May Mga Interview Ba Si Lam Ang Author Na Mababasa?

Hindi ko inaasahan na magiging ganito kasaya ang araw na iyon. Nagkita ang author sa kanyang publicist na si Maya, na halos siya ring utak ng buong promo tour — siya yung tipong laging may plan B at nag-aayos ng mga detalye sa likod ng kamera. Kasama rin doon ang manager ng lokal na bookstore na si Carlo, na nag-coordinate ng book signing at panel talk. Nagkita-kita sila sa maliit na café malapit sa tindahan bago pa magsimula ang unang stop ng tour. Habang pinaguusapan nila ang schedule at mga press list, napansin kong mahalaga talaga ang chemistry nila — hindi lang sila nakikipagtrabaho, parang magkakilala na rin sila ng matagal. May mga sandaling nagtatawanan silang dalawa, may seryosong usapan kapag tungkol sa logistics, at may mabilis na tawag sa radio host para kumpirmahin ang interview slot. Sa huli, ramdam ko na hindi lang isang taong nag-iisa ang author sa promo tour — marami siyang kaagapay: publicist, bookstore manager, at ilang media contacts na siyang bumuo ng magandang gabi para sa mga mambabasa. Para sa akin, doon ko nakita ang tunay na team effort sa likod ng ningning ng mga event.

Nakakatuwa talagang balikan ang kuwento ni Lam-ang at isipin kung sino-sino ang mga gumagawa ng kanyang paglalakbay na napaka-epiko. Sa aking sariling pagbasa ng 'Biag ni Lam-ang', malinaw na sentro talaga ng kuwento si Lam-ang mismo — isang bayani na ipinanganak na tila may kakaibang tadhana: nagsalita agad, may tapang na lampas sa karaniwan, at may mga kakaibang kakayahan na nagpasikat sa kanya bilang pangunahing tauhan. Kasama niya ang kanyang mga magulang na malaking bahagi ng kanyang motibasyon: ang ama niyang si Don Juan, na umalis para mag-alsa at hindi na bumalik; at ang ina niyang si Namongan, na nagdala ng pag-aaruga at ang pakiramdam ng tahanan na pinanghihinanglan ni Lam-ang. Ang pagkawala ng ama ang nag-udyok sa kanya para maglakbay at maghiganti, kaya kitang-kita ang papel ng magulang sa pagbubuo ng kanyang kwento. Hindi rin puwedeng kalimutan ang kanyang tunay na pag-ibig, si Ines Kannoyan — ang babaeng kanyang inibig at nilapitan na may buong tapang at panliligaw. At siyempre, may papel din ang mga kalaban: mga mananakop o mandirigma mula sa ibang grupo (madalas tinutukoy bilang mga Igorot o katulad na tribo sa kuwento) na responsable sa pagkawala ng kanyang ama at nagbigay-daan sa iba pang labanan. Ang mga tapat na hayop niya — ang aso at tandang — pati na rin ang mga mahiwagang bahagi ng kuwento (pagkamatay at muling pagkabuhay) ang nagbibigay ng pambihirang lasa sa epiko. Sa buod, si Lam-ang ang bida, sinusuportahan ng magulang, minamahal ni Ines, at hinahamon ng mga kalaban at kakaibang nilalang — isang cast na sobrang buhay at puno ng kulay na nagpapasaya sa akin tuwing binabalikan ko ang kuwentong ito.

