เงือกเฒ่า มีบทบาทสำคัญในวรรณกรรมไทยอย่างไร?

ภาพแรกที่ผุดขึ้นในหัวเมื่อคิดถึงเงือกเฒ่าคือภาพซิลลูเอ็ตต์ที่ถูกเน้นให้ต่างจากเงือกสาวๆ มาก ในบทบาทของคนดูการ์ตูนแอนิเมชัน ฉันมักเห็นการวาดเงือกเฒ่าในแนวทางที่อธิบายตัวละครผ่านสัดส่วนและการเคลื่อนไหวก่อนรายละเอียดเล็กน้อย ซึ่งตรงกันข้ามกับการออกแบบเงือกหนุ่มสาวที่เน้นความงาม ภาพจากฉากคลาสสิกใน 'The Little Mermaid' ทำให้ฉันจดจำได้ว่าศิลปินเลือกใช้เส้นหนา สัดส่วนท่อนล่างที่ใหญ่และคลื่นของผมที่เหมือนทะเล เพื่อบอกว่าเธอคือพลังโบราณและไม่ค่อยเป็นมิตร แสงเงาและพาเลตต์สียังช่วยกำหนดความเป็นเฒ่าได้ดี ยามที่ศิลปินทิ้งรายละเอียดเล็กๆ ไว้ในรอยย่นหรือเงาใต้ตา สีที่ไม่สดใส ผิวที่มีโทนเย็น และการเคลื่อนไหวที่ช้ากว่าการ์ตูนตัวอื่น ทำให้เธอดูหนักแน่นและน่าเกรงขามมากขึ้น กิมมิกเล็กๆ เช่นกลิ่นวัตถุทะเลติดตัว หรือการแต่งกายที่รกร้าง ก็เป็นเครื่องมือบอกวัยที่ฉันชอบสุดๆ เพราะมันไม่ต้องพูดมากแต่เล่าได้ครบ

เคยสงสัยไหมว่าบาร์บี้ที่กลายเป็นเงือกมีสื่อแบบไหนบ้าง ฉันเป็นแฟนที่ติดตามผลงานแอนิเมชันของเธอมานาน เลยพอจำได้ว่าสำหรับธีมเงือกนั้นมีการดัดแปลงออกมาในรูปแบบภาพยนตร์แอนิเมชันที่ฉายแบบตรงสู่ตลาดโฮมวิดีโอ ไม่ใช่เป็นฟีเจอร์ดิสนีย์ระดับโรงใหญ่ เรื่องที่ชัดเจนที่สุดคือ 'Barbie in A Mermaid Tale' ซึ่งเล่าเรื่องบาร์บี้ในบทเมอร์เลียห์ สาวนักเซิร์ฟที่ค้นพบว่าตัวเองเป็นเจ้าหญิงเงือก และมีเพลงประกอบกับฉากใต้น้ำที่เน้นความสดใสและมิตรภาพ การเล่าของหนังพวกนี้ออกมาเป็นแนวสำหรับเด็กๆ เยอะ ทั้งโทนเรื่อง การออกแบบตัวละคร และมุขที่ไม่ซับซ้อน ฉากใต้ทะเลจะเต็มไปด้วยสีสันและก็มีมุกฮาๆ ที่ผู้ใหญ่อาจจะอมยิ้มได้บ้าง เสียงพากย์หลักเป็นสไตล์ที่คุ้นเคยของแฟรนไชส์บาร์บี้ ทำให้ภาพรวมเป็นงานที่ดูสบายๆ เหมาะกับครอบครัวมากกว่าเป็นงานดราม่าหรือแฟนตาซีเข้มข้น มุมมองส่วนตัวคือฉันชอบที่เรื่องราวให้พื้นที่กับตัวละครเด็กได้ฝึกความกล้าและเป็นตัวของตัวเอง แต่ถาอยากเห็นเวอร์ชันซีเรียสหรือแมสโปรดักชัน ฉันคิดว่าคงต้องรออีกนานกว่าจะมีใครหยิบธีมนี้ไปทำในสเกลใหญ่ เพราะภาพลักษณ์ของบาร์บี้เองก็มีกรอบที่ชัด เจนและตลาดเป้าหมายที่เฉพาะเจาะจงอยู่แล้ว

