ลูกเจ้าพระยา

คำว่า 'ลูกเจ้าพระยา' ในมุมมองทางประวัติศาสตร์หมายถึงลูกหลานของผู้ที่ได้รับยศ 'เจ้าพระยา' ซึ่งเป็นยศขุนนางชั้นสูงมากในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ จุดนี้ทำให้คำนี้มีรากฐานชัดเจนว่าเกี่ยวข้องกับสถานะทางสังคมและสายสัมพันธ์กับระบบราชการเดิม เด็กที่เกิดมาในตระกูลเจ้าพระยาได้สิทธิพิเศษหลายอย่าง ทั้งการศึกษา โอกาสรับราชการ และการแต่งงานเชื่อมโยงกับตระกูลชั้นสูงอื่นๆ ทำให้ภาพลักษณ์ของคำนี้แนบไปกับความเป็นชนชั้นนำ ตั้งแต่ความประพฤติ มารยาท จนถึงรสนิยมทางวัฒนธรรมที่ได้รับการปลูกฝังให้คงไว้ซึ่งความเป็นทางการและพิธีการ การใช้งานเชิงวัฒนธรรมปัจจุบันขยับจากความหมายดั้งเดิมไปในสองทิศทางชัดเจน ทิศทางหนึ่งคือการใช้ชื่นชมบอกถึงความประณีต อ่อนช้อย และมีรสนิยมแบบเก่า เช่น ความชำนาญในศิลปะการละคร เพลงไทย หรือการจัดงานพิธีที่ใส่ใจรายละเอียด บ่อยครั้งภาพของ 'ลูกเจ้าพระยา' ถูกวาดในนิยายหรือละครเพื่อสื่อถึงความละเมียดละไมและการศึกษาแบบชั้นสูง ตัวอย่างที่ชัดเจนในการเล่าเรื่องแบบนี้คืองานนิยาย-ซีรีส์อย่าง 'บุพเพสันนิวาส' ที่สะท้อนบรรยากาศชนชั้นสูงและมารยาทแบบโบราณ ขณะเดียวกันอีกทิศทางคือการใช้ในเชิงล้อเลียนหรือเป็นคำติดปากเมื่อพูดถึงคนที่แสดงออกว่ารักความสะดวกสบาย หรือนิสัยที่ดูถือตัวและไม่เข้ากับคนทั่วไป สังคมเมืองสมัยใหม่ยังถ่ายทอดอัตลักษณ์ของคำนี้ในรูปแบบที่หลากหลาย บางครั้งหมายถึงคนที่มีภูมิลำเนาอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา มีบ้านทรงเก่า มีความผูกพันกับย่านเก่าแก่ของกรุงเทพฯ และมีวิถีชีวิตที่ตกทอดมา อย่างไรก็ตามการตีความก็เปลี่ยนจากสายเลือดบริสุทธิ์มาเป็นการบ่งบอกถึง 'ความเป็นต้นตำรับของเมือง' มากกว่าจะผูกพันกับยศอย่างเดียว หลายครอบครัวจึงกลายเป็นตัวแทนของความทรงจำร่วมเกี่ยวกับกรุงเทพฯ แบบดั้งเดิม ทั้งในด้านสถาปัตยกรรม อาหาร และการจัดงานทางสังคม ขณะเดียวกันคนรุ่นใหม่บางคนก็หันมาใช้คำนี้อย่างมีความรู้สึกยินดีที่ได้สืบทอดประเพณี แต่ก็มีบางคนที่รู้สึกว่ามันเป็นตราประทับของอำนาจเก่าและช่องว่างทางชนชั้น สุดท้ายทัศนะส่วนตัวคือชอบความรู้สึกของคำนี้เมื่อมันถูกใช้เพื่อเชื่อมโยงกับเรื่องเล่าท้องถิ่นและมรดกทางวัฒนธรรม เพราะมันทำให้เห็นมิติหลากหลายของสังคมไทย ทั้งด้านงดงามของมารยาทและพิธีการ รวมถึงความซับซ้อนของชั้นวรรณะและการเปลี่ยนผ่านในยุคสมัยใหม่ น่าจะเป็นคำที่ยังคงมีชีวิตต่อไปในบทสนทนาและงานสร้างสรรค์ ทั้งในเชิงคิดถึงอดีตและในเชิงท้าทายการตีความใหม่ ๆ ของคำว่า 'ความเป็นตระกูล' และ 'ความเป็นเมือง' สำหรับผมแล้วภาพของบ้านไม้ริมแม่น้ำกับเสียงระนาดและกลิ่นอาหารไทยโบราณยังคงทำให้คำนี้อบอุ่นและน่าค้นหา

