5ส การ์ตูน มีอะไรบ้าง?

5ส ในวงการการ์ตูนญี่ปุ่นเป็นแนวคิดที่หยิบมาจากหลักการบริหารงานแบบญี่ปุ่นแต่เอามาปรับใช้กับการสร้างสรรค์ผลงาน เริ่มจาก 'สะสาง' คือการตัดฉากที่ไม่จำเป็นออก 'สะดวก' หมายถึงการออกแบบโครงเรื่องที่อ่านลื่นไหล 'สะอาด' คือเนื้อหาที่ปราศจากความสับสน 'สุขลักษณะ' เน้นการสร้างบรรยากาศที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย และสุดท้าย 'สร้างนิสัย' หมายถึงการพัฒนาสไตล์เฉพาะตัวที่คงเส้นคงวา การนำ 5ส มาใช้เห็นชัดในงานอย่าง 'One Piece' ที่ตัดฉาก filler ออกมากมายเพื่อรักษาความ紧凑ของเนื้อหหลัก หรือ 'Attack on Titan' ที่ออกแบบโครงเรื่องซับซ้อนแต่ยังทำความเข้าใจได้ เพราะผ่านการ 'สะสาง' ข้อมูล歷史อย่างดี แฟนๆ มักรู้สึกถึงความแตกต่างเมื่ออ่านการ์ตูนที่ใช้หลัก 5ส เปรียบเทียบกับงานที่ขาดการจัดการ - รู้สึกเหมือนเดินในห้องที่จัดระเบียบกับห้องรกอย่างชัดเจน

มีของสะสมหลายประเภทที่แฟน 'Monster' ในไทยมักตามหา และแต่ละชิ้นก็ให้ความรู้สึกต่างกันไปจนอยากเก็บครบทุกแบบ สื่อต้นฉบับอย่างมังงะแผงรวมแบบญี่ปุ่นเป็นสิ่งที่นักสะสมจริงจังมองหา เพราะลายเส้นของ Naoki Urasawa มีรายละเอียดเยอะ การมีชุดเล่มครบทั้งสภาพดีหรือฉบับพิมพ์พิเศษทำให้รู้สึกเหมือนเก็บชิ้นงานศิลปะไว้บนชั้น หนังสือพิมพ์เก่า ๆ หรือฉบับอิมพอร์ตบางทีมีปกแถมหรือคอมเมนต์พิเศษที่หายาก และผมมักเลือกเล่มที่สภาพดีมีปกครบเพราะการอ่านซ้ำแล้วเห็นลายเส้นที่ยังสดมันยิ่งฟิน นอกจากมังงะแล้ว งานพิมพ์พิเศษอย่างอาร์ตบุ๊กหรือสแก็ตช์บุ๊กก็มีคุณค่า เฉพาะภาพร่างตัวละครและโน้ตของผู้วาดนั่นแหละที่ทำให้เห็นกระบวนการคิดของเขา ในไทยอาจหาได้จากงานหนังสือหรืองานแฟนมีตต์ บางครั้งนักสะสมชาวไทยชอบแลกเปลี่ยนกันเป็นชุด ทั้งโปสเตอร์พิมพ์ดี ๆ ซาวด์แทร็กซีดีหรือบลูเรย์รวมตอนที่ภาพและเสียงคุณภาพสูงก็เป็นอีกชิ้นที่เพิ่มมูลค่าให้คอลเลกชัน ในทางปฏิบัติ ใครที่อยากลงทุนผมแนะนำตั้งงบและค่อย ๆ เลือกชิ้นที่สำคัญก่อน เช่น เล่มมังงะที่เป็นแกนกลางของคอลเลกชัน แล้วเสริมด้วยอาร์ตบุ๊กหรือสื่อมีเดียพิเศษ การเก็บรักษาให้ดีและหาที่เก็บกันฝุ่นจะช่วยให้ของยังดูใหม่ได้นาน — ความรู้สึกเมื่อเปิดเล่มโปรดแล้วกลับไปเจอประโยคเดิม ๆ นั่นแหละทำให้การสะสมคุ้มค่า

