แฮร์รี่ พอตเตอร์ฉบับหนังสือเสียงใครเป็นผู้บรรยาย

เสียงบรรยายของ 'Harry Potter and the Half-Blood Prince' มีสองเวอร์ชั่นหลักที่แฟนๆ ทั่วโลกคุ้นเคย ขึ้นอยู่กับว่าคุณฟังฉบับอเมริกันหรือฉบับอังกฤษ: ฉบับอังกฤษมักเป็นเสียงของ Stephen Fry ขณะที่ฉบับอเมริกันจะเป็นการบรรยายโดย Jim Dale ผมชอบพูดถึงความแตกต่างของทั้งสองคนตรงจังหวะนี้—Stephen Fry มักจะมีสำเนียงอังกฤษเรียบลื่น เสียงนุ่ม และน้ำเสียงเล่าเรื่องที่เป็นกันเอง ทำให้ซีนที่หนักหน่วงอย่างฉากความทรงจำในเพนซิฟ์หรือช่วงที่ดัมเบิลดอร์สอนแฮร์รีรู้สึกจริงจังและอบอุ่น ในทางกลับกัน Jim Dale เจ๋งในการเปลี่ยนโทนเสียงและทำคาแรกเตอร์ให้ชัด มีการเล่นเสียงที่หลากหลาย ทำให้ตัวละครรองหลายตัวโดดเด่นขึ้นมา ฉันมักแนะนำให้เลือกตามอารมณ์ของการฟัง ถ้าต้องการฟังแบบผ่อนคลายและชอบสำเนียงบริติช ให้ลอง Stephen Fry แต่ถ้าอยากได้ความมีชีวิตชีวาและเสียงคาแรกเตอร์ที่หลากหลาย Jim Dale จะตอบโจทย์ได้ดี ทั้งสองคนต่างก็ทำงานกับซีรีส์เล่มนี้ตลอดทั้งชุด ดังนั้นไม่ว่าจะเลือกฉบับไหนก็ได้ประสบการณ์การฟังที่ยอดเยี่ยม เหลือแค่ความชอบส่วนตัวเท่านั้นที่จะตัดสินใจให้ลงตัว

ดิฉันสะสมหนังสือเสียงมานานจนรู้ว่าชื่อผู้บรรยายของฉบับภาษาไทยไม่ได้มีเพียงคนเดียวสำหรับทั้งชุด 'แฮร์รี่พอตเตอร์' ทั้งเจ็ดเล่ม ประสบการณ์ส่วนตัวบอกเลยว่าในตลาดไทยมีหลายฉบับ: บางชุดเป็นการผลิตอย่างเป็นทางการโดยสำนักพิมพ์ที่มีลิขสิทธิ์ ซึ่งมักจะเลือกผู้บรรยายคนเดียวให้อ่านครบทั้งซีรีส์เพื่อความต่อเนื่อง ขณะที่บางฉบับที่วางจำหน่ายบนแพลตฟอร์มดิจิทัลหรือเป็นการกระจายเสียงจะใช้ทีมผู้บรรยายหรือมีการเปลี่ยนผู้เล่าในแต่ละเล่ม ดังนั้นเมื่าฟังแล้วจะได้อารมณ์การเล่าเรื่องที่ต่างกันอย่างชัดเจน ถ้าเปรียบเทียบกับหนังสือเสียงฉบับไทยเรื่องอื่น ๆ อย่าง 'The Hobbit' ที่ฉันฟังมาก่อน ก็มีทั้งฉบับที่อ่านโดยนักพากย์เดี่ยวและฉบับที่ทำเป็นรายการเสียงพร้อมบทบาทหลายคน ผลเลยออกมาไม่เหมือนกันเลย — บางคนชอบแบบเสียงเดียวที่ต่อเนื่อง บางคนชอบแบบที่แยกเสียงตามตัวละคร คุณอาจจะเคยเจอเวอร์ชันไทยที่ผู้บรรยายเป็นนักพากย์มืออาชีพคนหนึ่ง หรือเวอร์ชันที่เอานักแสดงมาอ่านเป็นพิเศษ ซึ่งทั้งหมดนี้เกิดขึ้นกับฉบับไทยของ 'แฮร์รี่พอตเตอร์' ด้วย สรุปสั้น ๆ แบบเล่าให้เพื่อนฟังก็คือ: ไม่มีผู้บรรยายคนเดียวสากลสำหรับทุกฉบับภาษาไทย แต่มีหลายเวอร์ชันและแต่ละเวอร์ชันก็ให้รสชาติการฟังที่ต่างกันตามคนอ่านและรูปแบบการผลิต — นี่แหละเสน่ห์ของการสะสมฉบับเสียงที่ชวนให้เปรียบเทียบอยู่บ่อย ๆ

