003. A Mother’s Desperate Choice

“Mommy!”

Napakurap ako nang marinig ang maliit na boses mula sa kama.

Huminto ang kamay ko sa pagtatahi ng laylayan ng school uniform ng anak ko.

Sa sahig ng maliit naming kwarto, kalat ang retaso ng tela, sinulid, lumang plantsa, at isang paper bag ng labada na kailangan kong ihatid mamaya sa kanto.

Sa ibabaw ng mesa, may tatlong resibo ng utang, kalahating bote ng vitamins ni Luna, at isang maliit na alkansiyang halos wala nang laman.

Pero sa gitna ng lahat ng iyon, nakangiti ang anak ko.

Si Luna Hope. Limang taong gulang.

Maliit ang mukha niya, malikot ang mata, at may ugaling parang buong mundo ang kalaban kapag hindi niya nakuha ang gusto niya.

Sa kasamaang-palad, alam na alam ko kung kanino niya nakuha iyon.

“Bakit gising ka na?” tanong ko, pilit na pinapalambot ang boses kahit halos hindi pa ako natutulog.

Umupo siya sa kama, magulo ang buhok, yakap-yakap ang luma niyang stuffed rabbit na tinahi ko na ng ilang beses.

“Nanaginip po ako.”

“Anong panaginip mo, anak?”

Lumawak ang ngiti niya. “May malaking bahay daw po tayo. Tapos may garden. Tapos may fountain. Tapos may manong guard na nagbubukas ng gate kapag dumarating tayo.”

Nanigas ang kamay ko sa hawak na karayom.

Pinilit kong ngumiti. “Baka castle iyon, baby.”

“Yes, Mommy.” Kinikilig siyang tumawa. “Sana balang araw tumira po tayo sa ganoon.”

May kumurot sa dib*dib ko.

Napatingin ako sa maliit naming bintana. Sa labas, nagsisimula nang magising ang palengke. May dumadaang tricycle. May nagtitinda ng pandesal. May kapitbahay na sumisigaw ng pangalan ng anak niya.

Tipid akong ngumiti. “Magsusumikap si Mommy para magkaroon tayo ng mas malaking bahay.”

Lumapit si Luna sa akin at sumilip sa tinatahi ko. “Mommy, tapos na ba iyong uniform ko?”

Tinapos ko ang huling tahi, saka kinagat ang dulo ng sinulid. “Yes, anak. Pwede mo nang sukatin.”

“Yehey!”

Pinagmasdan ko lang siya habang sinusuot ang uniform. Pinunasan ko ang pawis na pumatak sa noo ko.

Balang araw, makakaahon din kami sa hirap.

“Mommy?”

“Hm?”

“May nakita po akong picture ng lalaki sa ilalim ng kama ninyo…” Nag-alangan siya, yakap ang stuffed rabbit niya. “Siya ba ang daddy ko?”

Sandali akong hindi nakasagot.

“Luna…”

“Parang kamukha ko po siya.”

Umiwas ako ng tingin. Uminit na naman ang mga mata ko. Sa tuwing naaalala ko ang bigat ng kahapon, parang binabalik ako doon sa mga araw na tinapak-tapakan lang ako.

Pinilit kong ngumiti kahit parang may nakabara sa lalamunan ko.

“Anak,” mahinang sabi ko, “hindi lahat ng nasa picture, kailangang hanapin, okay?”

Kumunot ang noo niya. “Bakit po?”

Hinaplos ko ang pisngi niya. “Kasi minsan, may mga taong mas okay nang hindi binabalikan.”

“Pero kung daddy ko po siya…”

“Luna.” Mas mahigpit ko siyang hinawakan. “Mommy is here. Okay? I can be your daddy too.”

Nakita ko sa mukha niya na may naiwan pa ring tanong, pero tahimik siyang tumango.

Ang sikip sa dib*dib.

Kahit anong tahi ko sa damit niya, kahit ilang beses kong ayusin ang sira niyang laruan, kahit ilang trabaho ang pasukin ko para may makain kami, may parte ng buhay niya na hindi ko kayang punan.

