สตูดิโอไหนผลิตพ่อขุน รามคำแหง การ์ตูนเป็นอนิเมะ?

ลองนึกภาพการ์ตูนเรื่อง 'พ่อขุนรามคำแหง' ที่เปิดฉากด้วยทุ่งนากว้างและธงเมืองสุโขทัยปลิวสะบัด — ฉากแบบนี้จะบอกเลยว่าการ์ตูนส่วนใหญ่พยายามเล่าเรื่องราวของพ่อขุนในช่วงสมัยสุโขทัย สรุปง่าย ๆ คือช่วงปลายศตวรรษที่ 13 (ราว ๆ ค.ศ.1279–1298) ซึ่งเป็นยุคที่อาณาจักรสุโขทัยกำลังขยายและวางรากฐานอารยธรรมไทยต้นแบบ รายละเอียดที่เห็นได้บ่อยคือการเล่าไทม์ไลน์แบบย่อ: ช่วงวัยหนุ่มของรามคำแหง การขึ้นครองราชย์ การบริหารบ้านเมืองและการขยายดินแดน จนถึงฉากสำคัญอย่างการประดิษฐ์อักษรไทยหรือฉากการจารึกข้อความลงบนแผ่นศิลา ซึ่งฉากพวกนี้มักถูกยกให้เป็นไฮไลต์เพราะมันสื่อถึงการก่อตัวของอัตลักษณ์ชาติ ส่วนตัวแล้วฉันมักชอบฉากที่การสื่อสารด้วยตัวอักษรถูกนำเสนอเป็นโมเมนต์เปลี่ยนเกมสำหรับผู้คนในสมัยนั้น บางตอนของการ์ตูนก็แต่งเติมเหตุการณ์การรบ การทูต หรือความสัมพันธ์กับเพื่อนบ้านอย่างขอมหรือหริภุญไชย เพื่อเพิ่มมิติเชิงละคร ฉากชีวิตประจำวัน เช่นตลาด วัด และงานช่าง ก็ถูกใส่เข้ามาเพื่อให้ผู้ชมเชื่อมโยงได้ง่ายขึ้น ในภาพรวมฉันมองว่าการ์ตูนเรื่องนี้เล่าเรื่องในช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ที่ชัดเจน คือยุคสุโขทัยตอนปลาย แต่ต้องเตรียมใจว่าจะมีการย่อ/ปั้นแต่งเหตุการณ์ให้เหมาะกับการนำเสนอภาพยนตร์หรือซีรีส์แอนิเมชันนั่นเอง

สิ่งหนึ่งที่แฟนการ์ตูนประวัติศาสตร์มักสงสัยคือชื่อผู้แต่งเพลงประกอบของ 'พ่อขุนรามคำแหง' และแผ่นเพลงจะหาซื้อได้ที่ไหนบ้าง ฉันมักบอกว่าต้องแยกก่อนเลยว่าพูดถึงเวอร์ชันไหน เพราะมีหลายผลงานที่ใช้ชื่อนี้—มีหนังสั้น งานแอนิเมชันสั้น และสารคดีการ์ตูนที่ผลิตโดยกลุ่มต่าง ๆ ซึ่งแต่ละชิ้นงานมักมีคอมโพเซอร์คนละคน การตรวจสอบที่ชัวร์ที่สุดคือดูเครดิตตอนท้ายของแอนิเมชันที่สนใจ ถ้าเป็นผลงานที่ออกเชิงพาณิชย์ ชื่อผู้แต่งเพลงจะปรากฏในไลน์เนิร์โน้ตหรือคิวบอร์ดข้อมูลของดีวีดี/บลูเรย์ ในทางปฏิบัติฉันมักค้นหาเฮดไลน์ว่า 'พ่อขุนรามคำแหง เพลงประกอบ' ตามด้วยปีหรือชื่อสตูดิโอ เพื่อให้ได้ผลลัพธ์เฉพาะเจาะจงมากขึ้น เมื่อรู้ชื่อคอมโพสอร์แล้ว ช่องทางหาซื้อก็มีหลากหลาย: สตรีมมิงอย่าง Spotify, Apple Music หรือ JOOX มักมีซิงเกิลหรืออัลบั้ม ถ้าอยากได้แผ่นจริงลองดูที่ร้านหนังสือใหญ่ ๆ อย่าง SE-ED, B2S หรือร้านแผ่นมือสองและตลาดนัดออนไลน์อย่าง Shopee/Lazada และสำหรับงานเก่าที่หายาก ตลาดมือสองบน Facebook หรือ eBay ก็ช่วยได้ ฉันมักจะได้แผ่นหายากจากกลุ่มสะสมในเฟซบุ๊ก — ใช้เวลาแต่น่าพอใจ

