กำเนิดเทพมาร อ่านที่ไหนได้บ้าง?

ย้อนกลับไปในปี 1973 นั่นเป็นครั้งแรกที่ผมได้เจอเวอร์ชันต้นแบบของธานอสบนหน้ากระดาษสีสันสดจากยุคทองของคอมิกส์ และการเปิดตัวของเขาใน 'Iron Man #55' กลายเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผมต้องหยุดอ่านแล้วคิดต่อยาว ๆ ผมโตมากับเรื่องราวของธานอสในรูปแบบคอมิกส์ที่แตกต่างจากภาพยนตร์สุด ๆ — เขาเกิดบนดาวไททันในตระกูลของเผ่าอีเทอร์นัล มีพ่อชื่อเมนเทอร์และแม่ชื่อซุย-ซาน แต่อย่างหนึ่งที่ทำให้ตัวละครนี้โดดเด่นคือความหมกมุ่นในเชิงปรัชญาและความรักที่ผิดปกติที่เขามีต่อตัวตายตัวแทนของความตายในจักรวาลคอมิกส์ นั่นคือเหตุผลที่เขาลงมือสังหารหมู่นักรบและสะสมอัญมณีเพื่อควบคุมพลังทั้งหมดในคอมิกส์ชุด 'The Infinity Gauntlet' — งานชิ้นนี้นิยามภาพลักษณ์ของธานอสในหัวผมว่าเป็นทั้งอภิมหาอำนาจและโศกนาฏกรรม ในฐานะคนอ่านที่ชอบวิเคราะห์ ผมเห็นความแตกต่างชัดเจนเมื่อตัวละครนี้ถูกดัดแปลงมาเป็นภาพยนตร์: แรงจูงใจจากการหลงใหลในความตายของคอมิกส์ถูกเปลี่ยนเป็นหลักการเชิงยูทิลิเทเรียนที่โหดร้ายในภาพยนตร์ มันทำให้ธานอสเหมือนคนที่เชื่อว่าตัวเองทำสิ่งที่ถูกต้อง แม้ว่าวิธีนั้นจะทำลายล้างก็ตาม ผมชอบทั้งสองเวอร์ชันในมุมของงานศิลป์คนละแบบ — คอมิกส์ให้ความหลอนในระดับเทวทัตติ์ ส่วนภาพยนตร์ให้ความอึ้งขนลุกแบบเข้าใจได้ แต่ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยจริง ๆ

บอกเลยว่า 'D-nee' เป็นแบรนด์ที่คุ้นตาคนไทยมากและต้นกำเนิดของมันก็อยู่ที่ประเทศไทย ฉันเติบโตมากับกลิ่นน้ำยาปรับผ้านุ่มและแชมพูเด็กที่แม่เลือกใช้เสมอ แล้วพอเริ่มมีลูกเองก็ยิ่งเห็นชัดว่าตลาดในบ้านเรารับแบรนด์นี้อย่างกว้างขวาง ทั้งในร้านสะดวกซื้อ ซูเปอร์มาร์เก็ต และออนไลน์ ทำให้รู้สึกภูมิใจว่าของที่ใช้ประจำมีรากมาจากบ้านเรา ความน่าสนใจของ 'D-nee' สำหรับฉันไม่ได้อยู่แค่ตรงที่เป็นแบรนด์ไทยเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่การออกแบบผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับสภาพอากาศและพฤติกรรมผู้บริโภคในภูมิภาค ตัวอย่างเช่นสูตรที่อ่อนโยนและกลิ่นที่ไม่ฉุนเกินไป ซึ่งต่างจากบางแบรนด์นอกอย่าง 'Johnson's' ที่มีกลิ่นเฉพาะตัว ฉันชอบที่เรามีตัวเลือกหลากหลายทั้งแชมพู โลชั่น และน้ำยาปรับผ้านุ่ม ทำให้สามารถจับคู่ใช้ได้ตามความต้องการของลูกแต่ละคน ท้ายสุด รู้สึกดีที่เห็นแบรนด์ไทยยืนหยัดในตลาดเด็กและครอบครัวได้แบบนี้ เพราะมันสะท้อนถึงความเข้าใจในวิธีเลี้ยงลูกของคนไทยและการปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น แม้จะไม่ได้ลงรายละเอียดเชิงธุรกิจ แต่ความรู้สึกเวลาจับขวด 'D-nee' ในมือมันเหมือนเห็นสิ่งที่คุ้นเคยและปลอดภัยอยู่ใกล้ตัว — มันอุ่นใจดี

