เทพเจ้ากรีก-โรมันองค์ไหนถูกดัดแปลงเป็นตัวละครในมังงะไทย?

แปลกใจเหมือนกันที่หนังไทยยังแทบจะไม่หยิบเอาเทพเจ้ากรีกมาเป็นตัวละครหลักแบบตรงๆ แต่ภาพรวมที่ฉันเห็นคือไม่มีผลงานใหญ่ในระดับโรงภาพยนตร์ที่ยกเอา 'ซุส' หรือ 'โพไซดอน' มาเล่าเรื่องแบบที่ฮอลลีวูดทำ ฉันเลยมองว่ามันเป็นผลจากสองอย่างหลัก: หนึ่งคือวัฒนธรรมท้องถิ่นของไทยเองอัดแน่นไปด้วยเทพเจ้าและผีในแบบของเรา การลงทุนทำหนังที่คนดูต้องมีพื้นฐานความรู้เกี่ยวกับเทพเจ้ากรีกอาจเสี่ยงกว่าเอาเรื่องท้องถิ่นมาขาย สองคือการออกแบบคอสตูม อีเฟ็กต์ และการตลาดที่จะทำให้เทพกรีกดูน่าเชื่อถือในบริบทไทยต้องใช้งบและความคิดสร้างสรรค์มาก ในฐานะแฟนหนังที่ชอบความหลากหลาย ฉันคิดว่ามันน่าเสียดายเล็กน้อยเพราะธีมการต่อสู้ระหว่างเทพ ความขัดแย้งอำนาจ หรือเรื่องราวความรักผสมเวทมนตร์ของเทพเจ้ากรีกสามารถกลายเป็นนิยามใหม่ของหนังไทยได้ถ้าผู้กำกับกล้าเล่นแบบผสมผสานกับวัฒนธรรมบ้านเรา — แต่จนถึงตอนนี้ฉันยังไม่เจอภาพยนตร์ไทยเรื่องไหนที่บอกตรงๆ ว่าเอาเทพกรีกมาเล่า ทำให้เรื่องนี้ยังเป็นช่องว่างที่น่าลุ้นสำหรับผู้สร้างรายใหม่

มีมังงะไม่กี่เรื่องที่จับหัวใจของตำนานกรีกและโรมันได้ชัดเจนเท่ากับงานคลาสสิกที่ผมเติบโตมาด้วยเอง — นั่นคือ 'Saint Seiya' แต่ถ้าจะให้แนะนำจริงจัง ผมจะแยกเป็นสองแนวที่ต่างกันชัดเจนคือมังงะที่ใช้ตำนานเป็นฉากหลังสร้างความยิ่งใหญ่ และมังงะที่หยิบวัฒนธรรมโรมันมาเล่นเชิงคอมเมดี้เพื่อให้เข้าใจง่าย ในแง่มหากาพย์ดิบ ๆ ที่เต็มไปด้วยเทพกับชะตากรรม มองไปที่ 'Saint Seiya' ก่อนเลย — โครงเรื่องอิงคติชนและเทพเจ้ากรีกอย่างชัดเจน มีความรู้สึกเหมือนอ่านตำนานฉบับหลุดมาในโลกซูเปอร์ฮีโร่ ตัวละครต่อสู้เพื่ออุดมการณ์และความจงรักภักดีให้กับเทพ ใครชอบฉากบู๊ที่มีน้ำหนักทางอารมณ์ บทบาทของ Athena และการชนกันของเทพกับมนุษย์ในหลายๆ ภาคจะให้ความรู้สึกคลาสสิกแบบตำนานดั้งเดิมแต่ยังทันสมัย ถ้าต้องการมุมมองโรมันที่ไม่จริงจังจนหนักหัว ให้ลอง 'Thermae Romae' แบบที่ผมชอบหยิบมาเปิดยามอยากหัวเราะและซับซ้อนน้อยกว่าเรื่องมหากาพย์เรื่องอื่น ตัวเอกเป็นช่างอาบน้ำชาวโรมันที่กระโดดข้ามเวลามาเจอวัฒนธรรมอาบน้ำญี่ปุ่น การเขียนนำเสนอวัฒนธรรมชีวิตประจำวันของโรมันในมุมที่สดใหม่และตลก แต่ก็แฝงด้วยการสังเกตสังคมที่ลึกซึ้ง ทำให้รู้สึกว่าได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์แบบไม่ต้องท่องจำ สุดท้ายถ้าต้องการเวอร์ชันปัจจุบันที่ตีความเทพเจ้าแบบบ้าพลัง ผมจะแนะนำ 'Record of Ragnarok' (หรือชื่อญี่ปุ่น 'Shuumatsu no Valkyrie') ซึ่งเอาเทพจากหลายตำนานมาชนกับฮีโร่มนุษย์แบบไม่ยั้ง มันเหมาะกับคนอยากเห็นการปะทะเชิงคอนเซปท์และการตีความตัวละครใหม่ๆ ทั้งหมดนี้ขึ้นอยู่กับอารมณ์ที่คุณอยากได้: ถ้าต้องการเวทมนตร์ตำนานและความยิ่งใหญ่เลือก 'Saint Seiya' ถาชอบขำและเรียนรู้วัฒนธรรมแบบลึกแต่เบาๆ เลือก 'Thermae Romae' ส่วนถ้าอยากบู้ล้างผลาญกับเทพเลือก 'Record of Ragnarok' — ผมมักสลับอ่านตามอารมณ์และมักจบด้วยรอยยิ้มทุกครั้ง