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ไม่ได้ทำให้เรื่อง 'ลูกเจ้าพระยา' เป็นนิยายทั้งหมด แต่ก็ไม่ได้ยืนยันภาพในนิยายอย่างเดียวง่าย ๆ

ฉันอ่านเอกสารเก่า ๆ และพงศาวดารบ่อยพอจะบอกได้ว่า ‘ลูกเจ้าพระยา’ ในความหมายดั้งเดิมหมายถึงบุตรหรือสายเลือดของผู้ที่ได้รับยศ 'เจ้าพระยา' ซึ่งเป็นตำแหน่งสูงในระบบศักดินาสยาม สายเลือดเหล่านี้มีสิทธิพิเศษบางอย่าง เช่น การได้รับการยกย่องในชั้นสังคม โอกาสทำงานราชการ และการแต่งงานกับครอบครัวชนชั้นนำ แต่ภาพลักษณ์โรแมนติกหรือทรงอำนาจแบบสุดโต่งที่เห็นในละครมักถูกขยายความจากแหล่งวรรณกรรม

ในเอกสารอย่าง 'พระราชพงศาวดาร' หรือบันทึกการทำบุญของตระกูล มีการจารึกชื่อบุตรของเจ้าพระยาให้เห็นชัดเจน ทำให้รู้ว่าพวกเขามีตัวตนจริง แต่สิทธิและสถานะของแต่ละคนต่างกันมาก ขึ้นอยู่กับบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ และความใกล้ชิดกับวัง ฉะนั้นสรุปสั้น ๆ ว่า: มีตัวตนจริงแน่นอน แต่ชีวิตจริงมักซับซ้อนกว่าภาพยนตร์หลายเท่า

มีนิยายไทยเรื่องหนึ่งที่ใช้ชื่อว่า 'ลูกเจ้าพระยา' ซึ่งเล่าเรื่องราวชีวิตของคนที่เกิดมาในตระกูลชั้นสูงของสังคมไทยอย่างลึกซึ้งและละเอียดอ่อน

ผมชอบที่งานชิ้นนี้ไม่เพียงแต่เล่าการใช้ชีวิตหรูหรา แต่ยังสอดแทรกภาพความขัดแย้งภายในครอบครัว ความคาดหวังของสังคม และการดิ้นรนหาที่ทางในโลกที่เปลี่ยนแปลงไป ตัวเอกต้องต่อสู้กับบรรทัดฐานเดิมๆ ทั้งเรื่องการแต่งงาน หน้าที่ และความเป็นส่วนตัว ทำให้เรื่องราวมีมิติทั้งด้านสังคมและด้านจิตใจ

มุมมองการเล่าเรื่องเน้นความเป็นมนุษย์มากกว่าการยกย่องชนชั้น นั่นแหละที่ทำให้ผมรู้สึกว่ามันไม่ใช่แค่นิยายประวัติศาสตร์ แต่เป็นภาพสะท้อนของความเปราะบางในชีวิตจริง ซึ่งอ่านแล้วยังคิดต่อได้อีกนาน

ละครย้อนยุคไทยอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' มักถูกยกเป็นตัวอย่างแรก ๆ เมื่อพูดถึงตัวละครชนชั้นเจ้านายหรือ 'ลูกเจ้าพระยา' เพราะภาพรวมของเรื่องใส่รายละเอียดเรื่องฐานะและมารยาทของชนชั้นสูงไว้อย่างชัดเจน ฉากที่พี่หมื่นและญาติๆ ปรากฏตัวมักเต็มไปด้วยพิธีการ การให้เกียรติ และบทสนทนาที่สะท้อนความเป็นขุนนางสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งทำให้บทบาทของลูกเจ้าพระยาไม่ใช่แค่ฉายาแต่เป็นวิถีชีวิตที่มีข้อบังคับหลายชั้น