มีหลายเรื่องจากยุค 80–90 ที่คิดว่าแสงและรายละเอียดจะสวยสะพรั่งขึ้นมากถ้ารีมาสเตอร์เป็น 4K โดยเฉพาะงานที่ใช้ภาพพื้นหลังวาดด้วยมือและซีนแอ็คชั่นที่มีการเคลื่อนไหวซับซ้อนอย่าง 'Nausicaä of the Valley of the Wind' ซึ่งฉากท้องฟ้า สปอร์ และเครื่องจักรลอยฟ้าจะได้อารมณ์ใหม่เมื่อเส้นและสีคมชัดขึ้น ฉันชอบมององค์ประกอบเล็ก ๆ ในฉากหลังของหนังเก่า—เส้นพู่กัน รอยสีซีด และรอยขูดที่ทำให้รู้สึกถึงฝีมือมนุษย์—และคิดว่า 'Akira' จะกลายเป็นประสบการณ์ภาพยนตร์ที่หนักแน่นขึ้นใน 4K เพราะรายละเอียดของเมือง Neo-Tokyo กับพื้นผิวคอนกรีต แผงวงจร และแสงนีออนจะโดดเด้งขึ้นมาก สุดท้าย 'Ghost in the Shell' ก็เป็นตัวอย่างที่ดีของงานไซเบอร์พังค์ที่อยากเห็นการรีมาสเตอร์; ฉากเงาสะท้อนบนผิวโลหะและหยดน้ำจะมีความลึกขึ้น ทำให้โลกอนาคตน่าเชื่อถือยิ่งกว่าเดิม

ความแตกต่างที่ชัดเจนที่สุดระหว่าง '5ส' กับอนิเมะทั่วไปคือการยึดหลักปรัชญา 5 ส. (สะสาง สะดวก สะอาด สุขลักษณะ สร้างนิสัย) ที่ถูกถ่ายทอดผ่านเรื่องราว อย่าง 'Cells at Work!' ที่แปลงเซลล์เม็ดเลือดขาวเป็นฮีโร่คอยจัดการสิ่งแปลกปลอมในร่างกาย มันไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่ยังสอดแทรกความรู้วิทยาศาสตร์และแนวคิดการจัดระบบชีวิต อนิเมะทั่วไปอาจเน้นแอคชันหรือโรแมนติก แต่ '5ส' ใช้การ์ตูนเป็นเครื่องมือสื่อสารแนวคิดพัฒนาตนเอง อย่างใน 'A Place Further Than the Universe' ที่สอนเรื่องการตั้งเป้าหมายผ่านการเดินทางของเด็กสาว แม้จะดูเหมือนอนิเมะท่องเที่ยวทั่วไป แต่ทุกฉากเต็มไปด้วยสาระการบริหารเวลาและทรัพยากร เสน่ห์ของ '5ส' คือการแปลงเรื่องใกล้ตัวให้สนุกโดยไม่เสียสาระ ทำให้ผู้ชมได้ทั้งความเพลิดเพลินและภูมิปัญญาใช้ชีวิต

บอกตามตรง ตอนแรกที่ดู 'สไลม์' แล้วเห็นเขากลายเป็นสไลม์ใหม่ ๆ ฉันก็ไม่คิดว่าจะมีระบบสกิลละเอียดขนาดนี้เลย — และพลังของตัวเอกเปลี่ยนไปตามแต่ละภาคอย่างชัดเจน ในช่วงต้นเรื่อง (ภาคแรก ๆ ที่เราติดตามการเกิดใหม่และการตั้งรกรากของหมู่บ้านโงบลินจนกลายเป็นชุมชน) พลังพื้นฐานของเขาคือความสามารถแบบสไลม์ทั่วไปที่ถูกซับซ้อนขึ้น ได้แก่ 'Predator' ที่สามารถกลืน สังเคราะห์ และคัดแยกสิ่งต่าง ๆ เพื่อเรียนรู้หรือสร้างสิ่งใหม่ ๆ กับ 'Great Sage' ซึ่งทำหน้าที่วิเคราะห์ข้อมูล คำนวณความเป็นไปได้ และให้คำปรึกษาอย่างฉับไว นอกจากนี้ยังมีความสามารถฟื้นฟูตัวเองสูงและการแปลงร่างเป็นรูปร่างมนุษย์เพื่อใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้อย่างราบรื่น การใช้สกิลชื่อมอบ (Naming) ในภาคแรกก็สำคัญมาก เพราะการให้ชื่อแก่เผ่าพันธุ์ย่อยทำให้พวกเขาพัฒนาเป็นเผ่าที่แข็งแกร่งขึ้น ทั้งยังสะท้อนถึงทิศทางของพลังที่ไม่ใช่แค่ต่อสู้ แต่เป็นการสร้างสังคมและพันธมิตร ผมจึงชอบการนำเสนอที่ไม่เน้นแต่สกิลทำลายล้าง แต่ผสมกับกำลังเชิงบริหารและการสร้างเครือข่ายของมอนสเตอร์ให้กลายเป็นรัฐหนึ่ง ยิ่งฉากที่แปลงร่างแล้วใช้ 'Predator' จัดการสิ่งมีชีวิตหรือดูดเทคโนโลยีของศัตรูเพื่อเพิ่มพลัง เป็นตัวอย่างที่ชัดว่าพลังเริ่มจากการสะสมข้อมูลแล้วเติบโตเป็นความสามารถที่ปรับตัวได้