แฟนตัวยงของตำนานนักสู้คงนึกถึง 'Saint Seiya' ก่อนเสมอ เพราะงานชิ้นนี้หยิบเอามายาคติกรีกมาปรุงเป็นตัวละครได้จัดจ้านสุด ๆ เราเคยคลั่งไคล้การออกแบบชุดเกราะ (Cloth) ที่อิงจากกลุ่มดาวและเทพเจ้านั้น ขวัญใจของฉันคือ Pegasus Seiya ที่เป็นฮีโร่แท้ ๆ ในแนวชะตากรรมแบบกรีก ส่วน Saori ที่เป็นอวตารของ Athena ก็แสดงบทบาทเทพเจ้าที่ต้องแบกรับชะตากรรมของมนุษย์ไว้บนบ่า อีกฝั่งที่มืดมนคือ Hades และเหล่า Specters ที่เอาเสน่ห์ความเป็นกรีกโบราณมาผสมกับความเศร้าทางปรัชญาได้อย่างลงตัว นอกจากตัวละครหลักแล้ว เหล่า Gold Saints อย่าง Sagittarius Aiolos และ Gemini Saga ก็ได้รับแรงบันดาลใจจากตำนานกรีก การต่อสู้ที่ใช้คอสโม (Cosmo) ถูกเล่าเหมือนเป็นเวทมนตร์แบบกรีกโบราณซึ่งเราเสพย์ได้ไม่เบื่อเลย ช่วงมวยแท็กที่ตึงเครียด ฉากศักดิ์สิทธิ์ของวิหาร และการอ้างอิงถึงเทพเป็นจังหวะทำให้เรื่องนี้ยังคงตราตรึงในใจฉันเสมอ