ลองมองหาในร้านหนังสือออนไลน์ใหญ่ๆก่อนเลย — แพลตฟอร์มอย่าง MEB, Ookbee หรือเว็บไซต์ร้านหนังสืออย่าง Naiin และ SE-ED มักจะมีทั้งหนังสือพิมพ์ใหม่และฉบับอิเล็กทรอนิกส์ที่แปลไทย วรรณกรรมประวัติศาสตร์หรือการ์ตูนแนวประวัติศาสตร์มักจะถูกจัดหมวดไว้ชัดเจน ทำให้ค้นชื่อ 'พ่อขุนรามคำแหง' แล้วเจอรายการที่เกี่ยวข้องได้ไม่ยาก จากประสบการณ์ส่วนตัว เวอร์ชันที่จัดพิมพ์อย่างเป็นทางการมักจะโผล่จากสำนักพิมพ์ที่ทำงานกับนักวาดการ์ตูนไทยโดยตรง ฉันมักตรวจหน้าเพจสำนักพิมพ์หรือร้านค้าออนไลน์ของพวกเขา เพราะบางครั้งของชุดพิเศษหรือฉบับรีอิมเพรสชันจะไม่ขึ้นในหน้าแรกของร้านใหญ่ แต่จะประกาศในเพจของสำนักพิมพ์ อีกช่องทางที่ทำให้หาง่ายก็คือห้องสมุดดิจิทัลหรือคลังหนังสือของหอสมุดแห่งชาติและห้องสมุดมหาวิทยาลัย ถ้าไม่เจอแบบอ่านฟรี ก็ลองมองหาเลข ISBN หรือชื่อชุด เพื่อสั่งสำรองหรือซื้อจากร้านหนังสือมือสองที่มักลงของเก่า เช่นงานพิมพ์เกี่ยวกับประวัติศาสตร์อย่าง 'ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช' ก็เคยถูกนำมาจัดพิมพ์แบบการ์ตูนและสามารถเป็นตัวอย่างว่าผลงานแนวนี้มักไปโผล่ที่ไหน

การ์ตูนเรื่อง 'พ่อขุนรามคำแหง' เป็นสิ่งที่ผมตามมานานจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวงสนทนาในกลุ่มเพื่อนที่ชอบเรื่องราวประวัติศาสตร์และนิทานพื้นบ้าน เวลาที่อยากดูออนไลน์ ผมมักจะเริ่มจากแหล่งที่เป็นทางการก่อน เช่น เว็บไซต์หรือช่องของสถานีโทรทัศน์ที่เคยออกอากาศ เพราะมักได้ภาพและเสียงที่คมชัด พร้อมคำบรรยายที่ถูกต้อง นอกจากนั้น ห้องสมุดดิจิทัลของมหาวิทยาลัยหรือหอจดหมายเหตุของชาติเป็นอีกที่ที่มีคลังสื่อเก่าบางชิ้นเก็บไว้ให้ชมผ่านระบบออนไลน์ ซึ่งเหมาะถ้าต้องการดูแบบเต็มตอนหรือค้นข้อมูลประกอบการเรียนรู้ ถ้าต้องการความสะดวกจริง ๆ บริการสตรีมมิ่งบางเจ้าหรือช่อง YouTube ขององค์กรวัฒนธรรมก็มีการอัปโหลดแบบถูกลิขสิทธิ์เป็นครั้งคราว แต่คุณภาพและจำนวนตอนอาจไม่ครบเหมือนแผ่นจริง ดังนั้นถ้ารักชิ้นงานควรเช็คแหล่งที่มาว่าเป็นของเจ้าของลิขสิทธิ์หรือได้รับอนุญาต ทั้งนี้ก็เพื่อให้ผลงานเก็บรักษาและผู้สร้างได้รับเครดิตตามสมควร — นั่นคือความรู้สึกที่ผมยึดเวลาหาดูงานแนวนี้

