แฮร์รี่พอตเตอร์ภาค1 หนังสือเสียงใครเป็นคนพากย์

เรื่องผู้บรรยายหนังสือเสียง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์ กับศิลาอาถรรพ์' ในภาษาไทยค่อนข้างซับซ้อนกว่าที่คนทั่วไปคิด ผมเคยเจอคำถามนี้บ่อย ๆ ในกลุ่มคนชอบฟังหนังสือเสียง เพราะจริง ๆ แล้วมีหลายเวอร์ชันที่ถูกผลิตออกมา ทั้งฉบับที่สำนักพิมพ์ไทยทำเป็นชุดอย่างเป็นทางการและฉบับที่เป็นไฟล์แจกหรือจัดทำโดยร้านหนังสือออนไลน์ แต่ละฉบับอาจใช้คนบรรยายคนละคน บางครั้งเป็นนักพากย์อาชีพ บางครั้งเป็นผู้แปลหรือทีมผลิตที่อ่านให้ฟัง ในนามของคนที่ชอบฟังเรื่องนี้ ผมมักจะแนะนำให้ดูเครดิตของไฟล์หรือปกซีดีตรง ๆ เพราะตรงนั้นจะบอกชื่อผู้บรรยายอย่างชัดเจน ถ้าต้องการหาเวอร์ชันที่เป็นทางการ วิธีที่ผมใช้บ่อยคือตรวจจากหน้าผลิตภัณฑ์ของสำนักพิมพ์หรือแพลตฟอร์มขายหนังสือเสียง เช่น ร้านค้าออนไลน์หรือแอปฟังหนังสือเสียง มักจะมีข้อมูลว่าใครเป็นผู้บรรยาย บางครั้งถ้าซื้อจากแพลตฟอร์มสตรีม มันจะแสดงชื่อผู้บรรยายในหน้ารายละเอียดของแทร็กด้วย นั่นทำให้รู้แน่ชัดว่าเวอร์ชันที่เรากำลังฟังคือใครอ่านให้ฟัง ผมชอบฟังตัวอย่างสั้น ๆ ก่อนซื้อเพื่อเช็กน้ำเสียงด้วย เพราะบางคนชอบสไตล์การเล่าแบบเดียว บางคนก็ชอบอีกแบบหนึ่ง และนั่นเป็นเหตุผลที่การระบุชื่อผู้บรรยายมีความสำคัญจริง ๆ

เสียงบรรยายของ 'Harry Potter and the Half-Blood Prince' มีสองเวอร์ชั่นหลักที่แฟนๆ ทั่วโลกคุ้นเคย ขึ้นอยู่กับว่าคุณฟังฉบับอเมริกันหรือฉบับอังกฤษ: ฉบับอังกฤษมักเป็นเสียงของ Stephen Fry ขณะที่ฉบับอเมริกันจะเป็นการบรรยายโดย Jim Dale ผมชอบพูดถึงความแตกต่างของทั้งสองคนตรงจังหวะนี้—Stephen Fry มักจะมีสำเนียงอังกฤษเรียบลื่น เสียงนุ่ม และน้ำเสียงเล่าเรื่องที่เป็นกันเอง ทำให้ซีนที่หนักหน่วงอย่างฉากความทรงจำในเพนซิฟ์หรือช่วงที่ดัมเบิลดอร์สอนแฮร์รีรู้สึกจริงจังและอบอุ่น ในทางกลับกัน Jim Dale เจ๋งในการเปลี่ยนโทนเสียงและทำคาแรกเตอร์ให้ชัด มีการเล่นเสียงที่หลากหลาย ทำให้ตัวละครรองหลายตัวโดดเด่นขึ้นมา ฉันมักแนะนำให้เลือกตามอารมณ์ของการฟัง ถ้าต้องการฟังแบบผ่อนคลายและชอบสำเนียงบริติช ให้ลอง Stephen Fry แต่ถ้าอยากได้ความมีชีวิตชีวาและเสียงคาแรกเตอร์ที่หลากหลาย Jim Dale จะตอบโจทย์ได้ดี ทั้งสองคนต่างก็ทำงานกับซีรีส์เล่มนี้ตลอดทั้งชุด ดังนั้นไม่ว่าจะเลือกฉบับไหนก็ได้ประสบการณ์การฟังที่ยอดเยี่ยม เหลือแค่ความชอบส่วนตัวเท่านั้นที่จะตัดสินใจให้ลงตัว