เสียงบรรยายที่แฟน ๆ มักพูดถึงเสมอคือ 'Stephen Fry' กับ 'Jim Dale' — สองคนนี้เป็นคนบรรยายชุดหนังสือ 'Harry Potter' ฉบับภาษาอังกฤษที่ได้รับความนิยมมากที่สุด โดยทั้งคู่บรรยายทั้งเจ็ดเล่มแบบครบถ้วน แต่สไตล์ของแต่ละคนต่างกันชัดเจนเลย เราเคยฟังเวอร์ชันของทั้งคู่บ่อย ๆ และรู้สึกว่าการเลือกฟังขึ้นกับอารมณ์ของวันที่อยากฟัง: 'Stephen Fry' จะให้ความรู้สึกเล่าแบบนุ่มนวล เรียบง่าย เหมือนมีเพื่อนชวนเล่าเรื่องแบบชิล ๆ เขามีน้ำเสียงอบอุ่น เหมาะกับฉากที่ต้องการบรรยากาศและการพรรณนาฉากมาก ๆ ส่วน 'Jim Dale' จะเล่นเป็นตัวละครได้หลากหลาย จัดการเสียงตัวละครต่าง ๆ ได้เด่นชัดและมีคาแรกเตอร์ ซึ่งทำให้ฉากที่มีบทสนทนาหรือความฮา ๆ ฟังสนุกขึ้นมาก นอกจากความต่างด้านน้ำเสียงแล้ว ฉบับที่ออกโดยสำนักพิมพ์คนละประเทศก็มีความต่างเรื่องสำเนียงและบางครั้งก็มีการตัดต่อเวอร์ชันย่อย ๆ ด้วย ถ้าอยากลอง เรามักจะแนะนำให้เปิดตัวอย่างสั้น ๆ ก่อนตัดสินใจซื้อ เพราะเสียงบรรยายสามารถเปลี่ยนความรู้สึกของเรื่องไปได้เยอะมาก สุดท้ายแล้วทั้งสองเวอร์ชันมีแฟนเหนียวแน่นทั้งคู่ — บางคนฟัง 'Stephen Fry' เพราะอยากได้สัมผัสแบบอังกฤษแบบดั้งเดิม ขณะที่บางคนชอบ 'Jim Dale' เพราะความมีชีวิตชีวาและการเล่นเสียงที่พลิกบทบาทได้จัดเจน ทั้งสองแบบต่างก็ทำให้โลกของ 'Harry Potter' มีมิติขึ้นอีกแบบหนึ่ง

เสียงพากย์ที่แฟนหนังสือเสียงมักจะคุยกันคือสองคนนี้: Stephen Fry กับ Jim Dale ซึ่งเป็นชื่อที่ผมได้ยินบ่อยที่สุดเวลาเพื่อน ๆ พูดถึงฉบับภาษาอังกฤษของ 'Harry Potter and the Philosopher's Stone' หรือที่ไทยเรียกว่า 'แฮร์รี่ พอตเตอร์กับศิลาอาถรรพ์' ดิฉันชอบเปรียบเทียบสไตล์ทั้งสองคน เพราะคนละแบบชัดเจน: Stephen Fry ให้โทนเสียงอบอุ่น เรียบแต่แฝงอารมณ์ละเอียด เหมาะกับการเล่าแบบเป็นผู้ใหญ่พาเด็กเข้าโลกเวทมนตร์ ส่วน Jim Dale จะอิมโพรไวส์กับเสียงตัวละครเก่ง ทำให้ฉากที่ต้องเปลี่ยนเสียงบ่อย ๆ มีชีวิตชีวาอย่างเห็นได้ชัด ถ้าต้องเลือกจริง ๆ ดิฉันมักจะกลับไปฟังเวอร์ชันของ Jim Dale เวลาต้องการความสนุกสนานของตัวละคร แต่ถ้าอยากฟังเวอร์ชันที่เน้นบรรยากาศและน้ำเสียงนุ่ม ๆ Stephen Fry ก็ทำได้ดี ทั้งคู่มีแฟนเหนียวแน่นต่างกันไป จบบทนี้ด้วยความคิดว่าเสียงที่ชอบสุดคงขึ้นกับว่าคุณอยากได้การฟังแบบไหนเป็นเพื่อนในการอ่านหนังสือ