Isang magandang araw para pag-usapan ang mga akda ni Havey, ang makabagbag-damdaming may-akda ng 'Diary ng Panget'! Ang kwentong ito ay nakakuha ng puso ng maraming mambabasa sa mismong diwa ng kabataan, punung-puno ng mga emosyon at hamon na dinaranas ng mga teen. Pero alam mo ba na higit pa sa obra master na ito, maraming ibang aklat si Havey na nag-aanyaya rin sa ating mga mambabasa? Ang kanyang serye na 'The Modern Epic' ay talagang nakakaengganyo, nakatayo ito sa tema ng pagmamahal at pagkakaibigan na madalas na umiikot sa buhay ng mga kabataan. Naka-engganyo ito at mainit na tinanggap ng mga tao, na nagbibigay ng mas malalim na pananaw sa mga karakter at kwento. Nagbibigay ito ng panibagong dama at gawin, na tila naaapektuhan tayo ng bawat pag-ikot ng kanilang mga kwento. Bilang karagdagan, narito rin ang ‘She’s Dating the Gangster’, na naging napaka-impluwensyal at patok sa mga kabataan. Ang kwentong ito ay tungkol sa mga hindi inaasahang buhay na nag-uumapaw ng romansa at drama na talagang makaka-relate tayo. Ang mga tema ng pagkakaibigan at tadhana ay tila nakasulat para sa ating lahat na bumubuo ng mga pangarap at pag-asa. Talaga namang umaabot sa puso ang kwento, kaya’t hindi kataka-takang nagkaroon ito ng maraming tagahanga din. At hindi mo dapat palampasin ang kanyang 'The Eternity of Anecdotes', kung saan hinahawakan ang mahahalagang tema tungkol sa alaala at mga experience na nagbibigay halaga sa ating buhay. Tila nagiging alon ng mga alaala ang mga tauhan, at sa bawat pahina ay tila isa ring paglalakbay. Ang kanyang paglikha ay isang mataposang paalala na ang bawat karanasan, mabuti man o masama, ay may dahilan at halaga sa ating pagkatao. Minsan, naiisip ko kung gaano kahalaga ang mga ganitong kwento para sa mga kabataan. Parang paalala na hindi ka nag-iisa sa mga laban ng buhay. Talaga namang nakakamangha ang talinong pagiging kwentista ni Havey, at ang bawat isa sa kanyang mga akda ay patunay na ang storytelling ay isang sining na lumalampas sa oras. Kahit anong tema o genre, siguradong makakakita tayo ng piraso ng ating sarili sa kanyang mga kwento.

Sa aking pagsasaliksik tungkol sa 'Akin Ka', napansin ko na maraming mga oportunidad para sa interbyu na isinagawa kasama ang mga may-akda. Ang mga ganitong interbyu ay nagbigay ng malalim na insight sa kanilang mga ideya at inspirasyon sa likod ng kwento. Isang halimbawa ay ang ilang online platforms na nakinig sa kanila habang pinag-uusapan ang mga tema ng pag-ibig, pamilya, at mga tunggalian sa buhay. Madalas na ang mga may-akdang ito ay nagbibigay ng pambihirang pananaw tungkol sa kanilang proseso ng pagsusulat, na talagang nakaka-engganyo sa mga tagahanga na tulad ko. Minsan silang naririnig sa mga podcasts o nasa mga written articles kung saan napapalalim ang ating kaalaman sa kanilang mga karakter at naratibo. Minsan, may mga live sessions sila sa social media, kung saan sumasagot sila ng mga tanong mula sa kanilang mga tagasubaybay. Parang isang pagkakataon na makausap ang ating mga iniidolo, at nakakaranas tayo ng personal na koneksyon sa kanilang sining. Ang mga interbyu na ito ay hindi lang basta promotional, kundi nagbibigay din sila ng mga lihim sa mga indibidwal na nagbigay inspirasyon sa mga karakter sa kanilang kwento. Sobrang saya kapag nalalaman natin ang mga kwento sa likod ng kanilang mga ideya, at nakakapukaw ito ng interes sa kanilang mga susunod na proyekto.