ชื่อ 'นายเงือก' อาจหมายถึงงานหลายชิ้นที่ต่างกันไป ขึ้นอยู่กับว่าคุณหมายถึงภาพยนตร์ฉบับฮอลลีวูด เวอร์ชันเอเชีย หรือซีรีส์/ละครไทยท้องถิ่น; ในแง่ของงานที่คนทั่วโลกคุ้นเคยที่สุด ดนตรีประกอบของ 'The Little Mermaid' ฉบับดิสนีย์แต่งโดย Alan Menken (เนื้อร้องต้นฉบับโดย Howard Ashman) และเพลงประกอบในฉบับนั้นมีทั้งสกอร์และเพลงร้องที่เป็นสากล ผมมักฟังเวอร์ชันรีมาสเตอร์หรืออัลบั้มรวมเพลงของดิสนีย์เมื่ออยากย้อนบรรยากาศของหนัง สำหรับคนที่กำลังมองหาซื้อแผ่นหรือไฟล์เพลงโดยตรง เพลงประกอบของงานแบบนี้หาได้ทั้งในตลาดดิจิทัล (เช่น iTunes/Apple Music, Spotify, Amazon Music) ซึ่งสะดวกและมีคุณภาพเสียงสูง ขณะเดียวกันของจริงเช่นซีดีหรือดีวีดีสกอร์มักมีจำหน่ายบนร้านค้าต่างประเทศอย่าง Amazon, HMV หรือร้านนำเข้าในไทย ถ้าต้องการแผ่นแท้ลองเช็กร้านขายซีดีมืออาชีพหรือเว็บนำเข้าอย่าง YesAsia ในกรณีที่เวอร์ชันที่คุณหมายถึงเป็นงานเอเชียหรือซีรีส์ไทย รายละเอียดผู้แต่งเพลงอาจแตกต่างมากและมักระบุไว้ในเครดิตของอัลบั้มหรือในหน้าอธิบายเพลงบนสตรีมมิ่ง ผมแนะนำให้ตรวจเครดิตบนหน้าอัลบั้มอย่างละเอียดเพราะจะบอกชื่อคอมโพเซอร์ นักเรียบเรียง และนักร้อง หากต้องการเก็บเป็นของสะสม การซื้อแผ่นแท้จากร้านนำเข้าหรือดาวน์โหลดจากร้านเพลงออนไลน์ที่ซื้อขาดจะเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด

บอกตามตรงว่าผมเป็นแฟนตัวยงของหนังบาร์บี้ยุคดีวีดี จึงติดตามข่าวของ 'บาร์บี้ เงือกน้อยผู้น่ารัก 2' มาตลอด หนังเรื่องนี้ออกในรูปแบบดีวีดีและดิจิทัลเป็นหลัก โดยมีวันวางจำหน่ายในสหรัฐอเมริกาประมาณวันที่ 10 มกราคม 2012 ซึ่งเป็นการปล่อยแบบ direct-to-video ที่นิยมสำหรับซีรีส์บาร์บี้หลายเรื่อง หลังจากนั้นมันก็ถูกนำไปฉายซ้ำตามช่องทีวีเด็กและเข้าสู่แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งในเวลาต่อมา ทำให้แฟนทั่วโลกเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ในไทย ผมมักเห็นเวอร์ชันพากย์ไทยหรือซับไทยออกในรูปแบบแผ่นดีวีดีคอลเลกชันไม่กี่เดือนหลังจากวันวางจำหน่ายดั้งเดิม และมักโผล่ในช่วงโปรแกรมหนังการ์ตูนของช่องเคเบิลเด็ก เป็นความทรงจำที่เชื่อมโยงได้กับต้นแบบนางเงือกของดิสนีย์อย่าง 'The Little Mermaid' แต่มีสไตล์ของบาร์บี้ที่เป็นมิตรและใส่แฟนตาซีสำหรับเด็กเล็กมากกว่า

สีสันของชุดนางเงือกในฉากหนึ่งของ 'Barbie' ราวกับถูกคัดมาจากกล่องตุ๊กตาเลยทีเดียว — ชุดที่เห็นในหนังถูกออกแบบโดย Jacqueline Durran ซึ่งเธอรับหน้าที่เป็นหัวหน้าทีมคอสตูมให้กับภาพยนตร์เรื่องนี้ ฉันชอบวิธีที่เธอผสมความเป็นไอคอนิกของแบรนด์เข้ากับเท็กซ์เจอร์ทะเล: เกล็ดมุก เงาสะท้อน และการเย็บที่ทำให้หางดูมีมิติ เมื่อดูใกล้ ๆ จะเห็นว่ามีการปักเลื่อมและการไล่สีที่ละเอียดมาก ความจริงแล้วการทำชุดนางเงือกไม่ใช่แค่ตัดผ้าแล้วเย็บ เพราะต้องคำนึงถึงการเคลื่อนไหวของนักแสดงและมุมกล้องด้วย ฉันเห็นภาพเบื้องหลังที่ทีมช่างทำหางให้มีความยืดหยุ่นและสามารถใส่ซ่อนชิ้นรองรับเพื่อให้การเคลื่อนไหวออกมาธรรมชาติ งานของ Durran จึงเป็นทั้งศิลปะและวิศวกรรมไปพร้อมกัน และนั่นทำให้ฉากนางเงือกฉายประกายจนฉันยังอยากดูซ้ำอีกหลายรอบ

