแล้ว มันยังคงมีความคุ้นเคยทุกครั้งที่เห็นบนหน้าจอช่วงข่าวภาคค่ำ

ชื่อเรื่อง 'รามสูร' ทำให้คิดถึงรากเหง้าของมหากาพย์ที่เราคุ้นเคย แต่มันก็ไม่ได้เป็นสำเนาตรงจากต้นฉบับใดฉบับหนึ่ง ผมมองว่าแก่นเรื่องหลายส่วนหยิบยืมองค์ประกอบจาก 'รามายณะ' และเวอร์ชันไทยอย่าง 'รามเกียรติ์' มาเล่นกับธีมของความขัดแย้งระหว่างหน้าที่กับความเป็นมนุษย์ ตัวละครที่มีลักษณะเหมือนพระรามหรือยักษ์ในฉากบางฉาก สัญลักษณ์ของอาวุธศักดิ์สิทธิ์ การเดินทางไปยังแดนไกล รวมถึงปมการถูกเนรเทศหรือถูกกีดกัน ล้วนสะท้อนมิติคลาสสิกจากมหากาพย์เหล่านั้น แต่สิ่งที่ชวนสนใจคือการพลิกบทบาทให้ตัวร้ายมีมิติทางจิตวิทยามากขึ้น เหมือนการนำโครงเรื่องเก่ามาแต่งเติมด้วยความเป็นสมัยใหม่ จุดที่ทำให้ผมติดตามต่อคือการผสมผสานความเชื่อพื้นบ้านและพุทธคติเข้าไป เช่น การลงโทษทางกรรมหรือการใช้ภูตผีเป็นตัวผลักดันพล็อต ทำให้ภาพรวมต่างจากแค่การนำตำนานมาทำซ้ำ เพราะมีการตั้งคำถามเกี่ยวกับความยุติธรรมและการไถ่บาป ผลงานส่วนใหญ่ที่ทำแบบนี้มักจะล้อกับฉากต่อสู้ที่ยิ่งใหญ่จาก 'รามายณะ' แต่ก็ฉายแสงใหม่ไปยังปมด้านมนุษย์อย่างลึกซึ้ง สรุปว่าแม้ 'รามสูร' จะมีแรงบันดาลใจจากตำนานเก่า แต่ก็เลือกเดินเส้นทางที่เป็นเอกลักษณ์จนรู้สึกเหมือนได้พบตำนานฉบับที่เล่าใหม่ ให้ทั้งความคุ้นเคยและความไม่คาดฝันในเวลาเดียวกัน

รามเกียรติ์เป็นวรรณกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากมหากาพย์ 'รามายณะ' ของอินเดีย แต่ถูกปรับให้เข้ากับวัฒนธรรมไทยอย่างลึกซึ้ง ตัวละครพระรามในรามเกียรติ์ฉบับไทยมีความแตกต่างจากต้นฉบับอินเดียหลายประการ เช่น ลักษณะทางกายภาพที่ดูสง่างามแบบไทยๆ พระรามไทยมักถูกวาดให้มีพระวรกายสมส่วน ผิวขาวเหลืองอร่าม ซึ่งต่างจากพระรามใน 'รามายณะ' ที่มีผิวสีฟ้าหรือเข้มกว่า นอกจากนี้ยังมีการเพิ่มฉากการต่อสู้อลังการและเวทมนตร์ที่ปรากฏในการ์ตูนไทย เพื่อดึงดูดความสนใจของเด็กๆ

ฉันชอบจรวดสไตล์เรโทร-ฟิวเจอร์ริสต์ที่เห็นในหนังสือการ์ตูนเก่า ๆ เพราะมันบอกเล่าเรื่องราวของยุคที่คนฝันถึงอนาคตด้วยเส้นตรงและลายตาราง การออกแบบจรวดการ์ตูนแบบนี้มักมาจากคอนเซ็ปต์อาร์ตทิสต์หรือผู้วาดต้นฉบับมากกว่าจะเป็นวิศวกรจริง ๆ ยกตัวอย่างจรวดใน 'Tintin' ที่เอแร์เจ (Hergé) วางคอนเซ็ปต์ด้วยตัวเอง ดีไซน์มีเอกลักษณ์คือลำทรงกระบอกยาว ท้ายเป็นครีบขนาดใหญ่ ผิวโลหะมีลายตารางสีแดง-ขาว ช่องหน้าต่างทรงกลม และบันไดขึ้นลงที่ทำให้ดูเป็นของจับต้องได้ แม้การจุดปล่อยจะดูสง่างาม แต่คุณสมบัติทางฟิสิกส์กลับถูกลดทอนเพื่อความสวยงาม เช่นเปลวไฟที่เป็นวงกลมเรียง ความเร็วที่ถูกย่อลงให้ดูเหมาะกับกรอบภาพ และไม่มีรายละเอียดระบบระบายความร้อนเหมือนจรวดจริง สำหรับฉัน ความน่าสนใจอยู่ที่การสื่อสารบุคลิกผ่านรูปลักษณ์: สีที่เลือกให้ความหวังหรืออันตราย ลายเส้นที่ทำให้รู้สึกแข็งแกร่งหรือเปราะบาง และองค์ประกอบเล็ก ๆ อย่างหน้าต่างทรงกลมหรือโลโก้ที่บอกประวัติของยาน การออกแบบแบบนี้ทำให้จรวดไม่ใช่แค่ยานพาหนะ แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของยุคสมัยนั้น ๆ