ในมุมมองของคนดูอย่างฉัน การที่ละครใส่รายละเอียดพวกนี้ทำให้ตัวละครมีมิติ เช่นการตัดสินใจที่ถูกกำหนดด้วยเกียรติยศของตระกูลหรือความคาดหวังของสังคม แทนที่จะเป็นแค่ฉากรักโรแมนติก ผลลัพธ์คือบทที่ซับซ้อนและฉากปะทะทางค่านิยมซึ่งยอดเยี่ยมมากสำหรับผู้ชมที่ชอบการเมืองเบื้องหลัง

สุดท้ายแล้ว 'บุพเพสันนิวาส' ไม่ได้ทำให้ตำแหน่งลูกเจ้าพระยาเป็นแค่เครื่องแต่งกายเท่านั้น แต่เป็นตัวกลางเล่าเรื่องเกี่ยวกับความรับผิดชอบและข้อจำกัดของชนชั้น ถ้ามองแบบนี้ มันกลายเป็นละครที่อ่านชั้นความหมายได้หลายชั้นและยังคงติดตาอยู่เสมอ

ท่วงทำนองเปิดเรื่องของ 'ลูกเจ้าพระยา' ฉายภาพแม่น้ำเจ้าพระยาได้ชัดเจนทั้งในความกว้างและความลึกของอารมณ์ เพลงธีมหลักใช้เมโลดี้เรียบง่ายแต่ติดหู ใช้เครื่องดนตรีพื้นบ้านอย่างระนาดเอกและซออู้ผสานกับผิวเสียงออร์เคสตร้าเบา ๆ ทำให้รู้สึกเหมือนล่องเรือในยามเช้า เสียงเบสต่ำกับจังหวะช้า ๆ สร้างความรู้สึกของเวลาที่ยาวนาน ส่วนฉากที่ต้องการให้ตัวละครเงียบขรึม เพลงจะลดทอนองค์ประกอบลงเป็นเพียงเปียโนกับซอหนึ่งชิ้น ทำให้บทสนทนาและสายตาของนักแสดงโดดเด่นขึ้น ความต่อเนื่องของธีมหลักที่กลับมาซ้ำในฉากสำคัญช่วยย้ำความผูกพันของตัวละครกับแม่น้ำและสถานที่ ซึ่งฉันมองว่าเป็นหัวใจของเรื่อง

เสียงประสานของคอรัสสั้น ๆ ในเพลงรักของเรื่องเป็นอีกสิ่งที่โดดเด่น ทำนองนี้ใช้สเกลที่ฟังแล้วให้ความหวานแฝงเศร้า ทำให้ทุกฉากรักมีมิติ เมโลดี้ถูกออกแบบให้เปลี่ยนเสียงเล็กน้อยเมื่อเล่นร่วมกับเครื่องดนตรีพื้นถิ่น เช่น ขลุ่ยหรือแคน ทำให้รู้สึกว่ารักนั้นเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตท้องถิ่นมากกว่าจะเป็นรักสากล นอกจากนั้นยังมีมิวสิกแต้มที่บรรเลงด้วยกลองไทปะกลองเล็ก ๆ เพื่อเน้นจังหวะชีวิตริมฝั่ง ซึ่งช่วยให้ฉากตลาดน้ำหรือฉากงานเทศกาลมีพลัง ฉากโศกนาฏกรรมจะใช้เสียงไวโอลินต่ำผสมกับเสียงฮาร์โมนิกบาง ๆ สร้างช่องว่างในอารมณ์ที่ทำให้ผู้ชมหายใจตามเพลงไปด้วย

การเลือกใช้เสียงร้องประสานบางท่อนก็ทำให้เพลงของเรื่องมีความเป็นมนุษย์มากขึ้น บทเพลงที่มีนักร้องโทนอบอุ่นระบายความคิดถึง จะปรากฏในฉากที่ตัวละครระลึกถึงบ้านหรือคนรัก ทำให้ซีนเรียบง่ายกลายเป็นซีนสะเทือนใจได้โดยไม่ต้องพึ่งบทพูดยาว ๆ ผลงานดนตรีบางชิ้นยังเล่นกับจังหวะของน้ำโดยตรง เช่น ลูปเล็ก ๆ ที่เลียนเสียงน้ำไหลหรือระบายเมโลดี้เหมือนคลื่น ทำให้ผู้ฟังสัมผัสการเคลื่อนไหวแทบจะมองเห็นแม่น้ำได้ เพลงประกอบยังเลือกโทนเสียงอย่างระมัดระวัง: โทนอบอุ่นสำหรับอดีต โทนเย็นสำหรับความสูญเสีย และโทนกังวลสำหรับเหตุการณ์พลิกผัน ซึ่งช่วยขับเน้นพล็อตได้ชัดเจน

