สุนทรภู่การ์ตูน พากย์โดยนักพากย์คนไหนบ้าง?

คำถามแบบนี้กระตุ้นให้ฉันยิ้มออกมาเพราะเป็นเรื่องที่แฟนวรรณคดีไทยมักสงสัยกันบ่อย ๆ จริง ๆ แล้วไม่มีนักแปลคนดังคนเดียวที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้แปลงานของสุนทรภู่เป็นฉบับการ์ตูนภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการในระดับทั่วโลก ผลงานของสุนทรภู่มักถูกถ่ายทอดเป็นฉบับแปลเชิงวรรณกรรมหรือเป็นหนังสือภาพสำหรับเด็ก ซึ่งนักแปลมืออาชีพหลายคนทำงานในรูปแบบนิยายแปลหรือคำอธิบายประกอบภาพ แต่ฉบับการ์ตูนเต็มรูปแบบที่ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษยังหาได้ยาก ผลงานการ์ตูนสไตล์กราฟิกโนเวลที่ดัดแปลงจากบทกวีไทยมักมาจากศิลปินอิสระหรือโครงการร่วมทางวัฒนธรรม ที่เห็นบ่อยคือมีการย่อเนื้อหาในรูปแบบซีรีส์สั้นแล้วให้ผู้แปลมือสมัครเล่นหรือทีมเล็ก ๆ แปลเป็นอังกฤษสำหรับเวอร์ชันอินดี้หรือแจกในงานนิทรรศการ ถามตรง ๆ คือ ถ้าต้องการฉบับการ์ตูนเป็นภาษาอังกฤษ ควรเตรียมใจว่ามันอาจอยู่ในรูปแบบงานอิสระหรือแปลโดยชุมชนมากกว่าการตีพิมพ์จากสำนักพิมพ์ใหญ่

รายการนักพากย์ไทยที่พากย์เสียงให้เจ้าหญิงดิสนีย์มีความหลากหลายและเปลี่ยนตามแต่ละฉบับของหนังหรือการออกฉาย ซึ่งมักจะแบ่งเป็นฉบับโรง ฉบับทีวี และฉบับดีวีดี/สตรีมมิ่ง ทำให้บางเรื่องมีนักพากย์หลายชุดในช่วงเวลาต่าง ๆ ความทรงจำส่วนตัวของฉันเกี่ยวกับเสียงพากย์เจ้าหญิงเริ่มจากการฟังเวอร์ชันไทยของ 'Snow White' และ 'Cinderella' ในรายการทีวีเด็ก ยุคนั้นเสียงพากย์มักจะเป็นนักพากย์ประจำช่องหรือสตูดิโอเดียวกัน ส่วนเพลงบางท่อนอาจถูกร้องโดยนักร้องอีกคนหนึ่งแทนผู้พากย์หลัก ซึ่งทำให้ชื่อในเครดิตท้ายเรื่องเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญเวลาต้องการรู้ว่าใครพากย์ตัวไหน ถ้าต้องการรายชื่อที่ชัดเจน แหล่งที่ไว้ใจได้คือเครดิตท้ายภาพยนตร์ ปกดีวีดี หรือหน้ารายละเอียดของการฉายภาษาไทยบนแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง เพราะชื่อและบทบาทมักจะระบุไว้ชัดเจน เหมาะสำหรับคนที่สะสมข้อมูลหรือต้องการติดตามผลงานของนักพากย์แต่ละคน

คนทั่วไปมักนึกว่าตัวละครการ์ตูนอย่างสุนทรภู่ต้องมีผู้วาดคนเดียวเป็นผู้ออกแบบ แต่ความจริงไม่เป็นเช่นนั้นเลย ฉันเห็นว่าการออกแบบสุนทรภู่ในรูปแบบการ์ตูนเป็นงานร่วมของนักวาดหลายยุค หลายสำนักพิมพ์และหลายโปรเจ็กต์ ตั้งแต่นิทานภาพสำหรับเด็ก ยันการ์ตูนตีพิมพ์ในนิตยสาร ทั้งหมดต่างตีความบุคลิกของกวีในอดีตให้กลายเป็นไอคอนที่เข้าถึงง่าย บางเวอร์ชันเน้นรูปลักษณ์โบราณ เช่น ผ้าโพกหัวและชุดแบบชาววัง ขณะที่บางเวอร์ชันกะทัดรัดน่ารัก เหมาะกับเด็กเล็ก ถ้าถามถึงผลงานต้นฉบับหรือแรงบันดาลใจ ก็มักอ้างถึงผลงานของสุนทรภู่ เช่น 'พระอภัยมณี' หรือ 'นิราศภูเขาทอง' ซึ่งนักออกแบบนำมาแปลงให้ง่ายต่อการเข้าใจ แต่ไม่มีชื่อเดียวที่เป็นผู้วาดภาพการ์ตูนสุนทรภู่ทั้งหมด เพราะเป็นการตีความซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดยหลายคน ที่สำคัญคือแต่ละเวอร์ชันสะท้อนรสนิยมและเป้าหมายของผู้สร้าง เช่น นิทานสอนภาษา เด็กเรียนประวัติศาสตร์ หรือของสะสมแฟนอาร์ต ซึ่งทำให้ตัวสุนทรภู่การ์ตูนมีหลายหน้าตาและยังมีชีวิตอยู่ในวัฒนธรรมร่วมสมัยของเราอย่างต่อเนื่อง