โลกของการ์ตูนไทยที่ไปหากลิ่นอายกรีก-โรมันจริงจังมีไม่มากนัก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่มีเลยสักชิ้นเดียว จากมุมมองคนอ่านที่ติดตามทั้งงานตีพิมพ์และเว็บคอมมิค ฉันพบว่าการ์ตูนนำตำนานกรีกแบบตรงๆ มักเป็นงานแปลหรือหนังสือภาพสำหรับเด็ก เช่นฉบับย่อของตำนานเทพเจ้าที่วางขายเป็นชุดเล่มเล็กๆ ชื่อชุดมักเรียบง่ายอย่าง 'ตำนานเทพกรีก' มากกว่าจะเป็นมังงะสไตล์ญี่ปุ่นที่ทำโดยคนไทย ในทางกลับกัน ฉันชอบสังเกตงานอินดี้ของคนไทยที่หยิบองค์ประกอบกรีก-โรมันมาใช้เป็นแค่เซ็ตติ้งหรือแรงบันดาลใจ เช่นการออกแบบเกราะสไตล์โฮปลิท การใช้เสาโรมัน และฉากเมืองแบบคอลอนาด้า ซึ่งปรากฏเป็นช็อตในเว็บตูนสั้นหรืออาร์ตบุ๊กของนักวาดอิสระ งานแบบนี้ให้กลิ่นอายคลาสสิกแบบต่างชาติผสมกับความเป็นไทยในพล็อตหรือธีม จบด้วยภาพที่ถูกใจฉันตรงที่มันเป็นการผสมผสานแทนการคัดลอกแบบตรงๆ

การเห็นสัตว์ในป่าหิมพานต์ถูกย่อยเป็นตัวละครในเกมหรือมังงะทำให้หัวใจเต้นทุกครั้งที่เจอการตีความใหม่ ๆ ผมชอบเวลาที่งานออกแบบใน 'Final Fantasy' เอาไอเดียของกิเลนหรือครุฑมาเป็นฐาน แล้วปรับสเกลกับรายละเอียดให้เข้ากับระบบเกม เช่น เปลี่ยนจากผู้พิทักษ์เป็นมอนสเตอร์บอสที่มีจังหวะการโจมตีแบบฉากศิลปะเกม ทำให้รูปลักษณ์ยังคงความสง่างามแต่ฟังก์ชันกลับเป็นเชิงเล่นได้ทันที อีกมุมที่น่าสนใจคือการเลือกสัญลักษณ์: บางโปรเจกต์เน้นลวดลายทองคำและพู่ไหมเพื่อย้ำความเป็นตำนาน ขณะที่บางโปรเจกต์กลับเลือกทำให้สัตว์นั้นดูดิบเถื่อน ราวกับเป็นใบหน้าของธรรมชาติที่โกรธ ซึ่งเปลี่ยนบทบาทจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นอุปสรรคที่ผู้เล่นต้องเอาชนะ การเปลี่ยนแปลงแบบนี้สอนให้เห็นว่าการดัดแปลงไม่ได้ทำลายตำนาน แต่นำมันไปใส่ในบทบาทใหม่ที่ผู้ชมสมัยใหม่เข้าถึงได้ง่ายกว่าสมัยก่อน

เราเชื่อว่าถ้าให้ชื่อนึงที่ชัดเจนที่สุดสำหรับต้นแบบฮีโร่แบบพละกำลังเหนือมนุษย์ คงยากที่จะไม่เอา 'Hercules' ขึ้นมาเป็นตัวอย่างแรก สมัยเด็ก ๆ การ์ตูน 'Hercules' เวอร์ชันดิสนีย์กับหนังเรื่องอื่น ๆ ของตำนานเฮอร์คิวลิสทำให้ภาพฮีโร่ที่มีพลังมหาศาลแต่ยังต้องเผชิญการทดสอบทางจิตใจและศีลธรรมฝังลึกในหัวเรา เขาไม่ใช่แค่คนแข็งแรงสุด ๆ แต่ยังเป็นคนที่ต้องพิสูจน์ตัวเอง เหมือนโครงเรื่องต้นแบบของซูเปอร์ฮีโร่หลายตัวที่มีพลังพิเศษแต่ยังต้องเลือกว่าจะใช้พลังอย่างไร เมื่อมองเทียบกับฮีโร่สมัยใหม่ เช่นตัวละครที่มีพละกำลังมากกว่า มรดกของเฮอร์คิวลิสเด่นตรงการผสมของความยิ่งใหญ่และความเปราะบาง นี่คือเหตุผลที่ผมมองว่าเฮอร์คิวลิสคือหนึ่งในบรรพบุรุษของแนวคิดฮีโร่บนจออย่างแท้จริง