เสียงพากย์ภาษาอังกฤษที่แฟน ๆ มักจะถกเถียงกันบ่อยคือระหว่าง 'สตีเฟน ฟราย' กับ 'จิม เดล' — และสำหรับฉัน คำตอบขึ้นอยู่กับอารมณ์ที่อยากได้ขณะฟัง ฉันชอบเวอร์ชันของ 'สตีเฟน ฟราย' เมื่ออยากได้บรรยากาศอังกฤษแบบอบอุ่นและเล่าเรื่องเป็นหนึ่งเดียว ฟรายมีน้ำเสียงที่เรียบแต่มีไดนามิกในการเปลี่ยนมู้ด ทำให้ฉากอย่างกระจกแห่งเอริเซด (Mirror of Erised) รู้สึกเศร้าและละมุนไปพร้อมกัน เสียงของเขาไม่พยายามทำเสียงตัวละครให้มากเกินไป จึงเหมาะกับการฟังยาว ๆ ก่อนนอนหรือขณะทำงาน ในเวลาเดียวกัน ฉันก็ยกนิ้วให้ 'จิม เดล' สำหรับวันที่ต้องการความสนุกเต็มที่ เดลสร้างคาแรกเตอร์ชัดเจน จนฉากการคัดเลือกของหมวกคัดสรร (Sorting Hat) มีความฮาและตื่นเต้นมากกว่าเดิม ทั้งสองเวอร์ชันเป็นแบบ unabridged ที่ครบถ้วน แต่สไตล์เล่าเรื่องต่างกันสุดขั้ว เลือกตามโทนที่ชอบแล้วคุณจะรู้สึกเหมือนได้อ่านหนังสือเล่มเดิมในสองมุมมองที่ต่างกัน

ดิฉันสะสมหนังสือเสียงมานานจนรู้ว่าชื่อผู้บรรยายของฉบับภาษาไทยไม่ได้มีเพียงคนเดียวสำหรับทั้งชุด 'แฮร์รี่พอตเตอร์' ทั้งเจ็ดเล่ม ประสบการณ์ส่วนตัวบอกเลยว่าในตลาดไทยมีหลายฉบับ: บางชุดเป็นการผลิตอย่างเป็นทางการโดยสำนักพิมพ์ที่มีลิขสิทธิ์ ซึ่งมักจะเลือกผู้บรรยายคนเดียวให้อ่านครบทั้งซีรีส์เพื่อความต่อเนื่อง ขณะที่บางฉบับที่วางจำหน่ายบนแพลตฟอร์มดิจิทัลหรือเป็นการกระจายเสียงจะใช้ทีมผู้บรรยายหรือมีการเปลี่ยนผู้เล่าในแต่ละเล่ม ดังนั้นเมื่าฟังแล้วจะได้อารมณ์การเล่าเรื่องที่ต่างกันอย่างชัดเจน ถ้าเปรียบเทียบกับหนังสือเสียงฉบับไทยเรื่องอื่น ๆ อย่าง 'The Hobbit' ที่ฉันฟังมาก่อน ก็มีทั้งฉบับที่อ่านโดยนักพากย์เดี่ยวและฉบับที่ทำเป็นรายการเสียงพร้อมบทบาทหลายคน ผลเลยออกมาไม่เหมือนกันเลย — บางคนชอบแบบเสียงเดียวที่ต่อเนื่อง บางคนชอบแบบที่แยกเสียงตามตัวละคร คุณอาจจะเคยเจอเวอร์ชันไทยที่ผู้บรรยายเป็นนักพากย์มืออาชีพคนหนึ่ง หรือเวอร์ชันที่เอานักแสดงมาอ่านเป็นพิเศษ ซึ่งทั้งหมดนี้เกิดขึ้นกับฉบับไทยของ 'แฮร์รี่พอตเตอร์' ด้วย สรุปสั้น ๆ แบบเล่าให้เพื่อนฟังก็คือ: ไม่มีผู้บรรยายคนเดียวสากลสำหรับทุกฉบับภาษาไทย แต่มีหลายเวอร์ชันและแต่ละเวอร์ชันก็ให้รสชาติการฟังที่ต่างกันตามคนอ่านและรูปแบบการผลิต — นี่แหละเสน่ห์ของการสะสมฉบับเสียงที่ชวนให้เปรียบเทียบอยู่บ่อย ๆ