ถ้าจะให้สรุปความรู้สึกส่วนตัว เพลงประกอบของ 'ลูกเจ้าพระยา' ทำหน้าที่เหมือนผู้บรรยายเงียบ ๆ ที่คอยย้ำความหมายของฉาก ทำให้ฉากธรรมดา ๆ มีความหมายขึ้นและฉากสำคัญหนักแน่นขึ้น เพลงบางชิ้นติดหูจนกลับมาเปิดฟังซ้ำได้โดยไม่เบื่อ และทุกครั้งที่ได้ยินธีมหลัก จะรู้สึกเหมือนได้กลับไปลอยคออยู่ริมน้ำอีกครั้ง นี่คือสิ่งที่ทำให้เพลงประกอบเรื่องนี้โดดเด่นสำหรับฉัน

ชุดของลูกเจ้าพระยาในละครที่ฉันเห็นมักถูกออกแบบให้ดูหรูหราแต่ยังมีความเป็นเด็กอยู่ในรายละเอียดเล็กๆ บางครั้งเสื้อผ้าจะใช้ผ้าไหมทอยกทองหรือผ้าแพรแทรกลาย เพื่อสื่อถึงฐานะสูงทางสังคม แต่ทรงและการตัดเย็บมักลดทอนความเป็นผู้ใหญ่ลงเล็กน้อย เช่น ปลายแขนเสื้อไม่รัดแน่นมากหรือสไบพาดเบา ๆ เพื่อให้เคลื่อนไหวได้สะดวก

ฉันจำได้ว่าการโชว์เครื่องประดับจะไม่จัดเต็มเท่าผู้ใหญ่—มักเห็นสร้อยเล็ก ๆ เข็มขัดทองแบบเรียบ ๆ หรือแหวนหนึ่งสองวงที่มีลักษณะอ่อนหวาน สีที่ใช้กับเด็กมักเป็นสีพาสเทลผสมสีทอง ทำให้ภาพรวมยังคงมีความราชสำนักแต่ไม่หนักจนเกินไป การเลือกผ้าลายกลายมักเป็นลายเล็กละเอียด แสดงฐานะแต่ก็ยังให้ความรู้สึกนุ่มนวลเหมาะกับเด็ก ผลงานที่มีฉากเด็กในราชสำนักอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' ก็แสดงให้เห็นการบาลานซ์นี้ได้ดี เพราะชุดต้องสื่อทั้งสถานะและบุคลิกอ่อนวัยในเวลาเดียวกัน

คิดว่าสิ่งที่นักวิจารณ์มักยืนยันว่าน่าดึงดูดใน 'เจ้าพระยา' คือการสร้างบรรยากาศทางประวัติศาสตร์ที่ละเอียดลออและหนักแน่นไปด้วยภาพของแม่น้ำที่เป็นทั้งเวทีและตัวละครหนึ่งเดียว

ในความเห็นของผม งานชิ้นนี้ไม่ใช่แค่เล่าเหตุการณ์หรือเหตุผลทางการเมืองเท่านั้น แต่มันถักทอความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครกับสังคมและสถานที่อย่างซับซ้อน ทำให้ฉากริมแม่น้ำหรือภาพทิวทัศน์เมืองกลายเป็นเครื่องมือบอกเล่าเรื่องราว นักวิจารณ์มักชื่นชมการปลดคอนเท็กซ์ทางประวัติศาสตร์ออกมาให้คนยุคปัจจุบันเข้าใจได้ โดยที่ยังคงรักษารายละเอียดเล็กๆ อย่างภาษา กิริยา และพิธีกรรมเอาไว้

สิ่งที่ผมชอบคือการที่นักเขียนเลือกใช้ธีมอำนาจและศีลธรรมไม่ได้ชี้นำผู้ชมแบบชัดเจน แต่เปิดช่องให้ตีความ จึงเกิดบทสนทนาในวงวิจารณ์เกี่ยวกับความคลุมเครือของตัวละคร ความน่าเชื่อถือของบรรยากาศ และการบาลานซ์ระหว่างข้อมูลทางประวัติศาสตร์กับงานวรรณกรรม ซึ่งเป็นจุดที่นักวิจารณ์ส่วนใหญ่จะหยุดลงเพื่ออภิปรายกันอย่างมีชีวิตชีวา — นี่แหละที่ทำให้ 'เจ้าพระยา' ยังคงถูกหยิบมาพูดถึงอย่างต่อเนื่องด้วยน้ำเสียงหลากหลายและมุมมองที่ลึกซึ้ง

