สมศักดิ์เจียม จะมีโปรเจกต์ใหม่ที่ใดและเมื่อไหร่?

ในบทสัมภาษณ์ล่าสุดของ สมศักดิ์ เจียม ผมยังไม่มีข้อมูลยืนยันที่อัพเดตจนถึงปัจจุบัน ดังนั้นจะขอเล่าในมุมมองที่ใส่ใจและเป็นกันเองเกี่ยวกับสิ่งที่มักถูกพูดถึงเมื่อคนที่มีผลงานหลายด้านให้สัมภาษณ์แทนการกล่าวอ้างข้อเท็จจริงตรงๆ ที่อาจคลาดเคลื่อน ข้อมูลที่ผมมีถึงกลางปี 2024 ไม่ได้บันทึกบทสัมภาษณ์ฉบับล่าสุดของเขาอย่างชัดเจน แต่จากสไตล์การให้สัมภาษณ์ของบุคคลที่ทำงานข้ามสายงาน มักจะมีธีมซ้ำๆ ที่น่าสนใจ เช่น การเปิดเผยโปรเจกต์ใหม่ทั้งงานเขียน งานภาพยนตร์ หรือความร่วมมือข้ามศิลปะ บ่อยครั้งจะพูดถึงแรงบันดาลใจเบื้องหลังงาน วิธีการทำงานกับทีม และเป้าหมายเชิงสังคม ตัวอย่างเช่น นักเขียนที่มีชื่อเสียงมักจะเล่าถึงกระบวนการเขียนและแรงบันดาลใจจากชีวิตประจำวัน ส่วนผู้กำกับมักจะเอ่ยถึงทีมถ่ายทำและความท้าทายทางเทคนิค ในขณะที่ผู้ที่ทำงานด้านชุมชนหรือกิจกรรมสาธารณะมักจะเน้นผลกระทบที่ต้องการเห็น หากต้องการนึกภาพให้ง่ายขึ้น ลองนึกถึงโปรเจกต์แนวฟื้นฟูชุมชนผ่านศิลปะอย่าง 'ชุมชนสร้างสรรค์' ซึ่งเป็นตัวอย่างของงานที่มักถูกเอ่ยถึงในบทสัมภาษณ์เมื่อคนในวงการต้องการสื่อสารว่าผลงานไม่ได้มีไว้เพื่อความบันเทิงอย่างเดียว แต่ต้องการเปลี่ยนแปลงหรือสร้างบทสนทนาในสังคม อีกตัวอย่างคือโปรเจกต์ภาพยนตร์หรือซีรีส์สั้นอย่าง 'บ้านเล็กบนดินใหญ่' ที่มักจะถูกพูดถึงในเชิงการเล่าเรื่องและการเลือกนักแสดง รวมทั้งความท้าทายในการถ่ายทอดอารมณ์แบบลงลึกให้ผู้ชมรู้สึกอินไปกับตัวละคร แม้ว่าจะยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าโปรเจกต์เหล่านี้เป็นสิ่งที่ สมศักดิ์ เจียม พูดถึงจริงๆ ในบทสัมภาษณ์ล่าสุดก็ตาม สรุปแบบเป็นกันเองและจากมุมมองแฟนคนหนึ่ง ผมคิดว่าบทสัมภาษณ์ในปัจจุบันของคนที่มีผลงานหลากหลายมักจะเน้น 3 เรื่องหลักคือ เนื้อหาของโปรเจกต์ใหม่ กระบวนการทำงานกับทีม และผลกระทบที่หวังจะเห็นต่อผู้ชมหรือชุมชน การอ่านบทสัมภาษณ์ด้วยใจที่เปิดรับมุมมองเช่นนี้ทำให้เราเข้าใจเบื้องหลังงานได้ลึกขึ้น และรู้สึกเชื่อมโยงกับผู้สร้างงานมากกว่าแค่การรับชมผลงานเพียงอย่างเดียว สุดท้ายแล้วถ้าได้อ่านบทสัมภาษณ์ฉบับนั้นจริงๆ คงจะชอบรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่เผยความเป็นคนทำงานของเขา ซึ่งเป็นส่วนที่ผมชอบมากเป็นการส่วนตัว