ตั้งใจฟังคำถามแบบนี้ทำให้คิดถึงน้ำเสียงที่ต่างกันจนรู้สึกเหมือนได้อ่านหนังสือคนละเล่ม ทั้งสองเวอร์ชันที่คุ้นหูที่สุดคือเสียงของ Stephen Fry กับเสียงของ Jim Dale และทั้งคู่มีเสน่ห์แตกต่างกันจนเลือกยาก เสียงของ Stephen Fry สำหรับฉบับภาษาอังกฤษของสำนักพิมพ์ฝั่งอังกฤษสร้างบรรยากาศอบอุ่นและสุภาพ เสียงคมชัด เรียบง่าย เหมาะกับฉากบรรยายยาว ๆ หรือบทสนทนาที่ต้องการความละมุน ในฉากของ 'แฮร์รี่ พอตเตอร์กับภาคีนกฟีนิกซ์' ที่มีความเครียดสูง เช่น การเผชิญหน้าที่กระทรวงเวทมนตร์ น้ำเสียงของ Fry ช่วยเติมมิติให้ความหวิวและความทุกข์ของแฮร์รี่ได้อย่างแนบเนียน ในทางกลับกัน Jim Dale ให้ความรู้สึกเป็นละครเสียงเต็มรูปแบบ เขาแจกแจงบุคลิกตัวละครด้วยการเล่นเสียงที่หลากหลาย ทำให้ฉากที่ต้องการการเปลี่ยนโทนอย่างรวดเร็ว เช่น การประชุมของภาคีนกฟีนิกซ์หรือการสู้รบในหอคอย รู้สึกมีพลังและสดใหม่ ฉันชอบฟังเวอร์ชันของทั้งสองคนสลับกัน แล้วพบว่าการเลือกผู้บรรยายขึ้นอยู่กับว่าต้องการความอ่อนโยนของการเล่าเรื่องหรือการแสดงตัวละครที่เด่นชัดเป็นพิเศษ

เรื่องผู้บรรยายหนังสือเสียง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์ กับศิลาอาถรรพ์' ในภาษาไทยค่อนข้างซับซ้อนกว่าที่คนทั่วไปคิด ผมเคยเจอคำถามนี้บ่อย ๆ ในกลุ่มคนชอบฟังหนังสือเสียง เพราะจริง ๆ แล้วมีหลายเวอร์ชันที่ถูกผลิตออกมา ทั้งฉบับที่สำนักพิมพ์ไทยทำเป็นชุดอย่างเป็นทางการและฉบับที่เป็นไฟล์แจกหรือจัดทำโดยร้านหนังสือออนไลน์ แต่ละฉบับอาจใช้คนบรรยายคนละคน บางครั้งเป็นนักพากย์อาชีพ บางครั้งเป็นผู้แปลหรือทีมผลิตที่อ่านให้ฟัง ในนามของคนที่ชอบฟังเรื่องนี้ ผมมักจะแนะนำให้ดูเครดิตของไฟล์หรือปกซีดีตรง ๆ เพราะตรงนั้นจะบอกชื่อผู้บรรยายอย่างชัดเจน ถ้าต้องการหาเวอร์ชันที่เป็นทางการ วิธีที่ผมใช้บ่อยคือตรวจจากหน้าผลิตภัณฑ์ของสำนักพิมพ์หรือแพลตฟอร์มขายหนังสือเสียง เช่น ร้านค้าออนไลน์หรือแอปฟังหนังสือเสียง มักจะมีข้อมูลว่าใครเป็นผู้บรรยาย บางครั้งถ้าซื้อจากแพลตฟอร์มสตรีม มันจะแสดงชื่อผู้บรรยายในหน้ารายละเอียดของแทร็กด้วย นั่นทำให้รู้แน่ชัดว่าเวอร์ชันที่เรากำลังฟังคือใครอ่านให้ฟัง ผมชอบฟังตัวอย่างสั้น ๆ ก่อนซื้อเพื่อเช็กน้ำเสียงด้วย เพราะบางคนชอบสไตล์การเล่าแบบเดียว บางคนก็ชอบอีกแบบหนึ่ง และนั่นเป็นเหตุผลที่การระบุชื่อผู้บรรยายมีความสำคัญจริง ๆ