เอาจริงๆ คำว่า 'training slayers' มันไม่ใช่ชื่อต้นฉบับเดียวที่มีแหล่งกำเนิดชัดเจน แต่เป็นแนวคิดที่โผล่ขึ้นมาซ้ำๆ ในงานหลายประเภทที่เล่าเรื่องคนที่ถูกฝึกมาเพื่อล่า ปีศาจ หรือปกป้องมนุษยชาติ มุมมองแรกที่ผมนึกถึงคือภาพของการฝึกแบบมีระบบที่เห็นได้ชัดในงานตะวันตก เช่น 'Buffy the Vampire Slayer' ซึ่งมีการสอน ทฤษฎี และสถาบันแบบเป็นทางการ—องค์ประกอบพวกนี้ทำให้คำว่า 'training slayers' ถูกตีความเป็นการเตรียมคนให้พร้อมทางร่างกายและจิตใจ ในขณะเดียวกัน งานจากญี่ปุ่นบางเรื่องก็เล่นกับการฝึกที่เข้มข้นแต่เป็นส่วนตัว เช่นจุดเริ่มต้นของตัวเอกที่ต้องผ่านการฝึกทรมานเพื่อให้เกิดความสามารถพิเศษ ภาพรวมของผมคือแนวคิดนี้เป็นการผสมผสานระหว่างตำนานนักรบกับโครงเรื่องสมัยใหม่: มีครู มีพิธี มีการทดสอบ และมักมาพร้อมกับข้อแลกเปลี่ยนทางจิตใจ การยกตัวอย่างทั้งละครทีวีตะวันตกและมังงะ/อนิเมะญี่ปุ่นช่วยให้เห็นว่าการฝึกสไลเยอร์ไม่ได้มาจากนิยายชิ้นเดียว แต่วิวัฒนาการของมันสะท้อนความต่างทางวัฒนธรรมและแนวเล่าเรื่อง ซึ่งนั่นแหละคือเสน่ห์ที่ทำให้เรายังสนใจแนวนี้อยู่เสมอ

ตลอดริมแม่น้ำและสระน้ำของญี่ปุ่นมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตน้ำที่คนเรียกกันว่า 'kappa' ซึ่งไม่ได้มาจากแหล่งเดียวแต่เป็นผลรวมของความเชื่อท้องถิ่นหลากหลายแห่ง เมื่อนึกถึงที่มาของผีกัปปะ ฉันชอบมองว่ามันเป็นการรวมเอาแนวคิดเกี่ยวกับเทพเจ้าริมน้ำและภูตผีของชุมชนเข้าด้วยกัน: บางพื้นที่เชื่อมโยงกับ 'kawa no kami' หรือเทพเจ้าสายน้ำ บางแห่งเห็นว่ามันเป็นวิญญาณเด็กที่อาศัยในคูคลอง คำว่า 'kappa' เองอาจมีรากมาจากคำว่า 'kawa' (แม่น้ำ) ผสมกับศัพท์ท้องถิ่นอื่นๆ ดังนั้นต้นกำเนิดจึงไม่ใช่ศูนย์กลางเดียว แต่กระจายไปตามแม่น้ำลำคลอง—โดยเฉพาะในชนบทที่คนพึ่งพาน้ำและกลัวความเสี่ยงจากการจมน้ำ ประวัติศาสตร์ชาวบ้านยังแสดงให้เห็นว่ากัปปะถูกใช้เป็นเรื่องเตือนใจให้เด็กไม่เข้าใกล้น้ำลึก อีกด้านหนึ่งภาพลักษณ์ของกัปปะก็ถูกถ่ายทอดผ่านงานศิลปะพื้นบ้าน นิทานท้องถิ่น และพิธีกรรมที่เกี่ยวกับน้ำ ทำให้มันกลายเป็นทั้งตัวร้ายและตัวตลกในเรื่องเล่า ตามที่เราเห็นในภาพแกะสลัก งานพิมพ์ และรูปปั้นจิ๋วตามศาลาเล็กๆ ของหลายหมู่บ้าน—สิ่งที่น่าชอบคือความหลากหลายของเรื่องเล่าเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นกัปปะกวนใจชาวประมงหรือกัปปะช่วยชีวิตเด็ก ก็ล้วนสะท้อนวิถีชีวิตริมแม่น้ำของญี่ปุ่นได้ดี