ฉันสะสมงานศิลป์จาก 'พ่อขุน รามคำแหง' มานานแล้วและสิ่งที่ชอบมากที่สุดคือหนังสือและแผ่นพิมพ์ลายพิเศษที่ออกแบบมาเป็นชุดสะสม หนังสือรวมงานภาพหรืออาร์ตบุ๊กแบบลิมิเต็ดมักมีภาพคอนเซ็ปต์ ไดเร็กชันศิลป์ และสเก็ตช์ต้นแบบ ซึ่งให้มุมมองการออกแบบตัวละครและฉากต่าง ๆ เช่น ภาพงานฉลองขึ้นครองราชย์หรือฉากการสู้รบที่จัดองค์ประกอบสวยงาม เล่มพิเศษบางฉบับมาพร้อมสลิปเคส หมายในเลขจัดทำหรือใบรับรอง ทำให้รู้สึกว่าได้ครอบครองชิ้นงานศิลป์จริงจัง ถ้าชอบงานกระดาษหนัก ๆ ก็มีโปสเตอร์ขนาดใหญ่หรือพิมพ์ลิโธกราฟคุณภาพสูงของภาพฉากสำคัญที่เหมาะเอาไปใส่กรอบและแขวนโชว์ การดูแลรักษาโดยใช้กรอบ UV และเก็บในที่ไม่โดนแสงโดยตรงช่วยให้สียืดอายุ การเก็บรวมเล่มแบบกล่องคอลเล็กเตอร์ที่มักมีหนังสือนิทานฉบับเล็กหรือสำเนาต้นฉบับฉบับพิมพ์ซ้ำก็เป็นของสะสมที่ลงตัวสำหรับคนชอบเก็บงานศิลป์ ส่วนตัวแล้วเวลาเห็นแผ่นพิมพ์สวย ๆ จะรู้สึกอยากจัดมุมเล็ก ๆ แยกไว้ให้โฟกัสกับเรื่องราวในภาพนั้น ๆ

การ์ตูนหลายเล่มหยิบเอาเรื่องของ 'พ่อขุนรามคำแหง' มาเล่าแบบผสมผสานระหว่างข้อเท็จจริงกับการสมมติขึ้นมาใหม่ เพื่อให้เรื่องราวอ่านสนุกและเข้าใจง่ายขึ้น ในมุมมองของคนที่เป็นแฟนการ์ตูนประวัติศาสตร์ ฉันมองว่าผู้เขียนมักใช้แก่นประวัติจริงเป็นกรอบใหญ่ เช่น เหตุการณ์การรวมอาณาจักรหรือการปรากฏของจารึก แต่จะเติมบทสนทนา ตัวละครสนับสนุน หรือฉากบู๊ที่ไม่มีในบันทึกจริง เช่นฉากที่ให้พระองค์ประดิษฐ์อักษรในคืนเดียวเพื่อเพิ่มความดราม่า นั่นเป็นการดัดแปลงไม่ใช่การคัดลอกจากเอกสารต้นฉบับตรง ๆ สิ่งที่สำคัญคือการแยกระหว่าง 'ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์' กับ 'การเล่าเรื่องเพื่อความบันเทิง' เมื่ออ่านการ์ตูนเกี่ยวกับ 'พ่อขุนรามคำแหง' ก็สนุกกับการตีความใหม่ ๆ ได้ แต่ควรเปิดใจว่าบางฉากหรือบทบาทของตัวละครถูกแต่งขึ้นเพื่อส่งอารมณ์หรือสื่อสารแนวคิดมากกว่าการอ้างอิงหลักฐานโดยตรง