ตื่นเต้นทุกครั้งที่ได้พูดถึง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์' ภาษาไทย เพราะฉบับแปลที่อยู่บนชั้นหนังสือบ้านฉันไม่เคยมีเพียงเวอร์ชันเดียว โดยทั่วไปแล้วหนังสือชุดนี้มีหลายสำนักพิมพ์ในไทยที่ซื้อสิทธิ์มาแปลและจัดพิมพ์ ส่งผลให้ชื่อผู้แปลอาจต่างกันไปตามฉบับและปีที่พิมพ์ ถ้าดูจากเล่มที่ถืออยู่ ชื่อผู้แปลจะปรากฏชัดเจนบนหน้าปกหรือหน้าเครดิตในตอนต้นเล่ม ซึ่งมักจะบอกทั้งชื่อผู้แปลและทีมบรรณาธิการที่ทำงานร่วมกัน ในฐานะคนชอบสังเกต ฉันมักเปรียบเทียบคำแปลของคำเฉพาะอย่างคำเรียกสถานที่หรือคาถา เพราะบางฉบับจะเลือกถอดเสียงตรงๆ ขณะที่บางฉบับปรับให้คนอ่านไทยเข้าใจง่ายขึ้น ความแตกต่างพวกนี้ทำให้แต่ละเวอร์ชันมีรสชาติแตกต่างกันไป และนั่นก็เป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของการอ่านฉบับแปลไทย

ตั้งแต่ได้ยินคำถามนี้ครั้งแรก ฉันรู้สึกอยากเล่าให้ยาวเลยเพราะว่ามีข้อมูลเยอะพอสมควรเกี่ยวกับเวอร์ชันหนังสือเสียงของ 'แฮร์รี่ พอตเตอร์' ในไทย ฉันเคยฟังทั้งเวอร์ชันภาษาไทยและภาษาอังกฤษมาแล้ว ในไทยมีการทำหนังสือเสียงที่เป็นฉบับแปลภาษาไทยออกมาเป็นทางการ โดยมักจะเป็นการร่วมมือระหว่างสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์และแพลตฟอร์มจำหน่ายหนังสือเสียง ซึ่งบางครั้งมาในรูปแบบไฟล์ดาวน์โหลดหรือสตรีมมิ่งผ่านแอป ส่วนคุณภาพขึ้นกับผู้อ่านหรือผู้พากย์เสียงที่สำนักพิมพ์เลือก มีทั้งคนพากย์ที่เล่นโทนได้สนุกและคนที่อ่านเรียบ ๆ แต่เน้นความเข้าใจ ถ้าต้องเลือก ฉันมักจะแนะนำให้เริ่มจากฉบับอ่านไทยสำหรับคนที่อยากติดตามเรื่องราวแบบไม่สะดุดกับศัพท์หรือสำเนียง แล้วค่อยขยับไปฟังฉบับภาษาอังกฤษถ้าต้องการลิ้มรสการตีความตัวละครแบบต้นฉบับ บางเล่มมีการทำเสียงประกอบเล็กน้อย บางเล่มเป็นการอ่านเรียบ ๆ แต่ทั้งนี้อยากให้คำนึงถึงสิทธิ์และช่องทางจำหน่ายที่ถูกต้อง เพราะงานนี้มีทั้งเวอร์ชันทางการและผลงานที่แฟน ๆ ทำขึ้นเอง ซึ่งคุณภาพและความถูกต้องของเนื้อหาแตกต่างกัน การฟังแบบถูกลิขสิทธิ์จะให้ประสบการณ์ที่สมบูรณ์กว่า