Bilang isang masugid na tagahanga ng panitikan, kamangha-mangha kung paano ang mga kwento, lalo na ang alamat ng pinya, ay umuusbong sa ating kolektibong imahinasyon. Ang 'Alamat ng Pinya' ay hindi lamang kwento ng saging; ito ay sumasalamin sa ating kultura at mga aral na mahigpit na nakaukit sa ating mga isipan. Ang mga alamat, gaya nito, ay nag-aambag sa paglinang ng ating literatura sa pamamagitan ng pagpreserba ng mga tradisyon at pagpapasa ng mga aral mula sa isang henerasyon papunta sa susunod. Ang kwentong ito ay nakapagbinhi ng diwa ng pagiging masipag at ang halaga ng pamilya, na mahalaga sa mga Pilipino. Kapag binabasa ito ng mga kabataan, natututo silang pahalagahan ang kanilang mga ugat at ang mga kwentong bumubuo sa kanilang pagkatao. Dahil dito, ang mga ganitong alamat ay nagsisilbing tulay sa pagitan ng nakaraan at kasalukuyan. Ang mga bata, sa pagkakaalam ng kwentong ito, ay hindi lang basta nagiging masaya, kundi unti-unti rin silang nahuhubog sa pagiging bahagi ng mas malawak na tradisyon ng panitikan. Nakikita ko ito bilang mahalagang bahagi ng ating pagkakakilanlan. Ang mga ganitong kwento ay madalas na pinagkukunan ng inspirasyon, at marami sa mga manunulat ang nanunumbalik sa mga ganitong alamat upang makuha ang kanilang sariling sining. Ang 'Alamat ng Pinya' ay hindi lamang kwento ng mga pinya kundi isang biyahe patungo sa ating mga puso at isipan. Ang mga salin ng kwentong ito ay nagbigay-daan para sa mas maraming mga manunulat na ipahayag ang kanilang sariling mga kwento na hango pa rin sa katutubong pananaw. Kay saya na isipin na ang mga simpleng kwentong ito ay may malalim na epekto sa ating panitikan! Isa pa, ang mga alamat ay tila walang katapusang inspirasyonal na ginawa na umabot mula sa mga nakaraang dekada hanggang sa makabagong panahon. Ang paraan ng pagkuwento sa 'Alamat ng Pinya' halimbawa, ay nagtuturo na ang bawat kwento, gaano man ito ka-simple, ay may kaya ditong maging gabay at inspirasyon para sa aming mga susunod na henerasyon. Hanggang ngayon, ang mga kwento tulad nito ay patuloy na bumubuo sa ating kultural na pagkakakilanlan, kaya’t mahalaga na ipagpatuloy ang pagsasalin ng mga kwentong ito sa mas bagong mga hakbang. Tunay na nakakaengganyo ang proseso ng pagsusulat tungkol dito dahil sa mga aral na naiiwan. Kung may iba pang kwento na gaano man kaliit ang halaga, naipapasa ang mga natutunan at asal na mas insider ang pakiramdam. Ipinapaalala ng mga alamat ang kahalagahan ng ating mga ugat dahil sa kanilang mga aral na patuloy na gumagabay sa ating mga buhay.

Araw-araw akong nagche-check ng mga fan group at opisyal na channel tungkol sa 'lam ang', kaya hayaan mong ibahagi ko ang nakikita ng komunidad. Sa ngayon, wala pang opisyal na anunsyo mula sa publisher o studio na nagsasabing magkakaroon ng anime adaptation ng 'lam ang'. Marami ang gumagawa ng fanart at may mga indie na short animations, pero ito ay hindi opisyal na proyekto — madalas itong lumilitaw sa social media kapag sumisikat ang isang kuwento. Kung iisipin ang proseso, kapag opisyal na inihayag ang adaptation, madalas may una: anunsyo sa publisher o sa isang event; pangalawa: pagpapakilala ng studio at staff; at panghuli: teaser PV at konkretong release window. Karaniwang tumatagal ng 6 hanggang 18 buwan mula opisyal na anunsyo hanggang sa aktwal na paglabas, depende sa laki ng proyekto. Kaya kung may lalabas na balita, asahan mo munang mga teaser o visual first, tapos technical details gaya ng bilang ng episodes at platform ng pagpapalabas. Bilang fan, inirerekomenda kong i-follow ang mga opisyal na channel (publisher, mangaka/awtor, at mga studio) at bigyan ng GB ang mga reputable sites tulad ng mga malaking news outlets na nagre-report ng anime. Excited ako sa posibilidad — masayang pag-usapan ang mga fan theories at kung anong studio ang pinakamainam para sa mood ng 'lam ang'.