ยังไม่มีการประกาศอย่างเป็นทางการว่าผลงานเรื่อง 'ผีดาดา' ถูกดัดแปลงเป็นอนิเมะ และจนถึงตอนนี้จึงยังไม่มีสตูดิโอใดยืนยันว่าจะผลิตงานชิ้นนี้ ผมยืนอยู่ฝั่งแฟนที่ชอบติดตามข่าวประกาศแปลงโฉมงานวรรณกรรมเป็นการ์ตูน เคยเห็นงานหลายเรื่องถูกประกาศอย่างคึกคักแล้วหายไปเงียบๆ หรือประกาศช้าเป็นปีๆ ดังนั้นข้อมูลที่แน่นอนคือยังไม่มีคิวฉายหรือชื่อสตูดิโอที่เกี่ยวข้องกับ 'ผีดาดา' แต่อย่างใด เสน่ห์ของเรื่องนี้ทำให้จินตนาการอยากเห็นเวอร์ชันแอนิเมชันขึ้นมาเหมือนฉากเข้มขรึมของ 'Attack on Titan' หรือการเล่าเรื่องที่จัดจ้านในสไตล์ 'Kill la Kill' แต่ทั้งหมดเป็นเพียงการคาดเดาว่าเรื่องราวจะเข้ากับสไตล์ไหนมากกว่า สุดท้ายแล้ว ถ้าอยากติดตามข่าวจริงจัง แนะนำมองประกาศจากสำนักพิมพ์ ผู้แต่ง และเพจข่าวอนิเมะที่เชื่อถือได้ แต่จนกว่าจะมีประกาศยืนยัน แฟนๆ อย่างผมก็ยังคอยคาดหวังและจินตนาการไปก่อน เป็นความสนุกแบบหนึ่งเลย

เพลงประกอบของ 'พ่อขุนรามคำแหง' ถูกบันทึกไว้ในเครดิตส่วนมากว่าเป็นผลงานของทีมดนตรีภายในสตูดิโอผู้ผลิต มากกว่าจะมีชื่อคอมโพสเซอร์เดี่ยว ๆ โทนดนตรีในเรื่องเน้นเครื่องดนตรีไทยดั้งเดิมอย่างขลุ่ยและซอ ประกอบกับซาวด์สเคปสมัยใหม่เพื่อให้เกิดความยิ่งใหญ่และอบอุ่นไปพร้อมกัน การได้ฟังฉากฉากหนึ่งซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้ผมยิ่งชื่นชมการจัดวางเสียงที่ทำหน้าที่เชื่อมภาพประวัติศาสตร์เข้ากับอารมณ์ของตัวละคร ในแง่นี้ เพลงของเรื่องมีลักษณะคล้ายกับเพลงประกอบในงานประวัติศาสตร์ไทยบางชิ้นอย่างเช่น 'ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช' ตรงที่ใช้ธีมดนตรีซ้ำเป็นปมย้ำความหมาย แต่ก็มีกลิ่นอายร่วมสมัยที่ไม่ทำให้ผู้ฟังรู้สึกห่างเหิน สรุปแล้ว ถ้าดูจากเครดิตที่ปรากฏ เพลงประกอบมาจากทีมของผู้ผลิตมากกว่าจะเป็นชื่อบุคคลคนใดคนหนึ่ง ซึ่งก็ไม่ใช่สิ่งเลวร้าย — งานดนตรีแบบนี้มักเป็นผลจากการร่วมมือกัน และนั่นทำให้ผมชอบความเป็นทีมเวิร์กในซาวด์แทร็กของเรื่องนี้