ภาพแรกที่โผล่มาในหัวเกี่ยวกับ 'เฒ่ามหากาฬ' มักเป็นภาพชายชราที่สายตาเย็นยะเยือกแต่เคลื่อนไหวด้วยความเร็วเกินมนุษย์ ผมชอบที่จะนึกถึงเขาไม่ใช่แค่เป็นผู้ยิ่งใหญ่ด้านพลังตรงๆ แต่เป็นคนที่พลังหลายชั้นทับซ้อนกันจนเป็นภัยคุกคามในระดับองค์รวม พลังหลักของเขาที่เด่นชัดคือการควบคุมเงาและจิตวิญญาณ — สามารถยืมความมืดเป็นอาวุธหรือปกป้องตัวเองเหมือนเกราะเงาได้ ในบางฉากเขาดูเหมือนสามารถดึงเอาความทรงจำของคู่ต่อสู้หรือสิ่งมีชีวิตรอบตัวมาแยกส่วนและใช้เป็นพลังโจมตีได้ ซึ่งให้คอนเซ็ปต์คล้ายกับการดึง 'เอธานา' จากจิตใจของศัตรู อีกอย่างคือการฟื้นฟูระดับสูง เหมือนคนที่ทั้งแก่และแทบไม่ตาย เช่นเดียวกับตัวร้ายในบางฉากของ 'Berserk' ที่ไม่ตายง่ายๆ ส่วนทักษะการต่อสู้และกลยุทธ์ก็เป็นอีกมิติ—เขาเป็นผู้วางกับดักทางจิต ตั้งค่าคำสาปหรือเงื่อนเวลาให้เหยื่อสะดุด และสามารถเปลี่ยนสถานที่รอบตัวให้กลายเป็นสนามรบที่ได้เปรียบทางพลังงาน สรุปแล้วความน่ากลัวของ 'เฒ่ามหากาฬ' อยู่ที่การรวมพลังเวท/จิต/เงาเข้าด้วยกันทำให้ยากต่อการรับมือ ฉันจึงมักรู้สึกว่าสู้กับเขาไม่ใช่แค่การต่อสู้ร่างกาย แต่นี่คือการทดสอบทั้งจิตใจและวิญญาณของผู้เผชิญหน้า

เดซาโรวสร้างผลงานชิ้นเอกอย่าง 'นายเงือก' ไว้ทั้งหมด 7 ตอนด้วยกัน แต่ละตอนเต็มไปด้วยความลึกซึ้งและรายละเอียดที่ค่อยๆ เผยออกมาแบบค่อยเป็นค่อยไป ตอนแรกที่ได้อ่าน 'นายเงือก' รู้สึกเหมือนถูกดึงเข้าไปในโลกอีกใบหนึ่งเลย แนวทางการเล่าเรื่องของเดซาโรวมีความพิเศษตรงที่เขาไม่เร่งร้อนที่จะเปิดเผยทุกอย่างในครั้งเดียว แต่ค่อยๆ สร้างบรรยากาศและความลึกลับไปทีละน้อย พล็อตเรื่องถูกออกแบบมาอย่างดีจนทำให้อยากตามอ่านทุกตอนจนจบ

ครั้งแรกที่ได้พบกับ 'sisu สิสู้...เฒ่ามหากาฬ' ความรู้สึกเหมือนถูกลากเข้าไปในโลกที่ทั้งโหดและอ่อนโยนพร้อมกัน ผมจะเริ่มจากตัวหลักซึ่งเป็นแกนของเรื่องก่อน: 'สิสู้' เป็นตัวเอกที่ชื่อบอกเลยว่ามุ่งมั่น เขาไม่ได้เก่งมาตั้งแต่เกิด แต่มีความดื้อและความพยายามที่ผลักดันให้เรื่องเดินไปข้างหน้า บทบาทของเขาคือผู้เริ่มต้นการเดินทางทั้งทางกายและทางใจ ทุกความพ่ายแพ้ทำให้ความตั้งใจของเขาชัดเจนขึ้น และความสัมพันธ์กับคนรอบข้างคือจุดเปลี่ยนที่ทำให้เขาเติบโต อีกคนที่สำคัญไม่แพ้กันคือ 'เฒ่ามหากาฬ' ซึ่งในช่วงแรกเหมือนจะเป็นศัตรูหรือเทพเจ้าแห่งความโหด แต่จริงๆ แล้วเขาทำหน้าที่ทั้งเป็นบททดสอบและกระจกให้ตัวเอก เขาเป็นตัวแทนของอดีตที่ต้องเผชิญ ทั้งบทบาทผู้ท้าทายและผู้ให้บทเรียน ทำให้ทุกการปะทะมีความหมายเกินกว่าการต่อสู้ธรรมดา คนรอบข้างอย่าง 'มาลี' และ 'หนูดี' ทำหน้าที่เติมมิติให้โลกของเรื่อง: 'มาลี' เป็นน้ำหนักทางศีลธรรมและความเห็นอกเห็นใจ ในขณะที่ 'หนูดี' เป็นแรงกระตุ้นและความหวังของชุมชน พวกเขาไม่ใช่แค่คนข้างๆ แต่เป็นตัวจุดชนวนให้เหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้น สรุปแล้ว โครงสร้างตัวละครของเรื่องทำให้การต่อสู้แต่ละฉากมีรสชาติ ทั้งเชิงบู๊และเชิงอารมณ์ จบด้วยภาพที่ยังคงวนอยู่ในหัวผม แม้ไม่ได้อ่านต่อก็ยังคิดถึงวิธีที่ตัวละครแต่ละคนหล่อหลอมกันอยู่