Isang ama. Taong dapat sana ay naghahanap sa amin, pero hindi niya ginawa.

Ilang taon ko nang nilulunok ang bubog na iyon.

Noong unang taon, natutunan kong matulog nang nakaupo sa tabi ng duyan niya dahil takot akong may kumatok sa pinto at kunin siya sa akin.

Noong pangalawang taon, natutunan kong ngumiti habang bumibili ng gatas na tingi dahil kulang ang pera ko sa isang lata.

Noong pangatlong taon, natutunan kong magsinungaling sa landlord namin na darating na ang sweldo ko kahit wala pa akong kliyenteng nagpapalaba.

Noong pang-apat, tinuruan ko siyang huwag umiyak kapag hindi kami nakakabili ng birthday cake. Gumawa na lang ako ng pancake na may kandila sa gitna.

Noong panglima, natutunan kong huwag nang tumingin sa mga pamilyang kumpleto kapag Linggo sa simbahan.

At ngayon, habang tinatanong niya kung sino ang lalaki sa lumang picture, natutunan kong may mga sugat pala na hindi naghihilom.

Pagkatapos kong ihatid si Luna sa school, dumiretso ako sa public hospital kung saan naka-confine si Mama.

Amoy alcohol, pawis, at pagod ang hallway. May mga pasyenteng nakaupo sa tabi ng pader, may mga kamag-anak na natutulog sa karton, may batang umiiyak habang hawak ang dextrose stand.

Sa dulo ng ward, nandoon si Mama.

Sobrang payat na niya at maputla. Maliit ang kama na parang isang galaw niya lang, pwede siyang malaglag.

Katabi niya ang kapatid kong si Mira, nakaupo sa plastic chair, hawak ang folder ng hospital papers.

Pagkakita niya sa akin, bumigat agad ang mukha niya.

“Ate…”

Hindi pa man siya nagsasalita, alam ko na.

“Magkano?” tanong ko.

Inabot niya sa akin ang papel.

Kailangan ni Mama ng operasyon. Hindi na puwedeng i-delay, sabi ng doktor. Kung hindi, mas lalala ang puso niya. Mas lalaki ang gastos. Mas bababa ang chance na humaba pa ang buhay niya.

Binasa ko ang estimate.

₱380,000.

Parang nabingi ako.

“May PhilHealth naman,” sabi ni Mira, pero halata sa boses niyang pinipilit lang niya akong pakalmahin. “Pero hindi covered lahat. Kailangan pa rin ng down payment. At least one hundred fifty thousand bago siya mai-schedule.”

Gusto kong matawa sa bigat ng hagod na gumapang sa ulo ko.

“Ate, may mahihiraman ka pa ba?”

Napatingin ako kay Mama. Tulog siya, pero kulubot ang noo niya.

“Wala na,” mahina kong sabi.

“Si ate Tessa?”

“May utang pa ako sa kanya.”

“Yung labahin mo?”

“Nababawasan na.”

“Ano nang gagawin natin?”

Hindi ako nakasagot.

Iyon ang problema kapag ikaw ang panganay. Lahat nagtatanong sa’yo ng sagot kahit ikaw mismo, wala nang alam.

Nang makauwi ako, binuksan ko agad ang lumang cellphone ko. Basag ang screen sa gilid. Minsan, bigla na lang nagha-hang. Pero kailangan kong maghanap ng trabaho.

Laundry assistant.

Stay-in cleaner.

Tailoring helper.

Housekeeper.

Kahit ano.

Nag-scroll ako nang nag-scroll hanggang sa tumigil ang daliri ko sa isang post.

Lust Estate is hiring.

Housekeeping staff.

Stay-in.

High salary.

With meal allowance.

With medical assistance for qualified employees.

Naramdaman kong tumigil ang paghinga ko.

Lust Estate sa loob ng La Isla Tentación.

Ang lugar na minsan kong tinakasan.