เสียงบรรยายของ 'แฮร์รี่ พอตเตอร์' ฉบับภาษาอังกฤษที่คนทั่วโลกมักพูดถึงมีสองคนหลัก ๆ คือ Stephen Fry กับ Jim Dale — ทั้งคู่มีสไตล์ต่างกันจนเลือกไม่ยากเมื่อรู้ว่าตัวเองชอบแบบไหน ผมมักจะเล่าให้เพื่อนฟังว่าถ้าต้องการบรรยากาศอบอุ่นแบบอังกฤษโบราณ เสียงของ Stephen Fry ให้ความรู้สึกนุ่ม ลื่น และมีอารมณ์ขันแบบสุภาพ เขาพาเรื่องตั้งแต่บทเปิดอย่างตอน 'The Boy Who Lived' ให้กลิ่นอายบ้านเมืองอังกฤษมากกว่าที่เคยฟัง ส่วนการใส่น้ำหนักกับคำพูดของเขาเวลาบรรยายฉากที่ต้องการความสงบหรือความประหลาดใจทำได้ละเมียดสุด ๆ ในขณะที่ผมให้ความชื่นชม Jim Dale สำหรับเวอร์ชันอเมริกัน เพราะเขาสร้างเสียงตัวละครได้หลากหลายจนรู้สึกเหมือนฟังละครวิทยุ Jim Dale จะเปลี่ยนโทนเสียง รวดเร็ว และเล่นมุกเสียงตัวละครเล็ก ๆ ที่ทำให้ฉากงานบอลหรือฉากการแข่งขันมีชีวิตชีวาขึ้นมาก เมื่อฟังสองคนนี้เทียบกันแล้ว ผมมักเลือก Stephen Fry เพื่อการฟังแบบผ่อนคลายตอนกลางคืน แต่ถาต้องการความสนุกและสีสันของตัวละคร Jim Dale ก็เป็นตัวเลือกที่ทำให้ยิ้มได้อยู่ดี

รายชื่อผู้พากย์ของหนังสือเสียง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์ กับภาคีนกฟีนิกซ์' ที่คนมักพูดถึงมีสองคนหลักในเวอร์ชันภาษาอังกฤษ: 'Stephen Fry' กับ 'Jim Dale' ซึ่งทั้งสองคนพากย์ทั้งชุดและรวมถึงเล่ม 5 ด้วย ผมชอบแยกความแตกต่างของทั้งคู่แบบนี้: 'Stephen Fry' ให้ความรู้สึกอุ่น ๆ และนิ่ง เป็นบรรยายที่เหมือนนั่งฟังเพื่อนเล่าเรื่อง โดยเฉพาะฉากที่มีบรรยากาศเคร่งเครียดอย่างการพิจารณาคดีหรือการคุยเชิงชวนคิดของผู้ใหญ่ เขาทำให้ฉากในกระทรวงเวทมนตร์หรือช่วงการประชุมของคณะกรรมการดูมีน้ำหนักโดยไม่ต้องพยายามตะโกนหรือเปลี่ยนเสียงมาก 'Jim Dale' จะเล่นตัวละครหลายแบบชัดเจนกว่ามาก ผมคิดว่านี่ช่วยให้ฉากที่ตัวละครหลากหลายโผล่ออกมามีชีวิต โดยเฉพาะตอนที่มีตัวละครแปลก ๆ หรือฉากที่ต้องการความฮา เช่น การเผชิญหน้ากับ 'Dolores Umbridge' หรือฉากการฝึกซ้อมของกลุ่มเด็ก ๆ เสียงของเขาจะทำให้ตัวละครเล็ก ๆ มีความพิเศษขึ้นมา ถ้าอยากได้ข้อเท็จจริงตรง ๆ: เวอร์ชันสหรัฐฯ ที่ออกโดยสำนักพิมพ์หลักพากย์โดย 'Jim Dale' ส่วนเวอร์ชันสหราชอาณาจักรพากย์โดย 'Stephen Fry' — ทั้งสองเวอร์ชันเป็นแบบไม่ตัดทอนครบทั้งเนื้อหาในเล่ม 5 และหาได้ค่อนข้างง่ายบนแพลตฟอร์มหนังสือเสียงต่าง ๆ