เราเฝ้าดูการเคลื่อนไหวของงานใหม่จาก 'สม ศักดิ์ เจียม' อยู่บ่อย ๆ และข่าวล่าสุดที่จับต้องได้คือยังไม่มีวันวางขายที่ประกาศอย่างเป็นทางการในไทยเลย ปีที่ผ่านมาผลงานก่อนหน้าของเขา เช่น 'นิยายรักระหว่างดวงดาว' มักจะถูกปล่อยข้อมูลแบบทีละน้อย ทั้งประกาศปก โปรไฟล์ตัวละคร และช่วงเปิดพรีออร์เดอร์ก่อนจะระบุวันขายจริง ดังนั้นการที่ยังไม่มีวันวางขายไม่ได้แปลว่าของจะหายไป แต่เป็นสัญญาณให้เตรียมเงินและพื้นที่ชั้นวางหนังสือไว้ล่วงหน้า เราแนะให้มองสัญญาณจากหลายจุด: สำนักพิมพ์ที่เคยร่วมงานกับเขา มักจะประกาศบนช่องทางโซเชียลและอีเมลลิสต์ ส่วนบูธงานหนังสือใหญ่ก็เป็นที่ที่มักจะมีการเปิดตัวเล่มใหม่ ถ้าอยากชัวร์กว่านั้น ให้เตรียมลิสต์ร้านหนังสือออนไลน์ที่ชอบไว้สำหรับพรีออร์เดอร์ เพราะในอดีตการปล่อยพรีออร์เดอร์ของผลงานเขามักเกิดก่อนวันวางจำหน่ายจริงไม่กี่สัปดาห์ สำหรับแฟนที่ชอบพลิกปกและอ่านก่อนใคร นี่คือช่วงเวลาที่ต้องมีความอดทนหน่อย แต่ความตื่นเต้นตอนจับเล่มจริงก็คุ้มค่าแน่นอน

ชื่อ 'สมศักดิ์ เจียม' ไม่ได้เป็นชื่อนักสาธารณะคนเดียวที่เด่นชัดในความทรงจำของสื่อหรือฐานข้อมูลที่ผมคุ้นเคย ดังนั้นเมื่อต้องตอบตรง ๆ ว่าเกิดเมื่อไหร่และมาจากจังหวัดใด ผมมักจะเผื่อใจไว้ว่าอาจเป็นบุคคลธรรมดาที่ข้อมูลส่วนตัวไม่ถูกเผยแพร่สาธารณะ ในมุมมองของคนที่ชอบสืบประวัติคนทั่วไป ผมมองว่าปัญหาหลักมาจากความคล้ายของชื่อและความเป็นส่วนตัว—หลายคนที่มีชื่อใกล้เคียงกันอาจถูกสับสนกับคนดังหรือคนในชุมชนอื่น ซึ่งทำให้การยืนยันวันเกิดและจังหวัดเกิดต้องอาศัยแหล่งข้อมูลเฉพาะ เช่น เอกสารราชการ, บันทึกชุมชน, หรืองานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง สุดท้ายนี้ ถ้าชื่อที่ถามหมายถึงคนในวงจำกัด เช่น ครอบครัวหรือเพื่อนร่วมงาน ข้อมูลแบบวันเกิดและจังหวัดเกิดมักจะเก็บเป็นเรื่องส่วนตัว การตั้งสมมติฐานโดยไม่เห็นหลักฐานชี้ชัดทำให้ผมไม่สะดวกจะให้ตัวเลขใด ๆ แบบแน่นอน แต่ผมมีความอยากช่วยให้มุมมองว่าทำไมข้อมูลประเภทนี้จึงหาได้ยากสำหรับบางคน