5ส การ์ตูนญี่ปุ่นที่ผสมผสานแนวสืบสวนกับคอมเมดี้ฮาๆ ยังไม่ค่อยเป็นที่รู้จักในไทยเท่าไรนะ ตัวละครหลักอย่าง 'ฮิเด' ที่เป็นนักสืบจอมบ้าก็มีเสน่ห์เฉพาะตัว แต่ด้วยเนื้อหาที่เต็มไปด้วยมุกตลกแบบญี่ปุ่นล้วนๆ บางมุกอาจจะไม่กระเด้าต่อคนไทยทั่วไป เคยลองแนะนำให้เพื่อนที่ชอบแนวสืบสวนอ่านดู แต่หลายคนบอกว่ามุกตลกมันค่อนข้าง nicheเกินไป อย่างไรก็ตาม กลุ่มแฟนๆ ที่ชอบสไตล์นี้จะคลั่งไคล้มากเพราะพล็อตเรื่องค่อนข้างตื่นเต้นและตัวละครมีความเป็น 'ตัวของตัวเอง' สูง เราว่า '5ส' น่าจะโดนใจคนไทยกลุ่มเล็กๆ ที่ชอบความแปลกใหม่มากกว่าเรื่อง mainstreamทั่วไป

ถ้าพูดถึงซีรีส์การ์ตูนแนว 5ส ที่น่าดู 'Slam Dunk' นี่ถือเป็นตัวเลือกที่ขาดไม่ได้เลยนะ เรื่องนี้ไม่ได้แค่มีแอคชันบาสketballที่ดุเดือด แต่ยังสอนเรื่องความมุ่งมั่นและการทำงานเป็นทีมผ่านตัวละครที่ลึกซึ้งอย่างฮanamichi Sakuragi ที่เริ่มจากเด็กเกเรจนพัฒนาตัวเองเป็นนักบาสระดับแนวหน้า อีกเรื่องที่อยากแนะนำคือ 'Haikyuu!!' ที่นำเสนอทั้งความสนุกของกีฬาวอลเลย์บอลและมิตรภาพระหว่างตัวละครหลักอย่าง Hinata และ Kageyama โดดเด่นด้วยการ์ตูนที่วาดสวยและฉากแข่งที่ตื่นเต้นจนแทบไม่วางไม่ลง ซีรีส์นี้ทำให้คนที่ไม่เคยสนใจกีฬาเริ่มชอบวอลเลย์บอลไปเลยก็มี ความพิเศษของสองเรื่องนี้คือมันไม่ใช่แค่การ์ตูนกีฬาธรรมดา แต่ซ่อนข้อคิดเกี่ยวกับชีวิตและการฝ่าฟันอุปสรรคไว้มากมาย ทำให้ดูได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่

เอาจริงๆแล้วความสัมพันธ์ระหว่างต้นฉบับกับผลงานเสริมของ 'Slam Dunk' ค่อนข้างน่าสนใจและมีชิ้นงานพิเศษที่แฟนๆ ชื่นชอบอยู่ไม่กี่ชิ้น ในฐานะแฟนที่อ่านจบตั้งแต่ยุคแรกๆ ผมมองว่าองค์ประกอบที่เรียกว่าสปินออฟของเรื่องนี้ไม่ได้มาเป็นซีรีส์ยาวๆ แบบที่บางเรื่องมี แต่จะเป็นงานพิเศษและตอนสั้นๆ ที่ Takehiko Inoue เคยปล่อยออกมา เช่นตอนสั้นที่มักถูกเรียกกันในหมู่แฟนว่า '10 Days After' ซึ่งเป็นชิ้นงานสั้นที่พยายามให้ภาพต่อหลังจากตอนจบของมังงะ ชิ้นงานแบบนี้มักลงในนิตยสารหรือรวมเล่มพิเศษ ทำให้มันรู้สึกเหมือนของขวัญเล็กๆ แก่แฟน นอกจากมังงะต้นฉบับแล้วอีกหนึ่งผลงานที่ทุกคนพูดถึงก็คือภาพยนตร์อนิเมชั่นฉบับใหม่ที่ออกมาในช่วงหลังชื่อ 'The First Slam Dunk' — งานนี้ไม่ใช่สปินออฟแบบแยกจักรวาลเต็มรูปแบบ แต่เป็นการตีความใหม่ในรูปแบบภาพยนตร์และมีฉากที่เพิ่มมุมมองบางอย่างให้กับตัวละครหลัก ผลงานพิเศษและภาพยนตร์เหล่านี้ช่วยเติมเต็มความคิดถึงและเปิดโอกาสให้แฟนเก่าและแฟนใหม่ได้มองเรื่องราวในมุมที่ต่างออกไป โดยรวมแล้ว 'Slam Dunk' มีผลงานขยายจักรวาลเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยมากกว่าจะเป็นภาคแยกยาวๆ — นี่แหละเสน่ห์ของมันในมุมผม