คำว่า 'เกคิคาระ' มาจากคำภาษาญี่ปุ่นว่า '激辛' ซึ่งแปลตรงตัวว่าเผ็ดรุนแรงหรือเผ็ดจัด และมันไม่ใช่ชื่อเรื่องมังงะหรืออนิเมะใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะเลย ในฐานะคนที่ชอบสังเกตคำศัพท์จากงานบันเทิงญี่ปุ่นบ่อย ๆ เราจะเห็นคำนี้ถูกหยิบมาใช้บรรยายรสชาติอาหารหรือความรู้สึกที่เผ็ดจนแทบทนไม่ไหวในหลายฉาก เช่น ในงานที่เน้นอาหารอย่าง 'Shokugeki no Soma' คำว่า '激辛' มักถูกใช้เมื่อมีการโชว์เมนูรสจัดจ้าน แต่ต้นกำเนิดของคำนี้อยู่ที่ภาษาประจำวันญี่ปุ่น ไม่ได้ถูกคิดขึ้นในมังงะหรืออนิเมะเพียงอย่างเดียว สรุปสั้น ๆ ว่า คำว่า 'เกคิคาระ' เป็นคำศัพท์ภาษาญี่ปุ่นทั่วไปที่ถูกนำมาใช้ในสื่อบ่อย ๆ เพื่อสร้างสีสันให้ฉากอาหารหรือมุกตลก ไม่ได้มีต้นกำเนิดมาจากผลงานไหนโดยเฉพาะ แต่พอปรากฏในงานดัง ๆ มันก็ยิ่งเป็นที่รู้จักของแฟน ๆ มากขึ้น ซึ่งผมเองมักยิ้มตอนเห็นนักพากย์ประกาศว่าเมนูนี้ '激辛' เหมือนเป็นสัญญาณว่ากำลังจะได้เห็นปฏิกิริยาสนุก ๆ ต่อไป

บรรยากาศคำเล่าในภาคเหนือมักมีรสชาติของข้าว สงสัย และการไล่ผีปอบที่ผสมผสานทั้งความเชื่อไทลื้อและลาวเข้าด้วยกัน ผมมองว่าการระบุจังหวัดเดียวว่าเป็นต้นกำเนิดของนิทานผีปอบค่อนข้างยาก เพราะเรื่องเล่านี้เดินทางผ่านคน กลุ่มชาติพันธุ์ และพรมแดนมากกว่าจะเกิดขึ้นจากจุดเดียว ฉะนั้นในมุมของฉัน ผีปอบมีรากจากวงวัฒนธรรมตะวันออกเฉียงเหนือและลุ่มน้ำโขง ซึ่งต่อมาแพร่เข้ามาในภาคเหนือผ่านการโยกย้ายของชาวไท-ลาวและการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ระหว่างทางจึงเกิดรูปแบบท้องถิ่นต่าง ๆ ที่มีรายละเอียดไม่เหมือนกัน ถ้ามองเฉพาะในภาคเหนือ จังหวัดที่มักถูกเล่าถึงบ่อยคือจังหวัดที่มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับลาวและชุมชนไทลื้อ เช่น น่าน และพะเยา เสียงเล่าจากหมู่บ้านแถบนั้นมักมีฉากเป็นนา ข้าวเหนียว และหมอไล่ผี ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อเรื่องวิญญาณและการดำรงชีวิตแบบเกษตร นั่นทำให้ผมคิดว่าผีปอบในภาคเหนือไม่ใช่เรื่องใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่เป็นผลของการปรับตัวของตำนานที่เดินทางมาจากภาคอีสานและลาว แล้วแต่งเติมรายละเอียดจนกลายเป็นเวอร์ชัน 'เหนือ' ที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