มีหลายเวอร์ชันของหนังสือเสียง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์กับศิลาอาถรรพ์' ที่เผยแพร่ในไทย ซึ่งแต่ละฉบับมักมีผู้พากย์ไม่เหมือนกันและขึ้นกับสำนักพิมพ์หรือแพลตฟอร์มที่ออกเสียง ผมมักจะเช็กชื่อผู้พากย์จากหน้ารายละเอียดของฉบับนั้น ๆ บนแอปหรือร้านหนังสือออนไลน์ที่ซื้อ ข้อความเครดิตจะบอกชื่อผู้บรรยายอย่างชัดเจน เช่น ฉบับที่วางจำหน่ายแบบเป็นออดิโอบุ๊คอย่างเป็นทางการมักระบุผู้พากย์ไว้ในหน้าสินค้า ขณะที่เวอร์ชันท้องถิ่นหรือการอ่านตามรายการวิทยุอาจมีผู้บรรยายคนละคนเลย ซึ่งหมายความว่าถ้าคุณเจอฉบับที่ชอบ เสียงบรรยายที่ชื่นชอบนั้นน่าจะระบุชื่อผู้พากย์ในส่วนข้อมูลของฉบับนั้น ๆ เสมอ โดยสรุป ถ้าต้องการรู้ชื่อผู้พากย์ของฉบับใดฉบับหนึ่ง ให้ดูที่เครดิตของฉบับนั้นบนหน้ารายละเอียดสินค้า แล้วคุณจะเห็นชื่อที่แน่นอน — สำหรับผมแล้ว เสียงแต่ละคนก็เพิ่มสีสันให้การฟังต่างกันไป และการรู้ชื่อผู้พากย์ช่วยให้ตามหาฉบับที่ถูกใจได้ง่ายขึ้น

เสียงบรรยายที่แฟน ๆ มักพูดถึงเสมอคือ 'Stephen Fry' กับ 'Jim Dale' — สองคนนี้เป็นคนบรรยายชุดหนังสือ 'Harry Potter' ฉบับภาษาอังกฤษที่ได้รับความนิยมมากที่สุด โดยทั้งคู่บรรยายทั้งเจ็ดเล่มแบบครบถ้วน แต่สไตล์ของแต่ละคนต่างกันชัดเจนเลย เราเคยฟังเวอร์ชันของทั้งคู่บ่อย ๆ และรู้สึกว่าการเลือกฟังขึ้นกับอารมณ์ของวันที่อยากฟัง: 'Stephen Fry' จะให้ความรู้สึกเล่าแบบนุ่มนวล เรียบง่าย เหมือนมีเพื่อนชวนเล่าเรื่องแบบชิล ๆ เขามีน้ำเสียงอบอุ่น เหมาะกับฉากที่ต้องการบรรยากาศและการพรรณนาฉากมาก ๆ ส่วน 'Jim Dale' จะเล่นเป็นตัวละครได้หลากหลาย จัดการเสียงตัวละครต่าง ๆ ได้เด่นชัดและมีคาแรกเตอร์ ซึ่งทำให้ฉากที่มีบทสนทนาหรือความฮา ๆ ฟังสนุกขึ้นมาก นอกจากความต่างด้านน้ำเสียงแล้ว ฉบับที่ออกโดยสำนักพิมพ์คนละประเทศก็มีความต่างเรื่องสำเนียงและบางครั้งก็มีการตัดต่อเวอร์ชันย่อย ๆ ด้วย ถ้าอยากลอง เรามักจะแนะนำให้เปิดตัวอย่างสั้น ๆ ก่อนตัดสินใจซื้อ เพราะเสียงบรรยายสามารถเปลี่ยนความรู้สึกของเรื่องไปได้เยอะมาก สุดท้ายแล้วทั้งสองเวอร์ชันมีแฟนเหนียวแน่นทั้งคู่ — บางคนฟัง 'Stephen Fry' เพราะอยากได้สัมผัสแบบอังกฤษแบบดั้งเดิม ขณะที่บางคนชอบ 'Jim Dale' เพราะความมีชีวิตชีวาและการเล่นเสียงที่พลิกบทบาทได้จัดเจน ทั้งสองแบบต่างก็ทำให้โลกของ 'Harry Potter' มีมิติขึ้นอีกแบบหนึ่ง