Laging nakakatuwang mag-isip tungkol sa mga patimpalak na maaaring subukan ng mga aspiring authors! Maraming magagandang oportunidad para ipakita ang iyong galing sa pagsusulat. Una, ang sinumang nagsisimula o nag-iisip na mag-publish ay dapat talagang itry ang mga literary contests gaya ng mga tinatawag na 'flash fiction competitions'. Sa mga ganitong patimpalak, may mga limitadong bilang ng salita na ipinapakita ang iyong kakayahan sa maikling panahon. Personal kong naranasan ang thrill na makipagligawan sa oras habang nagtatrabaho sa isang piraso na kailangang maging kamangha-mangha sa loob lamang ng 1000 salita. Sa kabilang banda, bakit hindi subukan ang mga genre-specific writing contests? Kung ikaw ay mahilig sa science fiction, isang magandang halimbawa ay ang 'Writers of the Future Contest'. Ang mga ganitong patimpalak ay nagbibigay ng pagkakataon na makilala ang iyong boses sa partikular na genre at makipagtagisan sa ibang manunulat. Sobrang saya talagang makita kung paano nag-e-evolve ang mga kwento ng ibang tao at kung gaano rin sila kahuhusay sa pagsulat. Huwag ding kalilimutan ang mga anthologies na tumatanggap ng submissions mula sa mga bagong manunulat. Kadalasan, ang mga ito ay may partikular na tema o paksa, at nagbibigay ito ng magandang pagkakataon na sumubok at lumabas sa iyong comfort zone. Sa isang pagkakataon, nag-submit ako sa isang anthology na nakatuon sa 'magical realism'—napaka-challenging pero sobrang rewarding ang karanasan. Ang mga ganitong patimpalak ay nakakatulong din na likhain ang iyong network sa mga kapwa manunulat. Ang mga patimpalak na may cash prizes ay tiyak na nakakahatak din ng interes! Pakitandaan na maging maingat sa mga pamantayang itinakda nila dahil ang mga ito ay kadalasang mabigat at mahigpit. Kaya’t importanteng i-check ang mga detalye bago ang iyong simula upang mas maganda ang supply ng ideya at kalidad ng mga gawa. Ang pagkilala at mga premyo na ito ay hindi lang para sa mga panalo; nakakatulong din ito sa accountability para sa iyong sarili bilang manunulat.

Sa kwento ni Lam Ang, ang mga tauhan ay puno ng kulay at karakter, na nag-aalaga ng isang masaganang mitolohiya mula sa mga tradisyon ng mga Ilokano. Isa sa mga pangunahing tauhan ay si Lam Ang mismo, ang bayaning nagtataglay ng mga kahanga-hangang katangian. Isinilang siya na may kakayahang makipag-usap sa mga hayop at nakakaalam ng mga bagay-bagay na hindi pa nangyayari. Ang kanyang katapangan ay tila galing sa kanyang pinagmulan, isang simbolo ng lakas at talino. Pagkatapos ay nandiyan si Namongan, ang ina ni Lam Ang, na kilala sa kanyang magandang asal at matibay na personalidad. Nakakaakit siya hindi lamang dahil sa kanyang disenyo kundi dahil din sa kanyang mga karanasan sa buhay. Sa kabila ng mga pagsubok, pinanatili niyang matatag ang kanyang pamilya at naging inspirasyon ito para kay Lam Ang. Bilang isang mahalagang tauhan, nandiyan din si Don Juan, ang kanyang ama, na hindi maalala ng kanyang anak sa kanyang batang edad. Si Don Juan ay lumalarawan bilang isang makapangyarihang tao na pinuputok ang swerte at yaman. Ipinakita ni Lam Ang ang pagkilala sa kanyang ama sa kanyang paglalakbay, na nagpapakita kung gaano kahalaga ang pamilya sa kwento. Ang iba pang mga tauhan gaya ng mga kaaway at mga kaibigan ni Lam Ang ay nagbibigay-diin sa kanyang mga pakikipagsapalaran, na nagdaragdag ng lalim sa sulat ng epiko. Ang mga tauhang ito ay nagtutulungan upang mailarawan ang kwento ng karangyaan, pakikilala, at mga pakikipagsapalaran ng isang bayaning nagmula sa iba't ibang siklo ng buhay. Sa huli, ang kwentong ito ay higit pa sa kasaysayan; ito ay tungkol sa pagiging matatag, pagmamahal sa pamilya, at ang pakikipaglaban para sa karapat-dapat na hinaharap.