เทพที่ถูกหยิบยกมาสร้างเป็นอนิเมะบ่อยที่สุดคงหนีไม่พ้น 'อะธีนา' เทพีแห่งปัญญาและการยุทธ์ จากประสบการณ์การดูอนิเมะมานาน เห็นเธอปรากฏตัวในหลายเรื่องทั้งแบบที่เป็นตัวละครหลักและรอง อย่างใน 'Saint Seiya' ที่เธอถูกตีความใหม่ผ่านตัวละคร 'ไซน่า' ผู้ปกป้องเหล่าเซนต์ ส่วนใน 'Campione!' ก็มีบทบาทสำคัญในฐานะเทพที่ท้าทาย protagonist อีกหนึ่งมุมที่น่าสนใจคือการนำเสนอสองด้านของอะธีนา บางเรื่องเน้นความเป็นนักรบที่เฉียบขาด เช่น 'DanMachi' ที่เธอเป็นผู้นำแฟมิเลียที่เข้มงวด ขณะที่บางงานอย่าง '헤라클레스' (Hercules) อนิเมะเกาหลีกลับวาดเธอในแง่มุมของนักปราชญ์มากกว่า แสดงให้เห็นความยืดหยุ่นของต้นแบบทางเทพปกรณัมที่สามารถปรับให้เข้ากับแก่นเรื่องได้หลากหลาย ส่วนตัวชอบวิธีที่ 'A Certain Magical Index' ตีความเธอใหม่ผ่านระบบเวทมนตร์ เปลี่ยนพลังความรอบรู้ให้กลายเป็นอาวุธทางจิตวิเคราะห์ได้อย่างแนบเนียน

การดู 'Saint Seiya' ครั้งแรกทำให้ฉันติดใจการนำเอาตำนานกรีกมาถ่ายทอดเป็นฉากต่อสู้ที่ยิ่งใหญ่และอารมณ์หนักแน่น การเล่าเรื่องใน 'Saint Seiya' ใช้กรอบของเทพเจ้ากรีก—เช่น อาธีนา ฮาเดส และโพไซดอน—มาเป็นแรงขับเคลื่อนของพล็อต และฉากสงครามเทพใน 'Hades' arc หรือการบุกทะเลของโพไซดอนใน 'Poseidon' arc คือตัวอย่างที่ชัดเจนว่าผู้สร้างเอาตำนานดั้งเดิมมาขยายเป็นซีเควนซ์แอ็กชันแบบอนิเมะ ฉันชอบว่าซีรีส์ไม่ได้จำกัดตัวเองแค่ใส่ชื่อเทพ แต่ยังพยายามใส่ความขัดแย้งทางศีลธรรมและโชคชะตาแบบโศกนาฏกรรมกรีก ทำให้ตัวละครแบบนักรบชายและหญิงทั้งหลายมีมิติ และฉากสุดท้ายที่คนดูรู้สึกหายใจไม่ทั่วท้องก็ยังคงตรึงใจทุกครั้งที่ย้อนกลับมาดู