ใครจะคิดว่าพวกผมที่กลายเป็นซอมบี้จะมานั่งคุยเรื่องสตูดิโออนิเมะกันจริงจังแบบนี้ แต่มันก็เป็นคำถามที่น่าสนุกนะ เพราะการจะมีอนิเมะแนวซอมบี้เกิดขึ้นจริง ๆ ขึ้นกับหลายปัจจัยมากกว่าที่คนทั่วไปคิด บ่อยครั้งผมชอบนึกถึงกรณีของ 'School-Live!' ซึ่งสตูดิโอที่ทำเรื่องนั้นสามารถถ่ายทอดความขมปนหวานและบรรยากาศจิตใจที่แตกสลายได้อย่างเนียน เกมโทนแบบนี้มักเหมาะกับสตูดิโอที่ถนัดการเล่าอารมณ์ละเอียด เช่นงานที่เน้นการแสดงออกทางสีหน้าและจังหวะจังหวะชาร์ตอารมณ์ ไม่ใช่แค่ฉากสยองหรือฉากแอ็กชันเพียว ๆ นอกจากนี้สตูดิโอที่มีทีมศิลป์แข็งแรงและงบประมาณพอประมาณจะกล้ารับทำ เพราะซอมบี้บางเรื่องต้องการแอนิเมชันแม่นยำและออกแบบตัวประหลาดให้ตราตรึง อีกด้านหนึ่งถ้าต้องการซีนแอ็กชันเลือดสาดหรือซอมบี้สไตล์ฮาร์ดคอร์ สตูดิโอที่เคยทำงานสูงกราฟิกและแอ็กชันเข้มข้นจะถูกมองมากขึ้น เรื่องการตลาดก็สำคัญ — ถ้าต้นฉบับมียอดขายหรือมีโปรดิวเซอร์ที่เชื่อมต่อกับแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง โอกาสเป็นจริงก็สูงขึ้นมาก ผมมองว่าถ้าพล็อตมีมุมใหม่ เช่นผสมคอมเมดี้ ดราม่า หรือไอดอลเข้าไป สตูดิโอที่อยากทดลองสไตล์ใหม่จะกระโดดเข้ามาเร็วกว่า สรุปแบบไม่ตรงตัวคือ มีสตูดิโอที่พร้อมทำแน่นอน แต่ขึ้นกับว่าตัวบทและโปรดักชันคุ้มค่าพอสำหรับความเสี่ยง ซึ่งเมื่อไหร่พล็อตที่ใช่กับทีมที่ใช่มาบรรจบกัน พวกเราซอมบี้ก็อาจได้ดูอนิเมะดี ๆ สักเรื่องหนึ่ง และผมเองก็รอโมเมนต์นั้นอยู่แบบใจจดใจจ่อ

ฉากทะเลกับเพลงโหมโรงจากบทกวีชิ้นนี้ยังคงอยู่ในหัวเสมอ — เมื่อพูดถึง 'พระอภัยมณี' ในรูปแบบภาพเคลื่อนไหว คนที่ผมนึกถึงเป็นคนแรกคือเปียก ผู้นำทางวงการแอนิเมชันไทยรุ่นบุกเบิก เป้าหมายของงานของเขาไม่ใช่การทำสำเนาบทกวีเป๊ะ ๆ แต่เป็นการหยิบเอาตัวละครอย่างสุดสาครมาขยายให้เป็นภาพเคลื่อนไหวที่เด็ก ๆ ดูได้ รุ่นผมโตมากับผลงานแอนิเมชันไทยคลาสสิกที่มีการอ้างอิงถึงเนื้อหาจาก 'พระอภัยมณี' — โดยเฉพาะภาพยนตร์แอนิเมชันเก่า ๆ ที่นำตัวละครย่อยจากเรื่องนี้มาสร้างเป็นเรื่องราวของตัวเอง ผมมักเล่าให้คนรุ่นใหม่ฟังว่า ไม่ควรมองว่า 'พระอภัยมณีการ์ตูน' เป็นผลงานเดียวเสมอไป เพราะมีทั้งฉบับการ์ตูนเล่มในนิตยสาร ฉบับภาพยนตร์แอนิเมชัน และฉบับภาพประกอบหนังสือเด็ก ซึ่งแต่ละฉบับจะมีผู้วาดและผู้ผลิตต่างกันไป ถ้าคุณกำลังมองหาชื่อผู้วาดและสตูดิโอสำหรับฉบับใดฉบับหนึ่ง วิธีที่เร็วที่สุดคือตรวจดูเครดิตบนปกหรือคำนำของฉบับนั้น เพราะศิลปินและสตูดิโอมักจะระบุไว้ชัดเจน — แต่โดยรวมแล้วงานแอนิเมชันเชิงพาณิชย์ที่เกี่ยวข้องกับตัวละครจาก 'พระอภัยมณี' มักจะถูกนำไปสร้างโดยทีมแอนิเมเตอร์ของไทยที่ผสมผสานสไตล์ไทยดั้งเดิมกับเทคนิคสมัยใหม่