หนังสือของ สุนทรภู่ ฉบับแปลภาษาอังกฤษมีคุณภาพหรือไม่?

เป็นเรื่องน่าสนใจว่าการแปลงานของสุนทรภู่กลายเป็นสนามที่เต็มไปด้วยความหลากหลายทั้งในแง่สไตล์และคุณภาพ นักแปลแต่ละคนมีเป้าหมายต่างกัน บางคนพยายามรักษารูปแบบกาพย์-ฉันทลักษณ์ให้ใกล้เคียงกับต้นฉบับ บางคนเลือกเน้นความลื่นไหลของภาษาอังกฤษเพื่อให้คนอ่านที่ไม่คุ้นเคยกับโครงสร้างภาษาไทยโบราณเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ผลลัพธ์ที่ได้จึงต่างกันมาก ยิ่งงานที่มีรูปลักษณ์ทางกวีนิพนธ์หรือมีการเล่นคำ เช่น 'พระอภัยมณี' หรือบทนิราศต่างๆ ความยากในการถ่ายทอดจังหวะ เสน่ห์คำสัมผัส และอารมณ์แบบไทยดั้งเดิมก็ยิ่งสูงขึ้น ทำให้บางฉบับอ่านเพลินแต่ห่างจากรสชาติเดิม ขณะที่บางฉบับให้ความเที่ยงตรงสูงแต่รู้สึกแข็งและอ่านยากสำหรับผู้อ่านทั่วไป

ในประสบการณ์ของฉัน ฉบับแปลดีมักมาพร้อมกับหน้าบทนำ ข้อสังเกตทางประวัติศาสตร์ และบันทึกอธิบายคำหรือภาพอ้างอิงทางวัฒนธรรมที่คนต่างชาติอาจไม่คุ้นเคย ฉบับที่เป็น «bilingual» หรือมีคำแปลประกบแถวต่อแถวมักมีประโยชน์มากสำหรับคนที่อยากเปรียบเทียบความแตกต่าง แต่ก็ต้องเตรียมใจว่าจะเสียจังหวะกวีที่ต้นฉบับตั้งใจให้มีความไพเราะ ในทางกลับกัน ฉบับที่แปลเป็นทำนองกวีภาษาอังกฤษแท้ๆ มักสามารถถ่ายทอดอารมณ์ได้ดีขึ้น แต่ผู้แปลต้องตัดสินใจว่าสิ่งใดควรถูกละทิ้งหรือปรับเพื่อให้เกิดบทกวีที่อ่านได้อย่างเป็นธรรมชาติ นอกจากนี้ยังมีฉบับย่อสำหรับเด็กหรือผู้เริ่มต้น ซึ่งเหมาะสำหรับการแนะนำให้รู้จักตัวละครและพล็อต แต่จะขาดรายละเอียดเชิงภาษาและบริบทวัฒนธรรมไปค่อนข้างมาก

ถ้าจะให้คำแนะนำแบบตรงไปตรงมา คนที่อยากสัมผัสจิตวิญญาณของสุนทรภู่แนะนำให้หาอย่างน้อยสองฉบับมาเปรียบเทียบกัน—ฉบับหนึ่งที่แปลแบบรักษาความหมายใกล้เคียงต้นฉบับ และอีกฉบับที่แปลเชิงกวีเพื่อรับรู้ความไพเราะในภาษาอังกฤษ พร้อมกันนั้นควรมองหาฉบับที่มีผู้แปลหรือบรรณาธิการซึ่งให้คำอธิบายประกอบและมีภูมิหลังด้านวรรณคดีไทย ยิ่งมีคำอธิบายเชิงประวัติศาสตร์หรือเชิงวรรณกรรมมากเท่าไหร่ การอ่านจะลึกขึ้นเท่านั้น สุดท้าย อยากฝากไว้ว่าไม่มีการแปลฉบับใดที่สมบูรณ์ทั้งสองมิติอย่างพร้อมเพรียง การอ่านฉบับแปลคือการเสพงานในมุมมองใหม่ และแม้จะเสียบางอย่างไป แต่ก็เป็นช่องทางที่ยอดเยี่ยมในการพาโลกของสุนทรภู่ให้ข้ามพรมแดนไปพบผู้อ่านต่างภาษา ซึ่งสำหรับฉันแล้วเป็นความสุขเล็กๆ ที่ได้เห็นความงามเหล่านั้นยังคงส่องประกายออกมาได้ในภาษาอื่น