เวลาพูดถึง 'เพื่อน' เวอร์ชันพากย์ไทย ความสับสนเรื่องเครดิตมักตามมาเพราะมีหลายเวอร์ชันที่ถูกปล่อยออกมาไม่พร้อมกัน ฉันเคยตามดูหลายเวอร์ชันแล้ว และสิ่งที่สังเกตได้ชัดคือ บางครั้งช่องโทรทัศน์พากย์เอง บางครั้งสตูดิโอพากย์สำหรับดีวีดีหรือสตรีมมิ่ง ดังนั้นรายชื่อนักพากย์จึงต่างกันไปตามการจัดจำหน่าย ตัวอย่างเช่นในซีรีส์ที่ฉันติดตามอย่าง 'โดราเอมอน' ก็มีหลายเวอร์ชันพากย์ไทยที่เปลี่ยนนักพากย์หลักเมื่อย้ายช่องหรือออกมาทีหลัง ส่วนใหญ่แล้วชื่อทีมพากย์จะปรากฏในเครดิตตอนท้ายของรายการหรือในปกดีวีดี ถ้าเป็นการปล่อยออนไลน์ บางแพลตฟอร์มก็ใส่รายละเอียดพากย์ใต้คลิป แต่ไม่เสมอไป การฟังน้ำเสียงและเปรียบเทียบกับผลงานที่รู้จักก็ช่วยให้คาดเดาได้ว่ามีใครพากย์บ้าง — นี่เป็นวิธีที่ฉันใช้เวลานั่งไล่ดูพากย์ไทยของการ์ตูนต่าง ๆ และแต่ละเวอร์ชันมีเสน่ห์ไม่เหมือนกัน

แฟนวรรณคดีโบราณอย่างฉันมักจะเริ่มจากชั้นหนังสือเด็กในร้านใหญ่ก่อนเสมอ เพราะที่นั่นมีฉบับการ์ตูนหรือหนังสือภาพของบทประพันธ์ไทยเก่า ๆ วางขายเป็นประจำ บางครั้งที่ชอบที่สุดคือฉบับการ์ตูนของ 'พระอภัยมณี' ซึ่งถูกดัดแปลงเป็นเล่มภาพสีสวย อ่านง่ายและเข้าถึงคนทุกวัย งานพวกนี้มักออกโดยสำนักพิมพ์ที่ทำชุดวรรณคดีสำหรับเยาวชน ดังนั้นถ้าอยากได้ของจริงให้มองหาชื่อเรื่องบนปกและดูสำนักพิมพ์เอาไว้ นอกจากร้านออฟไลน์แล้วก็มีตัวเลือกออนไลน์ที่สะดวกมาก ร้านค้าเช่นร้านหนังสือชื่อดังและแพลตฟอร์มอีบุ๊กมักมีทั้งแบบปกแข็งและไฟล์ดิจิทัล เหมาะเวลาที่ต้องการซื้อทันที ส่วนตัวชอบจับเล่มจริงก่อนเพราะภาพประกอบมักสื่ออารมณ์ได้ดีกว่าไฟล์นิ่ง