การพูดถึงการดัดแปลง 'เทพ รา' ในงานเขียนภาษาไทย พาให้ผมคล้ายกับนักสำรวจที่เจอแหล่งข้อมูลกระจัดกระจายเต็มไปหมด ผมมักเจอการปรากฏตัวของ 'รา' แบบชัดเจนที่สุดเมื่อเป็นฉบับแปลของงานต่างประเทศที่เข้ามาในไทย เช่นนิยายแนวแฟนตาซี-ผจญภัยที่หยิบตำนานอียิปต์มาเป็นแกนเรื่อง หนึ่งในชุดที่เด่นมากคือ 'The Kane Chronicles' ที่ตัวละครจากเทพอียิปต์ รวมถึง 'รา' ถูกนำเสนอในบทบาทสำคัญทั้งในเล่มแรกและเล่มถัดไป การอ่านฉบับแปลไทยให้ความรู้สึกว่าตัวตนของเทพโบราณถูกรื้อฟื้นและปรับให้เข้ากับจังหวะการเล่าแบบเยาวชนไทย นอกจากฉบับแปลแล้ว งานเขียนไทยต้นฉบับส่วนใหญ่จะไม่ยก 'รา' มาเป็นตัวเอกของนิยายแนวตลาดมากนัก แต่เราจะเห็นเขาในงานแฟนฟิคหรือเว็บโนเวลบนแพลตฟอร์มอย่าง Dek-D, Fictionlog หรือ ReadAWrite ในบทบาทที่หลากหลาย — บางเรื่องจับเขาไปเป็นเทพโบราณที่กลับชาติมาเกิด บางเรื่องปรับเป็นองค์ราชาแห่งดวงอาทิตย์ในโลกแฟนตาซีสากล ชื่อเรียกก็หลากหลาย เช่น 'เทพราห์' หรือ 'รา-อาทิตย์' ขึ้นอยู่กับผู้แต่งจะตีความอย่างไร สรุปแล้ว ถ้าอยากอ่านนิยายที่มี 'รา' เป็นตัวละครจริง ๆ ให้เริ่มจากฉบับแปลของงานสากลที่หยิบตำนานอียิปต์มาใช้ แล้วค่อยตระเวนหาแฟนฟิคไทยเพื่อเห็นความคิดสร้างสรรค์ของนักเขียนอิสระ เหมือนการเดินทางที่ได้เห็นทั้งเวอร์ชันต้นฉบับและการตีความท้องถิ่นที่สนุกไม่แพ้กัน

ลองนึกภาพเทพเจ้าที่เดินออกมาจากเสากอทิกแต่มีเส้นสายสไตล์มังงะ—นั่นแหละคือทิศทางที่ผมชอบลงมือทำเวลาวาดแฟนอาร์ตธีมกรีก-โรมัน การออกแบบชิ้นแรกควรเริ่มจากซิลูเอท: ให้ร่างทรงตัวแบบ 'contrapposto' ที่คลาสสิก แต่เพิ่มเส้นเคลื่อนไหวแบบมังงะเพื่อเน้นพลังและอารมณ์ ผมมักจะผสมลายผ้าทอแบบโรมันเข้ากับเกราะบรอนซ์ แต่วาดเป็นเส้นแรงๆ และเงามืดตัดขอบเพื่อให้ตัวละครยังคงความทันสมัย เช่น การใส่แผ่นไหล่ที่มีเอนเกลมแบบมังงะจะทำให้ดูเท่ขึ้นโดยไม่สูญเสียจิตวิญญาณโบราณ การเลือกพาเล็ตสีและพื้นหลังสำคัญมาก: หินอ่อน สีทองหม่น และสีน้ำเงินทะเลเมดิเตอร์เรเนียนเป็นตัวเอก ผมมักใช้เอฟเฟกต์ผุกร่อนของบรอนซ์กับการสะท้อนแสงจากดาบหรือสายฟ้าเล็กๆ เพื่อสร้างความขัดแย้งระหว่างความเก่าและความสดใหม่ ถ้าต้องการอารมณ์เล่าเรื่อง ให้ยืมมู้ดจากฉากของ 'Saint Seiya' ในการจัดแสงที่เน้นฮีโร่กลางเวที แต่ปรับท่าทางให้เป็นสายกรีก-โรมันมากขึ้น ผลคือภาพแฟนอาร์ตที่ดูมีตำนาน แต่ยังเข้ากับภาษามังงะได้อย่างกลมกลืน