คนที่ชอบฟังหนังสือเสียงมักจะถามเรื่องนี้บ่อย ๆ เพราะเวอร์ชันบรรยายมีผลกับอารมณ์ของเรื่องมาก ฉันเคยฟังทั้งสองเวอร์ชันของ 'Harry Potter and the Order of the Phoenix' แล้วจะบอกเลยว่าเสียงบรรยายที่โดดเด่นมีสองคนหลัก ๆ: เวอร์ชันอังกฤษแบบที่วางจำหน่ายในสหราชอาณาจักรบรรยายโดย Stephen Fry ในขณะที่เวอร์ชันอเมริกันจะเป็นของ Jim Dale ทั้งสองคนทำงานได้ยอดเยี่ยม แต่ให้ความรู้สึกต่างกันชัดเจน — Fry ให้โทนอ่อนนุ่ม มีความเป็นผู้เล่าแบบเป็นมิตรและมีน้ำเสียงอังกฤษที่ทำให้บรรยากาศบางช่วงดูอบอุ่นขึ้น ส่วน Dale จะเล่นกับโทนเสียงและมิติของตัวละครเยอะกว่า เหมาะกับคนที่ชอบฟังการทำเสียงตัวละครที่หลากหลายและมีลูกเล่น เมื่อฟังฉันสังเกตว่า Fry จะพาเราเข้าไปในโลกของเรื่องได้แบบลื่นไหล เหมือนผู้ใหญ่คอยเล่านิทานให้ฟัง ในขณะที่ Dale มักจะฉีกมิติให้แต่ละตัวละครมีบุคลิกชัดเจน จะได้อารมณ์การแสดงสดมากขึ้น ถาคห้าเป็นภาคที่โทนค่อนข้างมืดขึ้น มีช่วงที่อารมณ์หนักและนิ่ง การเลือกคนบรรยายจึงสำคัญ: ถ้าอยากได้การเล่าแบบคละเคล้าความเศร้าและความหวังพร้อมกัน Fry อาจตอบโจทย์ แต่ถ้าอยากได้การแยกบุคลิกตัวละครชัด ๆ Dale จะให้ความบันเทิงแบบตรงไปตรงมามากกว่า สรุปสั้น ๆ ว่าถ้าต้องเลือกตอนที่ฟังระหว่างการเดินทางยาว ๆ ฉันมักจะสลับระหว่างสองเวอร์ชันนี้ขึ้นกับอารมณ์ของวัน แต่ไม่ว่าจะเป็นใคร ทั้งคู่ต่างเติมชีวิตให้กับหนังสืออย่างเต็มที่

แผ่นหนังสือเก่าๆ ในชั้นหนังสือยังคงเตือนให้เราระลึกว่าแปลหนังสือใหญ่ๆ อย่าง 'แฮร์รี่ พอตเตอร์ กับศิลาอาถรรพ์' มักมีหลายฉบับและหลายทีมแปล ในความเห็นของคนที่สะสมหนังสือภาษาไทย มันไม่ใช่เรื่องแปลกที่แต่ละสำนักพิมพ์จะจัดแปลและเรียบเรียงคำแปลต่างกันไป ผู้แปลจะถูกระบุไว้ที่หน้าลิขสิทธิ์หรือหน้าปกหลังของเล่มนั้นๆ ซึ่งเป็นแหล่งที่ชัดเจนที่สุดในการยืนยันชื่อผู้แปล เวอร์ชันที่ออกวางขายในช่วงเวลาต่างกันอาจมีการปรับถ้อยคำหรือแก้ไขคำแปลเดิม ทำให้ผู้อ่านรุ่นใหม่กับรุ่นเก่าอาจมีความทรงจำต่อสำนวนที่ต่างกัน อย่างที่ชอบบอกเพื่อนเมื่อหยิบเล่มเก่า:ถ้าอยากรู้ชื่อผู้แปลจริงๆ ให้พลิกไปดูหน้าลิขสิทธิ์แล้วจะเห็นชื่อชัดเจน ส่วนความรู้สึกต่อสำนวนของผู้แปลก็เป็นสิ่งที่ทำให้การอ่านสนุกขึ้นอีกแบบหนึ่ง