ล่าสุดผลงานของสมศักดิ์ที่อ่านแล้วทำให้หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะคือหนังสือเล่มใหม่ชื่อ 'ไฟในสายลม' ซึ่งออกมาในรูปแบบนิยายเรียงความผสมสารคดีเล็ก ๆ ที่ยืดหยุ่นระหว่างความทรงจำกับภาพเมือง ผมกลับมองเห็นการเติบโตของเสียงเล่าเรื่องในผลงานนี้ ต่างจากงานก่อน ๆ ของเขาที่เน้นโครงเรื่องชัดเจน 'ไฟในสายลม' เลือกจะเล่าเป็นชิ้น ๆ ที่ผันแปรจากบทสั้นสู่บทยาว แล้วโยงเข้าด้วยธีมเดียวกันคือการค้นหาแสงในความมืด รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างกลิ่นกาแฟยามเช้า หรือเสียงรถเมล์ในยามค่ำ ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์อย่างฉลาด ทำให้ผมรู้สึกเหมือนกำลังเดินเล่นไปตามตรอกซอกซอยของตัวละคร สไตล์การเล่าในเล่มนี้ออกจะเป็นผู้ใหญ่แต่ไม่เย็นชา มีพื้นที่ให้ความเปราะบางและอารมณ์ฮึดสู้สลับกันไป เหมาะกับคนที่ชอบอ่านอะไรที่ไม่ตรงไปตรงมา แต่อยากให้มีความรู้สึกติดค้างหลังจากปิดหน้าสุดท้าย ถ้าคุ้นกับงานที่เน้นบรรยากาศและการสังเกตมากกว่าพล็อตยืดเยื้อ เล่มนี้จะตอบโจทย์ได้ดี และผมรู้สึกว่านี่คือก้าวใหม่ที่น่าจับตามอง

บอกตามตรงว่าฉันก็อยากรู้เหมือนกันว่าตารางของสมศักดิ์ เจียมเป็นยังไง แต่สิ่งที่แน่ใจได้คือถ้าไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการ จะบอกวันที่แน่นอนไม่ได้เลย ในฐานะแฟนที่ติดตามข่าวสารมานาน จะมองหาสัญญาณจากช่องทางหลัก ๆ ก่อน เช่น เพจทางการ ไอจี หรือแชนแนลที่มักใช้ลงประกาศ โดยปกติงานเวทีใหญ่ ๆ อย่าง 'งานสัปดาห์หนังสือ' หรือกิจกรรมเซ็นหนังสือมักจะมีโปสเตอร์และประกาศล่วงหน้าเป็นสัปดาห์ถึงเดือนเดียว ถ้ามีตติ้งส่วนตัวหรือมีทแอนด์กรี๊ด มักจะจำกัดที่นั่งและออกบัตรเร็วกว่า งานที่จัดโดยคอมมิวนิตี้เล็ก ๆ มักประกาศในกลุ่มเฟซบุ๊กของแฟนเพจมากกว่า ถ้าต้องเตรียมตัวจริง ๆ ให้ตั้งการแจ้งเตือนบนเพจหรือบันทึกเลขไลน์ออฟฟิเชียลไว้ แล้วคอยเช็กข่าวช่วงเช้า-เย็นในช่วงสัปดาห์ที่คาดว่าจะมีงาน แบบนี้จะไม่พลาดโอกาสที่นั่งหรือบัตรขายหมด และถ้าชอบหวังให้ได้เจอแบบเป็นทางการ การติดตามประกาศจากเจ้าภาพเป็นวิธีที่ได้ผลที่สุด เท่าที่เป็นไปได้ก็เตรียมตัวไว้ล่วงหน้าแล้วรอประกาศอย่างใจเย็น