ชิ้นแรกที่ฉันลงมือหาเลยคือฟิกเกอร์ขนาดสเกลคุณภาพสูง เพราะภาพนิ่งหนึ่งช็อตจาก 'Jujutsu Kaisen' สามารถกลายเป็นมุมโชว์ที่พูดแทนความหลงใหลได้ทั้งคอลเลกชัน ฉันชอบฟิกเกอร์ 1/7 ของ 'Satoru Gojo' เวอร์ชันใส่แว่นมิดชิดและฟิกเกอร์ 'Ryomen Sukuna' แบบแยกชิ้นที่ให้แสงเงาชัดเจนที่สุด เมื่อวางคู่กันบนแท่นไฟ LED จะได้บรรยากาศเหมือนฉากปะทะในอนิเมะเลยทีเดียว นอกจากนี้ยังตามหาไลน์พิเศษอย่างฟิกเกอร์อิลลัสเวอร์ชันงานอาร์ทบุ๊กหรือเวอร์ชันขายเฉพาะงานอีเวนท์ เพราะมันได้รายละเอียดที่ต่างและมูลค่าทางใจสูงกว่ารุ่นมาตรฐาน การดูแลของพวกนี้สำคัญไม่แพ้การซื้อ เลือกวางในตู้กระจกกันฝุ่น หลีกเลี่ยงแสงแดดตรง ๆ และถ้าชอบจัดธีมตามเหตุการณ์ ให้ใช้เบสหรือดีโอราม่าเล็กๆ เสริม เพื่อให้ฉากเล่าเรื่องได้ด้วยตัวเอง — ของชิ้นโปรดที่มีแสงเงาและมุมมองชัด จะทำให้คอลเลกชันดูเป็นนิทรรศการส่วนตัวมากขึ้น

คงต้องพูดถึง 'Tian Guan Ci Fu' ก่อนเลย — สำหรับชุมชนแฟนฟิคแล้วนี่คือแหล่งที่พลิกแพลงได้ไม่รู้จบ ความเท่ของเรื่องนี้อยู่ที่พระเอกที่เป็นเทพแต่ผ่านการกลับชาติมาก่อน ทำให้คนเขียนแฟนฟิคโยงเจาะได้ทั้งแนวดราม่า โรมานซ์ และคอมเมดี้ ฉันชอบเห็นงานที่จับ Xie Lian ไปใส่ในโลกสมัยใหม่หรือให้เขาเป็นครูสอนเด็กในโรงเรียน มันพลิกภาพลักษณ์จากเทพสูงส่งเป็นคนธรรมดาได้สนุก ทำให้แฟนฟิคประเภท AU, soulmate marks, หรือแยกพระเอก-อัครชายไปอยู่ในบทบาทต่างๆ ฮิตมาก อีกเหตุผลคือเคมีระหว่าง Xie Lian กับ Hua Cheng เปิดพื้นที่ให้ตีความได้หลากหลาย ทั้งแนวรักโรแมนติกที่หวานขมและแนว darkfic ที่เน้นปมอดีต ฉันเห็นแฟนฟิคที่ยืมฉากในนิยายต้นฉบับมาขยายเป็นตอนยาวเยอะ เช่นช่วงที่ทั้งสองเผชิญหน้ากันที่เมืองผี กลายเป็นฉากโปรดที่หลายคนแต่งเติมจนเป็นเรื่องราวยาวๆ ได้โดยไม่รู้เบื่อ