รู้ไหมว่าในบ้านเรามีเวอร์ชันพากย์ไทยของ 'Harry Potter' หลายรุ่นและเสียงแฮร์รี่ไม่ได้มีเพียงคนเดียวตลอดทั้งชุด ผมโตมากับการดูพากย์ไทยทางทีวีซึ่งจำได้ว่าบางฉบับเลือกใช้ทีมพากย์ที่เปลี่ยนไปตามช่องและการจัดจำหน่าย ทำให้เสียงของแฮร์รี่ในความทรงจำของคนไทยอาจต่างกันไปตามว่าใครดูจากโรงหนัง ดีวีดี หรือการออกอากาศทางช่องทีวี ผมชอบฟังเครดิตท้ายเรื่องเพราะได้เห็นชื่อคนที่อยู่เบื้องหลัง แต่ละเวอร์ชันมักมีนักพากย์หลักคนหนึ่งสำหรับแฮร์รี่ในแต่ละช่วงวัย บางครั้งเสียงของแฮร์รี่ในฉบับดีวีดีจะต่างจากฉบับฉายทีวี และมีนักพากย์บางคนที่แฟนๆ จำได้จากการทำเสียงให้แฮร์รี่ในหลายตอนจนกลายเป็นเสียงที่คุ้นเคย ตอนที่ผมกลับมาดูฉากที่แฮร์รี่เห็นกระจกโบราณครั้งแรก เสียงพากย์ที่อบอุ่นและพร่าของเขาทำให้ฉากนั้นได้ความหมายขึ้นมาอีกแบบหนึ่ง การพากย์ไทยไม่ใช่แค่การแปลคำพูด แต่เป็นการตีความคาแร็กเตอร์ด้วยเสียง—โทน การลากสระ การเว้นจังหวะ ล้วนส่งผลต่อความรู้สึกที่ผู้ชมได้รับ ผมจึงมักสังเกตว่าถ้าทีมพากย์เปลี่ยน เสียงแฮร์รี่จะกลายเป็นเด็กกว่าหรือโตขึ้น ทั้งนี้ขึ้นกับการตัดต่อและการเลือกนักพากย์ที่เข้ากับภาพรวมของหนัง เวลานึกถึงฉากต่อสู้หรือฉากซึ้งๆ ผมมักจะย้อนกลับไปหาเวอร์ชันที่เสียงพากย์จับอารมณ์ตัวละครได้ดีที่สุดสำหรับผม—นั่นคือเหตุผลที่ผมชอบสะสมหลายๆ เวอร์ชันเอาไว้ดูเปรียบเทียบ ยิ่งได้ฟังเสียงพากย์หลายคนยิ่งเข้าใจความแตกต่างในการตีความตัวละครมากขึ้น และบางครั้งก็ได้ความเพลินแบบต่างกันด้วย

แผ่นหนังสือเก่าๆ ในชั้นหนังสือยังคงเตือนให้เราระลึกว่าแปลหนังสือใหญ่ๆ อย่าง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์ กับศิลาอาถรรพ์' มักมีหลายฉบับและหลายทีมแปล ในความเห็นของคนที่สะสมหนังสือภาษาไทย มันไม่ใช่เรื่องแปลกที่แต่ละสำนักพิมพ์จะจัดแปลและเรียบเรียงคำแปลต่างกันไป ผู้แปลจะถูกระบุไว้ที่หน้าลิขสิทธิ์หรือหน้าปกหลังของเล่มนั้นๆ ซึ่งเป็นแหล่งที่ชัดเจนที่สุดในการยืนยันชื่อผู้แปล เวอร์ชันที่ออกวางขายในช่วงเวลาต่างกันอาจมีการปรับถ้อยคำหรือแก้ไขคำแปลเดิม ทำให้ผู้อ่านรุ่นใหม่กับรุ่นเก่าอาจมีความทรงจำต่อสำนวนที่ต่างกัน อย่างที่ชอบบอกเพื่อนเมื่อหยิบเล่มเก่า:ถ้าอยากรู้ชื่อผู้แปลจริงๆ ให้พลิกไปดูหน้าลิขสิทธิ์แล้วจะเห็นชื่อชัดเจน ส่วนความรู้สึกต่อสำนวนของผู้แปลก็เป็นสิ่งที่ทำให้การอ่านสนุกขึ้นอีกแบบหนึ่ง