เสียงนุ่มลึกล้ำที่มาพร้อมความฉลาดและขันเป็นสิ่งที่ผมมักจะนึกถึงเมื่อพูดถึงฮูกในการ์ตูน และมีนักพากย์ไม่กี่คนที่ทำให้ภาพจำของฮูกเด่นชัดขึ้นในความทรงจำของคนดูทั่วโลก หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือฮูกจากซีรีส์ 'Winnie-the-Pooh' เวอร์ชันดิสนีย์ ซึ่งผู้พากย์อย่าง Hal Smith เติมเต็มบทบาทของฮูกด้วยน้ำเสียงที่ผสมระหว่างความจริงจังกับความน่ารัก เขาทำให้ฮูกกลายเป็นตัวละครที่เหมือนครูใหญ่ในป่า แต่ก็มีมุมน่าขำที่ทำให้บทไม่เครียดจนเกินไป จังหวะการหยุดคิดและการลากสระเล็กน้อยช่วยสะท้อนบุคลิกของฮูกที่ชอบสอนและชอบพูดมาก ผมชอบการบาลานซ์ระหว่างภูมิฐานกับขี้เล่นในเสียงของเขา เพราะมันทำให้ฮูกมีมิติและน่าจดจำกว่าแค่มาเป็นตัวละครให้คติสอนใจเท่านั้น การ์ตูนคลาสสิกอีกเรื่องที่มีฮูกโดดเด่นคือ 'The Sword in the Stone' ซึ่งตัวฮูก Archimedes ถูกพากย์ให้น่าจดจำด้วยโทนเสียงที่สื่อทั้งความฉลาดและความหงุดหงิดเล็กน้อย ช่วงเวลาที่ฮูกตอบโต้กับเมอร์ลินเปิดเผยมิติความสัมพันธ์ที่ตลกและอบอุ่น ความสามารถของนักพากย์ในการทำให้ฮูกดูเป็นทั้งเพื่อนร่วมทางและผู้เสียดสีเล็ก ๆ ทำให้ฉากบางฉากกลายเป็นฉากที่แฟน ๆ จำกันได้ยาวนาน ผมมักจะหยิบฉากฮูกที่คอยเสริมบทสนทนาเชิงปรัชญาหรือให้มุขสั้น ๆ มาเป็นตัวอย่างว่าเสียงพากย์มีพลังขนาดไหนในการสร้างอารมณ์ให้ตัวละครสัตว์ ยุคหลังที่เทคนิคแอนิเมชันก้าวหน้า เช่นในภาพยนตร์แอนิเมชันแนวดรามาแฟนตาซีอย่าง 'Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole' เสียงของนักพากย์นำมาสร้างคาแรคเตอร์ฮูกที่มีน้ำหนักทางอารมณ์มากขึ้น นักพากย์อย่าง Jim Sturgess และ Geoffrey Rush ให้ความรู้สึกจริงจังและเข้มข้น เหมาะกับเรื่องราวที่ต้องการทั้งการผจญภัยและความขัดแย้งภายในฮามอนด์หรือผู้นำฝูง เสียงแบบนี้ต่างกับฮูกในนิทานเด็กอย่างสิ้นเชิง แต่แสดงให้เห็นว่าฮูกเป็นหน้ากากที่ยืดหยุ่น—จะเป็นคาแรกเตอร์ขี้เล่นหรือคาแรกเตอร์ที่มีภาระหนักบนบ่า นักพากย์ที่ดีสามารถปรับโทนเสียงให้เข้ากับบริบทได้อย่างน่าทึ่ง สรุปแล้วผมมองว่านักพากย์ที่โดดเด่นในการพากย์ฮูกไม่ใช่แค่คนที่มีเสียงลึกหรือเป็นเอกลักษณ์เท่านั้น แต่คือคนที่เข้าใจภาวะของฮูก—ทั้งความเฉลียวฉลาด การเป็นคนสอน และความเปราะบางที่อยู่ใต้ความภูมิฐาน นักพากย์อย่าง Hal Smith เป็นตัวอย่างของการใส่มิติให้ฮูกในแนวน่ารักครูใหญ่ ส่วนการพากย์ที่จริงจังขึ้นในงานสมัยใหม่ก็แสดงให้เห็นพลังในการยกระดับฮูกเป็นตัวละครศูนย์กลางของเรื่อง เมื่อเห็นการพากย์ฮูกที่ลงตัวแบบนี้แล้ว ผมมักจะยิ้มและคิดว่าตัวละครนกฮูกจะยังคงเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่นักพากย์แสดงฝีมือได้อย่างน่าจดจำเสมอ