บอกตามตรงว่าถ้าจะสรุป 'บ้านเจ้าพระยา' แบบย่อๆ ผมมองว่าเป็นเรื่องราวของบ้านใหญ่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านของสังคมไทยผ่านสายตาของคนในครอบครัวเดียวกัน เรื่องเล่ามักโฟกัสไปที่ความสัมพันธ์ระหว่างรุ่น ทั้งเรื่องรัก โลภ โกรธ หลง และการดิ้นรนเพื่อรักษาบ้านกับความยิ่งใหญ่ที่กำลังสั่นคลอน เมื่อตั้งฉากที่บ้านริมแม่น้ำ ความงามของวิถีชีวิตเก่าๆ พิธีกรรม ความเชื่อ และเกียรติยศของตระกูลกลายเป็นพาหนะสำคัญในการเล่าเรื่อง ทำให้เราเห็นทั้งภาพของอดีตที่อบอุ่นและการสับสนในยุคสมัยใหม่ที่คืบคลานเข้ามา

เสน่ห์ของเรื่องอยู่ที่การลำดับเหตุการณ์ที่ผูกติดกับตัวละครหลายมิติ ไม่ได้มีฮีโร่เดี่ยว แต่มีคนหลายคนที่ต่างมีความดีและข้อบกพร่อง ในบางตอนความรักข้ามชนชั้นหรือความสัมพันธ์ที่ถูกคาดหวังจากสังคมสร้างปมขัดแย้ง ความลับในอดีตที่ค่อยๆ เปิดเผยทำให้โครงเรื่องมีความตึงเครียด ถึงอย่างนั้นก็ยังสอดแทรกฉากอบอุ่นเมื่อคนในบ้านร่วมกันเผชิญวิกฤต บทสนทนาและรายละเอียดชีวิตประจำวันที่เล่าออกมามักทำให้รู้สึกว่าเป็นนิยายครอบครัวที่เข้มข้นแต่ไม่ห่างไกลจากความจริง การเปลี่ยนแปลงของกรุงเทพฯ ผ่านกาลเวลา และผลกระทบต่อฐานะทางสังคมของตัวละคร เป็นแรงขับที่ทำให้เรื่องไม่หยุดนิ่ง

ในเชิงธีม 'บ้านเจ้าพระยา' มักพูดถึงความหมายของคำว่าบ้านและความเป็นมรดก ทั้งในแง่ของทรัพย์สินและความทรงจำ การยอมเปลี่ยนแปลงหรือการยึดมั่นยิ่งทำให้ตัวละครต้องเลือกระหว่างคุณค่าดั้งเดิมกับโอกาสใหม่ๆ บทสรุปมักไม่ใช่การชนะอย่างเด็ดขาดหรือความพ่ายแพ้แบบสุดโต่ง แต่เป็นการยอมรับผลของการตัดสินใจและการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับความเปลี่ยนแปลง บางครั้งตอนสุดท้ายจะปล่อยให้ผู้อ่านขบคิดว่าบ้านที่ยังคงยืนได้จริงๆ คือบ้านที่ประกอบด้วยความเข้าใจและความสัมพันธ์ ไม่ใช่แค่กำแพงไม้หรือเรือนหอที่สวยงาม

พูดถึงความประทับใจส่วนตัว ผมรู้สึกว่าการอ่าน 'บ้านเจ้าพระยา' ให้ความอบอุ่นผสมกับความสะเทือนใจ มันเหมือนดูภาพเก่าๆ ของครอบครัวที่มีทั้งความรุ่งโรจน์และข้อผิดพลาด และทุกครั้งที่จบบท ผมมักนั่งคิดถึงบ้านหลังเล็กๆ ริมน้ำ การเปลี่ยนแปลงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และการยึดมั่นในความรักของคนใกล้ชิด ซึ่งทำให้เรื่องนี้คงอยู่ในใจได้ไม่ยากเลย