เราเชื่อว่างานที่ทำให้ชื่อของสมศักดิ์เจียมติดหูคนทั่วไปไม่ได้เกิดจากโชค แต่มาจากสไตล์การเล่าเรื่องที่ผสมผสานความเรียบง่ายกับโทนมืดได้อย่างลงตัว ผลงานที่เด่นสุดในสายตาผมคือ 'เงาทมิฬของเมือง' ซึ่งเป็นนิยายสืบสวน-ไซไฟที่ใช้ฉากเมืองใหญ่เป็นแรงขับเคลื่อน เนื้อเรื่องไม่หวือหวาแต่รายละเอียดฉลาดและตัวละครมีมิติ ทำให้ผู้อ่านติดตามได้ถึงตอนจบ อีกชิ้นที่คนพูดถึงเยอะคือ 'ดวงดาวบนผืนทราย' งานนี้เป็นแนวโรแมนซ์ผสมแฟนตาซี แสดงให้เห็นมุมละเอียดอ่อนในการแต่งประโยคและการสร้างบรรยากาศ ส่วน 'นักเดินทางในความมืด' เป็นงานที่แสดงความสามารถในการเขียนฉากแอ็กชันที่ทรงพลังและฉากสวนทางทางอารมณ์ได้อย่างน่าจดจำ มุมมองแบบผมมองว่าความสำเร็จของสมศักดิ์เจียมอยู่ที่การย้ายผู้อ่านไปยังโลกที่รู้สึกคุ้นเคยแต่เต็มไปด้วยคำถาม ผลงานแต่ละชิ้นจึงเหมือนการเชื้อเชิญให้เราค่อย ๆ คลี่คลายปมด้วยตัวเอง มากกว่าจะยัดคำตอบให้ตรงหน้า เป็นเหตุผลว่าทำไมผลงานของเขายังถูกพูดถึงบ่อย ๆ แม้เวลาจะผ่านไปแล้วก็ตาม

ลองเริ่มจากเล่มที่ให้มุมมองกว้าง ๆ ก่อน เช่นหนังสือที่พูดถึงการสร้างชาติและการรับรู้พื้นที่ของสยาม เพราะจะช่วยให้เข้าใจเบื้องหลังความคิดทางประวัติศาสตร์ที่สมศักดิ์มักพูดถึงได้ง่ายขึ้น ฉันแนะนำให้เปิดด้วย 'Siam Mapped' ของ ทองชัย วินิชกุล เล่มนี้อ่านง่ายสำหรับคนเริ่มต้นและเต็มไปด้วยภาพรวมแนวคิดเรื่องชาติ การกำหนดพรมแดน และการมองโลกแบบรัฐสมัยใหม่ มันไม่ใช่แค่เล่าเหตุการณ์ แต่พาเราเห็นว่าผู้คนในอดีตถูกจัดวางบนแผนที่ทางอำนาจอย่างไร หลังจากนั้นค่อยตามด้วยคอลเล็กชันบทความหรือคอลัมน์ของสมศักดิ์เอง เพราะเขามีสไตล์การอธิบายที่กระชับและเชื่อมอดีตกับปัจจุบันได้ดี ฉันมักเห็นว่าการอ่านภาพรวมจากงานวิชาการตามด้วยบทความสั้น ๆ จะช่วยให้เรื่องที่ดูลึกซึ้งไม่กลายเป็นเรื่องน่าเบื่อ เหมือนเอาแผนที่มาวางก่อน แล้วตามด้วยสเก็ตช์ความคิดที่ชัดเจนและทันเหตุการณ์

แฟนๆพูดคุยกันคึกคักเรื่องนี้มานานแล้วและฉันเองก็ติดตามมาตลอด จนถึงตอนนี้ยังไม่มีประกาศฉบับเป็นทางการจากสำนักพิมพ์หรือผู้เขียนเกี่ยวกับการดัดแปลงนิยายของสมศักดิ์เจียมเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ แต่ทิศทางความนิยมและประเด็นในนิยายมักทำให้โปรดักชันสนใจได้ง่าย เห็นได้จากกรณีของ 'ฮาวทูทิ้ง' ที่เริ่มจากกระแสออนไลน์แล้วกลายเป็นภาพยนตร์ดัง การที่งานเขียนมีฐานแฟนแน่นและธีมที่ชัดเจนเป็นจุดขายสำคัญสำหรับการเจรจาซื้อสิทธิ ฉันคิดว่าถ้ามีการเจรจาจริง จะต้องผ่านการปรับเนื้อหาให้เข้ากับสื่อภาพซึ่งอาจตัดหรือขยายบางตัวละคร ฉากที่มีภาพอารมณ์แรง ๆ และการใช้เพลงประกอบจะเป็นตัวชูโรง ฉะนั้นแฟนๆ ควรติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์และช่องทางของผู้เขียนเป็นหลัก แต่ก็ยังตื่นเต้นกับความเป็นไปได้ที่จะได้เห็นโลกในนิยายถูกถ่ายทอดบนจอ เพราะนี่แหละคือเสน่ห์ของการดัดแปลงที่รอให้คนทำงานดี ๆ มาตีความใหม่