มีช่องยูทูบหลายช่องที่ทำวิดีโอเล่าเรื่องวรรณคดีไทยในรูปแบบการ์ตูน ซึ่งมักจะมีคลิปเกี่ยวกับ 'สุนทรภู่' ด้วย ผมชอบสไตล์ที่ออกแบบภาพให้พอดีสำหรับเด็กและผู้ใหญ่พร้อมกัน อย่างช่อง 'Knowledge Channel' มักมีซีรีส์การ์ตูนสั้นเชิงการศึกษา ที่เล่าเรื่องวรรณคดีและชีวประวัติของกวีไทยในแบบเข้าใจง่าย รวมถึงการตัดฉากภาพประกอบและใส่คำบรรยายที่ช่วยให้ตามเนื้อหาได้เร็ว อีกช่องที่ผมมองว่าเหมาะสำหรับคนอยากได้การ์ตูนเล่าเรื่องแบบสมบูรณ์คือช่องของสำนักพิมพ์อย่าง 'นานมีบุ๊คส์' ที่บางครั้งทำคลิปแอนิเมชันจากบทกวีนิพนธ์หรือฉบับย่อของเรื่องราวพื้นบ้าน การนำเสนอของพวกเขามีทั้งภาพวาดสวย ๆ และการอ่านออกเสียงชัดเจน ทำให้บทกลอนของ 'สุนทรภู่' ฟังลื่นและไม่หนักเกินไป ถ้าชอบแนวให้ความรู้เป็นหลักผมมักเปิดช่องเหล่านี้แล้วข้ามไปยังตอนที่เกี่ยวกับ 'สุนทรภู่' ดูภาพประกอบกับฟังการเล่าเพลินดี เหมาะกับการเอาไปใช้สอนหรือให้น้อง ๆ ดูก่อนสอบประวัติศาสตร์วรรณคดี

เสียงเห่าที่ได้ยินบ่อยในการ์ตูนมักถูกออกแบบให้เรียบง่ายและจดจำได้ ในงานอนิเมชันตะวันตก นักพากย์ที่ถนัดทำเสียงสัตว์หรือเสียงเอฟเฟกต์มักจะถูกเรียกใช้สำหรับบทสุนัขมากที่สุด โดยที่ชื่อที่แฟน ๆ มักจะเจอคือ Don Messick ที่ให้เสียงตัวละครสุนัขในยุคคลาสสิก และ Frank Welker ซึ่งมีความชำนาญในการทำเสียงสัตว์หลากหลายชนิดจนกลายเป็นตัวเลือกยอดนิยมของสตูดิโอ แถมยังมีคนที่เชี่ยวชาญด้านคาแรกเตอร์กวน ๆ อย่าง Bill Farmer ที่รับหน้าที่พากย์ตัวละครหมาสไตล์ตลกให้กับค่ายใหญ่หลายครั้ง จากมุมมองของคนดู ผมชอบสังเกตว่าการเลือกนักพากย์ไม่ได้ขึ้นกับชื่อเสียงเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับความสามารถในการถ่ายทอดบุคลิกสุนัข — จะเลือกเสียงทุ้มแบบสุภาพ เสียงเห่ากวน ๆ หรือเสียงเอฟเฟกต์ที่ไม่พูดเป็นคำ แต่นำอารมณ์มาแทน นั่นทำให้บางครั้งนักพากย์ที่ปกติพากย์คนก็จะทำเสียงสุนัขได้ดี และบางครั้งสตูดิโอก็เลือกใช้ผู้เชี่ยวชาญด้านเสียงเอฟเฟกต์โดยตรง ผลลัพธ์ที่ดีคือคนดูรู้สึกเชื่อมต่อกับตัวละคร ทั้งมีจังหวะตลกและความอบอุ่นอยู่ด้วย

งานของสุนทรภู่ที่ถูกนำไปดัดแปลงบ่อยที่สุดคงเป็นเรื่องยาวมหากาพย์อย่าง 'พระอภัยมณี' ที่มีทั้งฉากทะเล มนุษย์ต่างเผ่าพันธุ์ และสิ่งเหนือจริงมากมาย ทำให้ผู้สร้างหนังและผู้วาดการ์ตูนหยิบไปตีความใหม่ได้ไม่ยาก เราเคยตามดูผลงานดัดแปลงที่หยิบเฉพาะตอนเล็ก ๆ จากต้นฉบับมาเล่าใหม่เป็นภาพยนตร์หรือการ์ตูนสำหรับเด็ก เช่นตอนการผจญภัยของบุตรชายตัวเอกที่มีลีลาการเล่าเรื่องเป็นแนวผจญภัยแบบแฟนตาซี ซึ่งบางเวอร์ชันเน้นความสนุกสำหรับครอบครัว ขณะที่บางเวอร์ชันเลือกนำองค์ประกอบดราม่าหนัก ๆ มาขยายให้เหมาะกับจอใหญ่ สิ่งที่ชอบคือการเห็นตัวละครจากบทกวีโบราณถูกแปลงเป็นภาพเคลื่อนไหว—ไม่ว่าจะเป็นภาพยนตร์ เกมเวที หรือละครหุ่น—เพราะช่วยให้คนรุ่นใหม่เห็นมุมมองใหม่ของเนื้อหาเดิม ๆ และทำให้บทกวีมีชีวิตอีกครั้งในสื่อภาพ ยืนดูแล้วอดยิ้มไม่ได้ที่เรื่องเก่ามีชีวิตใหม่แบบนี้