เราเชื่อว่าบทเพลงที่ชื่อ 'เพลงรักเจ้าพระยา' แต่งโดยเอื้อ สุนทรสนาน ซึ่งเป็นคนที่ชอบจับความงดงามของวิถีชีวิตริมแม่น้ำมาถ่ายทอดเป็นทำนอง เพลงนี้ได้แรงบันดาลใจจากภาพชีวิตประจำวันที่ไหลผ่านสองฝั่งเจ้าพระยา ทั้งเรือพาย เรือค้าขาย แสงตะวันที่ตกกระทบผิวน้ำ และการพบพานของคนรักที่ริมท่า น้ำเสียงของเพลงพาให้คิดถึงตลาดน้ำ แสงโคมและการล่องเรือยามค่ำ ทำให้พลังของเพลงไม่ได้เป็นแค่เพลงรักส่วนตัว แต่กลายเป็นความรักที่ผูกกับสถานที่และความทรงจำของเมืองใหญ่

การเรียบเรียงมักเล่นกับท่อนเมโลดี้ที่เรียบง่ายแต่กว้างพอจะทำให้คนฟังวาดภาพได้ทันที เสียงเครื่องสายและทำนองที่ชวนหวนนึกถึงท่วงทำนองไทยโบราณผสานกับฮาร์โมนียุคใหม่ สร้างอารมณ์ทั้งอบอุ่นและเหงาในเวลาเดียวกัน สำหรับผม มันเหมือนการอ่านโปสการ์ดเก่าที่ส่งมาจากริมแม่น้ำ—ชัดเจนในรายละเอียด แต่ทิ้งความคิดถึงไว้อย่างไม่สิ้นสุด

แปลกใจอยู่เหมือนกันที่เรื่องราวของ 'บ้านเจ้าพระยา' มักจะถูกพูดถึงในวงจำกัด แม้ว่าจะมีความเป็นคลาสสิกที่ชัดเจน ฉันเคยคุยกับเพื่อนรุ่นราวคราวเดียวกันที่ชอบวรรณกรรมไทยเก่าๆ เหมือนกัน แล้วได้ข้อสรุปแบบไม่เป็นทางการว่า ฉบับแปลภาษาอังกฤษในเชิงพาณิชย์ที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายยังไม่โดดเด่นเหมือนงานของนักเขียนบางคนที่ได้รับการแปลไปสากล เช่น 'Four Reigns' ที่เข้าถึงคนอ่านนอกประเทศได้มากกว่า

เหตุผลที่ฉันคิดว่ายังไม่มีฉบับแปลใหญ่โตมาจำหน่ายก็น่าจะมาจากสองประการหลัก: หัวข้อกับบริบทที่ผูกกับสังคมไทยยุคเก่าอย่างลึกซึ้ง ทำให้การแปลต้องใช้ทักษะทั้งด้านภาษาและการถ่ายทอดวัฒนธรรม อีกอย่างคือความต้องการจากตลาดต่างประเทศยังไม่ชัดเจนพอสำหรับสำนักพิมพ์ที่จะลงทุนแปลทั้งเล่ม นั่นเลยเปิดช่องให้มีเฉพาะบทความแปล บทคัดย่อ หรือการแปลเป็นชิ้นๆ ในงานวิชาการ มากกว่าจะเป็นเล่มแบบที่นักอ่านสากลจะหาซื้อได้ทั่วไป

พอเป็นคนรักเรื่องราวแบบนี้ ฉันจึงมักตามหาแปลไม่เป็นทางการหรือแปลโดยนักอ่านที่แชร์กันในกลุ่มบรรณานิทัศน์บางแห่ง ซึ่งแม้จะไม่ใช่ตัวเล่มเต็มที่ได้รับการอนุญาตอย่างเป็นทางการ แต่ก็ช่วยให้เข้าถึงเนื้อหาและบรรยากาศได้ระดับหนึ่ง ถ้ามีคนสนใจจริงๆ เรื่องแบบนี้น่าจะเป็นโอกาสดีสำหรับนักแปลที่เข้าใจมิติทางสังคมของเรื่อง เพราะการแปลที่ดีจะไม่ใช่แค่แปลคำศัพท์ แต่เป็นการถ่ายทอดกลิ่นอายของยุคสมัยด้วย และนั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้เรื่องเล่าอย่าง 'บ้านเจ้าพระยา' มีค่าเกินกว่าจะปล่อยให้จมอยู่เฉพาะในภาษาต้นฉบับ