เชื่อว่านี่คือคำตอบแบบละเอียดที่แฟนๆ อยากรู้: ฉันมักจะตามงานของสมศักดิ์เจียมผ่านช่อง 'YouTube' ที่เขาใช้ลงคลิปเบื้องหลัง งานวิดีโอสั้น และไลฟ์พูดคุยแนวคอนเทนต์สร้างสรรค์ สไตล์ของช่องมักเป็นกันเองและมีการตัดต่อสนุก ๆ ทำให้ติดตามง่าย โดยส่วนตัวฉันชอบดูไลฟ์ย้อนหลังแล้วเห็นพัฒนาการของคอนเซ็ปต์ นอกจากวิดีโอแล้ว เขามักจะมีเว็บไซต์ส่วนตัวที่เก็บงานภาพ ข้อมูลโปรเจกต์ และลิงก์ไปยังช่องทางอื่นอย่างเป็นศูนย์รวมสำหรับคนอยากติดตามเป็นระยะยาว การติดตามผ่านเว็บไซต์ทำให้ไม่พลาดงานพิมพ์หรือข่าวอีเวนต์เล็ก ๆ ที่ไม่ประกาศบนโซเชียลทั่วไป ซึ่งช่วยให้ได้ภาพรวมงานของเขาชัดขึ้นและสะดวกเวลาจะย้อนดูพอร์ตโฟลิโอ

ความคึกคักในวงการสร้างสรรค์ไทยทำให้ฉันนึกทิศทางของโปรเจคใหม่ของภูวินทร์ออกคร่าวๆ ได้บ้าง และมันคงไม่ใช่ของที่ซ้ำซาก ภาพรวมที่ฉันมองคือเขาน่าจะเลือกเดินเรื่องที่เน้นด้านจิตวิทยาและความขัดแย้งในตัวละครมากกว่าจะเป็นแค่ความบันเทิงผิวเผิน ฉันคิดว่าแนวทางนี้จะเอื้อต่อการเล่าเรื่องที่ซับซ้อน มีมิติของศีลธรรมและการตัดสินใจที่หนักหน่วง คล้ายกับจังหวะของ 'Death Note' ในการตั้งกับดักทางจิต หรือความหลอนแบบภาพยนตร์อย่าง 'Perfect Blue' ที่ทำให้คนดูไม่แน่ใจว่าตัวละครกำลังถูกขังอยู่ในโลกแห่งความจริงหรือภาพลวงตา ถ้ามองตามรอยเท้าที่น่าสนใจ ทางเลือกอีกอย่างที่ฉันคิดว่าน่าสนใจคือการผสานสไตล์ภาพยนตร์นัวร์กับความเป็นชีวิตประจำวัน ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างความเรียบง่ายของฉากบ้านๆ กับความมืดที่ซ่อนอยู่ในตัวละคร ซึ่งจะทำให้ผลงานออกมาเป็นดราม่า-สืบสวนที่มีรสชาติพิเศษ ไม่จำเป็นต้องเป็นแอ็กชันฉูดฉาดแต่จะหนักด้วยบรรยากาศและการแสดงอารมณ์ ส่วนเวลาที่จะออกมา ฉันคาดว่าน่าจะมีประกาศในอีก 6–12 เดือนข้างหน้า ขึ้นกับการจับคู่ผู้ร่วมงานและงบประมาณที่ต้องเตรียมให้เข้าที่ ความคาดหวังของฉันคือผลงานแบบนี้จะทิ้งร่องรอยให้คุยกันอีกนาน แถมเปิดพื้นที่ให้ศิลปินคนอื่นหยิบไปต่อยอดได้อีกเยอะ